(HPĐT)- Theo nhận định của Tổng thư ký Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) Jens Stoltenberg, mối quan hệ giữa NATO và Nga đang ở mức thấp nhất kể từ sau Chiến tranh lạnh. Mọi nỗ lực cải thiện quan hệ giữa hai bên bị cắt đứt bởi những động thái gây hấn gần đây, được dự báo còn lâu mới có thể hồi phục.
Hải quân Anh tại biển Đen chuẩn bị cho đợt tập trận chung của NATO, ngày 26-6-2021. Ảnh: AFP
“Cơm chẳng lành, canh chẳng ngọt”
Căng thẳng trong mối quan hệ vốn dĩ “cơm chẳng lành” vừa sôi sục trở lại sau khi NATO thống nhất kế hoạch mới nhằm phòng vệ trước khả năng Nga tấn công trên nhiều mặt trận. Cụ thể, ngày 21-10, NATO thông qua chiến lược có tên gọi “Khái niệm Răn đe và Bảo vệ ở khu vực châu Âu - Đại Tây Dương” nhằm đối phó với các cuộc tấn công đồng thời nhắm vào vùng Baltic, biển Đen bằng vũ khí hạt nhân, tấn công mạng máy tính và tấn công từ không gian. Các bộ trưởng NATO tái khẳng định, mục tiêu cốt lõi của liên minh chính là răn đe Moscow. Phản ứng lại, ngày 22-10, quan chức ngoại giao Nga xác nhận mọi liên lạc quân sự giữa Moscow và khối NATO bị cắt đứt.
Nói về nguyên nhân dẫn đến những nước đi mạnh tay mới làm rạn nứt quan hệ Nga – NATO, Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg cho rằng, lý do chính là ở hành vi của Nga. Trước đó, ngày 18-10, Nga tuyên bố đóng cửa phái bộ liên lạc của liên minh quân sự NATO ở Moscow, đình chỉ hoạt động của cơ quan đại diện Nga tại NATO để trả đũa NATO trục xuất 8 thành viên của phái bộ Nga tại tổ chức này với cáo buộc làm gián điệp vào đầu tháng 10.
Những hành động này của NATO được cho là động thái “thêm dầu vào lửa” và đang đi chệch hướng với tuyên bố gần đây của liên minh quân sự này về nỗ lực đối thoại với Nga. Do đó, không ngạc nhiên khi Nga có phản ứng dữ dội. Phía Nga chỉ trích chiến lược mới của NATO, cho rằng với chiến lược này, NATO tự làm mất đi triển vọng đối thoại với Nga. Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Nga Sergei Shoigu cũng lên tiếng cáo buộc NATO đang dần tập hợp lực lượng gần biên giới Nga và không sẵn sàng thảo luận với Nga theo các điều khoản bình đẳng về vấn đề an ninh châu Âu. Ông Sergei Shoigu cũng lấy dẫn chứng về việc NATO can thiệp vào tại Afghanistan với kết cục là một “thảm họa” nhân quyền và chính trị mà thế giới đang phải hứng chịu.
Quan hệ giữa Nga và NATO xấu đi nghiêm trọng kể từ cuộc xung đột ở miền Đông Ukraine vào năm 2014 sau khi Nga sáp nhập bán đảo Crimea. Trong thời gian qua, cả NATO và Nga đều đẩy mạnh việc thiết lập vùng đệm ở biên giới của nhau bằng cách tăng cường hợp tác với các nước liên quan. Hồi tháng 4, căng thẳng leo thang đến mức dư luận quốc tế lo sợ về cuộc xung đột tại châu Âu khi Nga điều quân ồ ạt đến biên giới Ukraine, trong khi NATO triển khai lực lượng đến Biển Đen để tập trận.
Già néo coi chừng đứt dây
Hiện, NATO đang gia tăng hỗ trợ và thúc đẩy kết nạp Ukraine vào khối này. Trong khi đó, lời cảnh báo mới nhất từ chính phủ Nga là tuyên bố sẽ phản ứng quyết liệt nếu NATO kết nạp Ukraine. Cũng có thể thấy, động thái rạn nứt ngoại giao giữa Nga và NATO diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Joe Biden đang nỗ lực củng cố mối quan hệ xuyên Đại Tây dương sau các ran nứt dưới thời cựu Tổng thống Donald Trump. Có thái độ cứng rắn hơn với Nga so với người tiền nhiệm. Mỹ đồng thời thúc ép những người đồng cấp châu Âu trong NATO có cách tiếp cận tương tự, dẫn đến những bước đi mạnh bạo của NATO thời gian gần đây, kích thích các “đòn” trả thù của Nga.
Về nguy cơ nổ ra căng thẳng quân sự, giới chuyên gia cho rằng, mặc dù những động thái này của cả hai bên gây nhiều lo ngại nhưng cả Nga và NATO đều không muốn đi đến xung đột khi nguy cơ này đe dọa không chỉ lợi ích và an ninh của Nga mà còn cả các nước NATO trong khu vực châu Âu.
Dù quan hệ Nga – NATO không thể sớm được cải thiện trong thời gian tới, điều quan trọng là cả Nga và NATO cần phải kiểm soát tình hình để giảm những tính toán và hành động sai lầm, có thể kéo hai bên vào “sự cố” không mong muốn./.
Thái Nghiên (tổng hợp)
