Quản lý hoạt động quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe: Quy rõ trách nhiệm, xử lý triệt để vi phạm

Đoàn kiểm tra liên ngành thành phố kiểm tra đột xuất cơ sở kinh doanh thuốc trên địa bàn phường Cát Dài (quận Lê Chân).

Vi phạm nhiều, đa dạng

Cả gia đình mắc COVID- 19, chị Nguyễn Thị Loan, ở thôn 3, xã Tân Dương (huyện Thủy Nguyên) lo lắng nhất về 2 con, đang học lớp 6 và lớp 3 vì triệu chứng nặng hơn bố mẹ, lại chưa được tiêm vaccine phòng COVID-19. Càng lo hơn khi con gái dương tính kéo dài với virus SARS-CoV-2, nghe bạn bè tư vấn, chị Loan đặt mua thực phẩm chức năng trên mạng internet cho con dùng, được quảng cáo là “hàng xách tay từ Úc”, có công dụng chữa trị COVID- 19, dù chị không biết rõ về mặt hàng này. Cũng nhẹ dạ tin tưởng vào lời mời chào quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe do một nhóm người tự xưng là bác sĩ quân đội nghỉ hưu đến khám bệnh, tư vấn sức khỏe tại xã, bà Dương Thị Mươi, ở thôn Xuân Làng, xã Bắc Hưng (huyện Tiên Lãng) bị mất tiền oan. “Tôi mua 1 liệu trình với 3 lọ thuốc được quảng cáo khỏi đau lưng sau 3 tháng với giá 1,8 triệu đồng. Tuy nhiên, khi mang về sử dụng, tôi thấy không hiệu quả như lời họ nói, thật đúng là “quảng cáo một đằng, chất lượng một nẻo”, bà Mươi bức xúc.

Theo Nghị định số 15/2018/NĐ-CP của Chính phủ hướng dẫn chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm: thực phẩm bảo vệ sức khỏe là những sản phẩm được dùng để bổ sung thêm vào chế độ ăn uống hằng ngày nhằm duy trì, tăng cường, cải thiện các chức năng của cơ thể con người, giảm nguy cơ mắc bệnh. Các sản phẩm này có nhiều dạng, như: viên nang, hoàn tán, viên nén, chế phẩm dạng cốm, bột... Theo Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm (Sở Y tế), hoạt động kinh doanh thực phẩm bảo vệ sức khỏe chủ yếu tại các nhà thuốc, hiệu thuốc, cơ sở phân phối dược phẩm, thậm chí còn được bán tại các trung tâm thương mại, cửa hàng tiện ích, siêu thị, tạp hóa. Điều đáng nói, những năm gần đây xuất hiện loại hình kinh doanh thực phẩm chức năng, thực phẩm bảo vệ sức khỏe trên mạng internet và mạng xã hội, cửa hàng đồ xách tay...

Qua rà soát của cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực này cho thấy, nhiều đơn vị, cửa hàng quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe sai sự thật, quá công dụng của sản phẩm, gây nhầm lẫn với thuốc chữa bệnh; quảng cáo thực phẩm khi chưa được cơ quan có thẩm quyền thẩm định nội dung quảng cáo; quảng cáo các sản phẩm thực phẩm có nội dung không đúng với nội dung đã được cơ quan có thẩm quyền xác nhận… Việc quản lý hoạt động quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khoẻ đã được ngành Y tế, cơ quan chức năng liên quan tăng cường kiểm soát, xử lý các vi phạm. Thực tế cho thấy, vi phạm trong lĩnh vực này vẫn diễn ra phức tạp, gây bức xúc trong dư luận xã hội, tuy nhiên có tình trạng nhiều người dân khi “mắc bẫy” quảng cáo, thiệt hại đến quyền lợi lại không báo tới cơ quan chức năng.

Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) Nguyễn Thanh Phong cho biết, 2 năm 2020 - 2021, qua rà soát trên các báo, đài, website, mạng xã hội và phản ánh của người tiêu dùng, đơn vị xử phạt vi phạm về quảng cáo 76 cơ sở, tổng số tiền phạt hơn 3,7 tỷ đồng. Còn tại Hải Phòng, trong thời gian trên, Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm không phát hiện và xử phạt trường hợp nào vi phạm hành chính về quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe.

Siết chặt quy định, chế tài

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến quản lý hoạt động quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe khó khăn, số vụ việc vi phạm bị phát hiện, xử lý còn hạn chế. Theo Chi cục trưởng Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm thành phố Nguyễn Văn Toản, các hình thức kinh doanh hàng xách tay, kinh doanh online, không có địa điểm cố định dẫn đến khó quản lý và xử lý vi phạm hành chính. Với không gian mạng mở như hiện nay, nhiều người dùng mạng xã hội như Facebook, Zalo... quảng cáo thực phẩm chức năng, bảo vệ sức khỏe trên mạng tràn lan, nhưng không có cơ quan nào quản lý, kiểm soát. Nhiều hoạt động quảng cáo, bán thực phẩm chức năng, bảo vệ sức khỏe núp bóng, kết hợp hoạt động tư vấn sức khỏe, giới thiệu sản phẩm tại địa bàn xã, phường, quận, huyện, khó quản lý, không được giám sát chặt chẽ. Trên thực tế, có một số đơn vị kinh doanh quy mô nhỏ, không đủ điều kiện sản xuất nhưng thực hiện đăng ký bản công bố sản phẩm, chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm, thuê đơn vị đủ điều kiện gia công, sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Như vậy, điều kiện sản xuất thì đạt yêu cầu nhưng không chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm vì thực hiện theo đơn đặt hàng - điều này cũng gây khó trong quản lý đối với các cơ sở này...

Để tăng cường quản lý hoạt động quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe, ngành Y tế kiến nghị Chính phủ sửa đổi, bổ sung Nghị định số 15- 2018/NĐ-CP theo hướng quy định chặt chẽ điều kiện cơ sở được đăng ký công bố sản phẩm, chỉ cơ sở đủ điều kiện sản xuất (có GMP) mới được đăng ký bản công bố chất lượng thực phẩm. Việc kinh doanh thực phẩm bảo vệ sức khỏe liên quan trực tiếp tới an toàn, tình mạng người sử dụng, cần quy định là loại hình kinh doanh có điều kiện để quản lý chặt chẽ hơn. Đồng thời, ngành Y tế thành phố đề nghị Công an thành phố, Sở Công Thương, Sở Thông tin và Truyền thông, Sở Văn hóa và Thể thao, các cơ quan thông tin đại chúng phối hợp chặt chẽ Sở Y tế trong công tác quản lý, phát hiện, xử lý vi phạm về quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Trong đó, phân định rõ và có chế tài xử lý nghiêm các nghệ sĩ, cơ quan báo chí và các trang cá nhân, mạng xã hội đăng tải, phát sóng các thực phẩm bảo vệ sức khỏe quá công dụng của sản phẩm và không nhấn mạnh “thực phẩm bảo vệ sức khỏe không phải là thuốc”. Cùng với các biện pháp quản lý, cần tuyên truyền để người tiêu dùng hiểu rõ hơn về thực phẩm bảo vệ sức khỏe, tiếp nhận thông tin quảng cáo có đánh giá, chọn lọc; tích cực phản hồi với cơ quan chức năng về các biểu hiện vi phạm trong sản xuất, kinh doanh, quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe./.