(HPĐT)- Trong cuộc gặp thượng đỉnh tại thủ đô Tokyo ngày 16-3, Tổng thống Hàn Quốc Yoon Suk Yeol và Thủ tướng Nhật Bản Kishida Fumio cam kết quan hệ hai bên sẽ sang trang mới, gác lịch sử chung có nhiều mâu thuẫn. Đồng thời khẳng định hai bên cần hợp tác chặt chẽ hơn để đối phó với những thách thức an ninh khu vực.
Thủ tướng Nhật Bản Bản Kishida Fumio và Tổng thống Hàn Quốc Yoon Suk Yeol hội đàm hôm 16-3-2023. Ảnh: Kyodo
“Mùa xuân mới” trong quan hệ song phương
Đây là chuyến công du Nhật Bản đầu tiên của một tổng thống Hàn Quốc sau 12 năm, sự kiện được coi là “cột mốc” mới trong quan hệ song phương vốn có nhiều căng thẳng.
Chuyến thăm diễn ra sau khi Nhật Bản và Hàn Quốc nhất trí phương án hóa giải vấn đề lao động cưỡng bức. Hai bên xem đây là tiền đề cho việc nối lại quan hệ thương mại và tăng cường hợp tác trong môi trường an ninh quốc tế ngày càng phức tạp hơn khi chia sẻ mối lo về tình hình Triều Tiên và tầm ảnh hưởng kinh tế - quân sự của Trung Quốc, cũng như tác động trừ việc Nga mở chiến dochj quân sự tại Ukraine.
Hàn Quốc và Nhật Bản cũng nhất trí tháo gỡ tranh chấp thương mại về vật liệu bán dẫn để sản xuất chip điện tử. Bộ Thương mại Hàn Quốc cho biết sẽ rút lại đơn khiếu nại Nhật Bản tại Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) sau khi Tokyo thông báo gỡ lệnh cấm xuất khẩu vật liệu công nghệ cao tới Hàn Quốc. Đây là thông tin lạc quan cho hợp tác kinh tế hai nước. Bất chấp căng thẳng kéo dài, Hàn Quốc và Nhật Bản vẫn là đối tác thương mại lớn thứ tư của nhau. Số liệu của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) cho thấy trong năm 2021, Nhật Bản xuất khẩu 52 tỷ USD hàng hóa sang Hàn Quốc, trong khi chiều ngược lại là 30 tỷ USD.
Việc giải quyết tranh chấp thương mại này càng trở nên quan trọng hơn trong bối cảnh lĩnh vực sản xuất chip đang là chủ đề nóng về địa chính trị. Chip bán dẫn được xem đóng vai trò then chốt cho cuộc cạnh tranh công nghệ, hoặc xa hơn nữa là cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc. Các nước bắt đầu nhạy cảm hơn với vật liệu bán dẫn sau khi chuỗi cung ứng chịu ảnh hưởng nặng nề từ đại dịch và tình hình địa chính trị.
Mối quan hệ an ninh chặt chẽ hơn, góp phần mang lại cho cả Hàn Quốc và Nhật Bản vị thế vững chắc hơn nhiều khi phải đối phó, giải quyết các mối đe dọa. Theo đó, các quan chức Bộ Ngoại giao và Bộ Quốc phòng hai nước sẽ nối lại các cuộc tham vấn thường kỳ. Ngày 21-3, Bộ Ngoại giao Hàn Quốc thông báo nước này hoàn tất quá trình bình thường hóa Hiệp định Chia sẻ thông tin tình báo quân sự (GSOMIA) với Nhật Bản.
Thử thách phía trước
Tuyên bố vừa qua của hai nhà lãnh đạo Nhật Bản và Hàn Quốc nêu bật việc hai đồng minh của Mỹ xích lại gần nhau như thế nào sau các vụ phóng tên lửa thường xuyên của Triều Tiên, cũng như mối lo ngại ngày càng tăng về vai trò mạnh mẽ hơn của Trung Quốc trên trường quốc tế.
Với việc tình hình trên bán đảo Triều Tiên gần đây leo thang, căng thẳng, Seoul sẽ được hưởng lợi từ việc chia sẻ thông tin tình báo với Tokyo và quân đội hai bên hợp tác với nhau. Hội nghị thượng đỉnh này mang đến cơ hội hàn gắn niềm tin vốn bị phá vỡ trong nhiều năm.
Washington ca ngợi hội nghị thượng đỉnh trên, gọi Nhật Bản và Hàn Quốc là "những đồng minh không thể thiếu". Trong một tuyên bố, Tổng thống Mỹ Joe Biden cho rằng đây là “một chương mới mang tính đột phá về hợp tác và đối tác giữa hai đồng minh thân cận nhất của Mỹ tại Đông Á”. Bộ Ngoại giao Mỹ tuyên bố, mối quan hệ được cải thiện giữa Seoul và Tokyo sẽ giúp Mỹ nắm bắt các cơ hội ba bên để thúc đẩy các ưu tiên chung của khu vực và quốc tế, bao gồm tầm nhìn về một Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tự do và rộng mở.
Tuy nhiên, nỗ lực thiết lập quan hệ chặt chẽ hơn giữa Hàn Quốc và Nhật Bản cũng vấp phải sự chỉ trích từ Trung Quốc. Bộ Ngoại giao nước này cho biết họ phản đối nỗ lực của một số quốc gia nhằm lập ra "các nhóm đặc biệt".
Các nhà quan sát nhận định, quan hệ giữa hai nước láng giềng này gặp trở ngại trong nhiều thập niên. Song bỏ qua tất cả những cản trở trong dư luận và thái độ của nhiều nhà quan sát, lãnh đạo hai bên đang tìm cách gác lại quá khứ để ứng phó những mối lo chung. Chuyến đi của Tổng thống Hàn Quốc tới Nhật Bản lần này được coi là một bước đi dũng cảm. Việc “phá băng” quan hệ Nhật-Hàn không chỉ mở ra kỳ vọng cải thiện quan hệ song phương, mà còn góp phần củng cố quan hệ đối tác an ninh 3 bên HànMỹ-Nhật vì lợi ích an ninh của khu vực Đông Bắc Á./.
Phạm Thuận (tổng hợp)
