Quản lý, kiểm soát chặt thuốc lá điện tử

Bất chấp lệnh cấm

Cuối tháng 10 vừa qua, Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai) tiếp nhận một ca ngộ độc nghiêm trọng. Nam thiếu niên 15 tuổi nhập viện trong tình trạng rối loạn thần kinh, tim mạch sau khi hút thuốc lá điện tử (vape, pob). Kết quả xét nghiệm cho thấy loại tinh dầu người bệnh sử dụng chứa chất 5F-ADB – một loại ma túy tổng hợp thế hệ mới cực độc, gây tổn thương não, rối loạn tâm thần và suy đa cơ quan.

Bác sĩ chẩn đoán, người bệnh có tổn thương não chất trắng hai bên, suy thận nhẹ, giãn thất trái, trầm cảm và rối loạn nhân cách dù trước đó hoàn toàn khỏe mạnh.

Câu chuyện khiến nhiều người giật mình nhìn lại: Thuốc lá điện tử không còn là “trào lưu của vài cá nhân” mà đang trở thành “cơn sóng ngầm” trong giới trẻ. Nếu vài năm trước, hình ảnh những chiếc vape chỉ xuất hiện lác đác thì nay, việc thanh thiếu niên, trong đó có không ít bạn nữ công khai sử dụng trở nên khá phổ biến.

Từ ngày 1/1/2025, Quốc hội chính thức ban hành Nghị quyết 173/2024/QH15, cấm hoàn toàn thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Thế nhưng chỉ cần vài thao tác trên mạng xã hội, người dùng vẫn dễ dàng mua được. Các trang như “Vape Hải Phòng – Thuốc lá điện tử giá rẻ”, “Thuốc lá điện tử Vape Hải Phòng” hay những nhóm kín “vape và pob Hải Phòng” với hàng nghìn thành viên, vẫn hằng ngày đăng bài rao bán, trao đổi công khai. Tại nhiều tuyến phố như Tô Hiệu, Hai Bà Trưng, Điện Biên Phủ…, các cửa hàng nhỏ hoặc quán cà phê vẫn lặng lẽ bán thuốc lá điện tử. Dù không còn bày biện công khai như trước, nhưng việc mua bán vẫn “dễ như mua kẹo”.

Thuốc lá điện tử chủ yếu là hàng trôi nổi từ Trung Quốc, không nhãn mác, không chứng nhận nhập khẩu, nhưng lại được thiết kế cực kỳ bắt mắt. Mùi hương đa dạng, từ ổi hồng, chanh leo, việt quất đến dâu tây... cùng lời quảng cáo “không gây hại, sành điệu, hiện đại”, khiến nhiều người lầm tưởng đây là sản phẩm “an toàn”. Giá một thiết bị dao động từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng, còn tinh dầu chỉ vài chục đến vài trăm nghìn đồng/lọ. Chính hình thức “ngon – rẻ – thời thượng” ấy khiến không ít người trẻ sa vào trào lưu này.

Anh Nguyễn Minh Trung, 25 tuổi, ở phường Gia Viên cho biết: “Tôi chuyển từ hút thuốc lá điếu sang thuốc lá điện tử hơn năm nay. Thuốc lá điện tử thơm hơn, hút thấy nhẹ, không hôi như thuốc lá thường. Hút nhiều thành thói quen, tôi cũng không rõ nguồn gốc sản phẩm, cũng như hóa chất trong tinh dầu có thành phần thế nào”.

Theo số liệu công bố cuối năm 2024 của Bộ Y tế, tỷ lệ học sinh 13 – 15 tuổi sử dụng thuốc lá điện tử tăng gấp đôi chỉ trong hai năm, từ 3,5% (năm 2022) lên 8% (năm 2023). Trong nhóm thanh niên 15 – 24 tuổi, tỷ lệ là 7,3%, cao gấp nhiều lần so với người trung niên. Đáng chú ý, trong 5 năm qua, Viện Pháp y quốc gia tiếp nhận hơn 160 mẫu thuốc lá điện tử, trong đó 120 mẫu có chứa ít nhất một loại ma túy thế hệ mới. Không ít mẫu do các bậc cha mẹ, những người phát hiện con mình hút gửi đến kiểm nghiệm. Kết quả khiến họ kinh hoàng, phần lớn tinh dầu đều chứa chất gây nghiện hoặc ma túy tổng hợp.

Trong khi đó, các vụ buôn bán thuốc lá điện tử bị phát hiện ngày càng nhiều. Tháng 7/2025, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an Hà Nội bắt giữ 15 đối tượng, thu 127.000 sản phẩm, trị giá ước tính 40 tỷ đồng. Trước đó, tháng 6/2024, Cục Hải quan Hải Phòng (cũ) phối hợp Công an Hưng Yên thu gần 164.000 sản phẩm và 10 tấn phụ kiện thuốc lá điện tử nhập lậu. Những con số ấy cho thấy, thị trường ngầm thuốc lá điện tử vẫn sôi động, bất chấp lệnh cấm. Câu hỏi đặt ra là tại sao, đã có lệnh cấm, việc mua bán, sử dụng thuốc lá điện tử vẫn sôi động, thậm chí công khai?

Lỗ hổng pháp lý và chế tài chưa đủ mạnh

Luật sư Nguyễn Thị Thùy, Trưởng Văn phòng Luật sư Lam Sơn (Đoàn Luật sư thành phố Hải Phòng) cho rằng: “Mức phạt hành chính hiện nay chỉ vài chục triệu đồng là quá thấp so với lợi nhuận khổng lồ từ việc kinh doanh thuốc lá điện tử trái phép. Nhiều đối tượng coi đó như chi phí kinh doanh và tiếp tục vi phạm".

Theo luật sư Thùy, khung pháp lý hiện vẫn “chạy sau” thực tế, chưa kịp bao quát các biến thể mới của thuốc lá điện tử, đặc biệt là sản phẩm chứa muối nicotine, hương liệu tổng hợp hay hợp chất hóa học để làm căn cứ xử lý.

Ngoài ra, lợi nhuận từ việc buôn bán thuốc lá điện tử nhất là hàng lậu, cao gấp nhiều lần so với mức phạt hành chính hiện hành. Hậu quả xã hội do thuốc lá điện tử gây ra là cực kỳ nghiêm trọng, nhất là với sức khỏe.

Do đó, cần xem xét hình sự hóa hành vi kinh doanh thuốc lá điện tử trái phép. Bên cạnh đó, cần bổ sung chế tài xử phạt người sử dụng.

Thiết nghĩ, trước những nguy cơ từ thuốc lá điện tử, người tiêu dùng, đặc biệt là thế hệ trẻ cần có cách nhìn đầy đủ, chính xác về loại sản phẩm này. Bên cạnh công tác kiểm tra, xử lý trám lỗ hổng pháp lý, công tác truyền thông đóng vai trò nòng cốt.

Thời gian qua, các trường học trên địa bàn thành phố đã triển khai đồng loạt nhiều hoạt động tuyên truyền, giáo dục về phòng chống tác hại của thuốc lá, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Đơn cử buổi truyền thông tổ chức sáng 3/11 vừa qua tại Trường THPT Quang Trung (phường Ninh Giang) về phòng chống tác hại của thuốc lá, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Trước đó, ngày 25/10/2025, Trường THPT Lý Thường Kiệt tổ chức chương trình tuyên truyền, giáo dục phòng chống ma túy; phòng chống tác hại của thuốc lá và thuốc lá điện tử trong trường học, thu hút sự tham gia của hơn 1.800 học sinh cùng toàn thể cán bộ, giáo viên nhà trường...

Những hoạt động ý nghĩa trên không chỉ nâng cao nhận thức trong mỗi học sinh, mà còn lan tỏa phong trào xây dựng môi trường học đường an toàn, lành mạnh, không khói thuốc. Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng đã chỉ đạo các đơn vị trực thuộc đẩy mạnh tuyên truyền, tăng cường kiểm tra, giám sát, nhằm ngăn chặn tình trạng sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trong học sinh, sinh viên và đội ngũ giáo viên.

Tuy nhiên, để làm tốt hơn nữa công tác này, việc tuyên truyền giáo dục cần làm thường xuyên, liên tục trong học sinh. Gia đình cần quan tâm, giáo dục con em chủ động phòng ngừa, nói không với thuốc lá điện tử, bảo vệ sức khỏe của bản thân và cộng đồng.