(HPĐT)- Tuy được nhà nước công nhận là một trong những mục tiêu y tế quốc gia, nhưng thực tế cho thấy ngành Tâm thần còn gặp nhiều khó khăn do tính xã hội hóa chưa cao. Một số cấp ủy Đảng, chính quyền và người dân chưa thấy hết những tổn hại tâm lý xã hội do các bệnh tâm thần, trong đó có tâm thần phân liệt gây ra cho gia đình và cộng đồng nên chưa có sự quan tâm đúng mức. Đó là vấn đề đặt ra hiện nay trong công tác quản lý, chăm sóc người tâm thần tại cộng đồng, trong đó có bệnh tâm thần phân liệt.
Nhân viên Phòng chỉ đạo tuyến (Bệnh viện Tâm thần Hải Phòng) rà soát thông tin người bệnh tâm thần phân liệt tại xã Minh Tân (huyện Kiến Thụy).
Kết quả cũng có, khó khăn còn nhiều
Trạm Y tế xã Hòa Bình (huyện Thủy Nguyên) hiện quản lý 52 trường hợp người bệnh tâm thần, trong đó có 30 trường hợp bị tâm thần phân liệt, còn lại là người bị động kinh. Số người mắc tâm thần phân liệt ở nhiều độ tuổi, nhưng phần lớn là người cao tuổi. Đây cũng là một trong 217 trạm y tế xã, phường, thị trấn trên địa bàn thành phố thực hiện quản lý, điều trị người bệnh tâm thần phân liệt từ năm 1999 đến nay. Hiện, mỗi trạm y tế đều có cán bộ chuyên trách công tác quản lý hồ sơ bệnh án, cấp phát thuốc hằng tháng chotổng số 5.360 người bệnh mắc tâm thần phân liệt toàn thành phố. Trong đó, công tác quản lý, điều trị, hoạt động giám sát, truyền thông được thực hiện thường xuyên. Mỗi năm Bệnh viện Tâm thần Hải Phòng tổ chức 2 đợt tập huấn về chuyên môn, điều tra phát hiện bệnh và quản lý, điều trị, phục hồi chức năng người bị tâm thần phân liệt cho nhân viên trạm y tế các xã, phường, thị trấn.
“Ngoài các hoạt động bảo vệ sức khỏe tâm thần cộng đồng, ngành Y tế triển khai thực hiện việc phối hợp các ban, ngành, địa phương trong việc quản lý tốt người bệnh tâm thần, nhằm giảm tình trạng trở nặng, hạn chế tình trạng người bệnh có các hành vi nguy hiểm và gây rối tại cộng đồng cũng như giảm kỳ thị, phân biệt đối xử với người bệnh”, Phó giám đốc Sở Y tế Trần Quốc Trinh thông tin.
Trên thực tế, công tác quản lý, chăm sóc người bệnh tâm thần nói chung, người bệnh tâm thần phân liệt nói riêng còn nhiều khó khăn. Một số cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương chưa quan tâm, dành nguồn lực để chăm lo, thực hiện công tác này. Cùng với đó, nhận thức của người dân về chăm sóc sức khỏe tâm thần đối với người bệnh tâm thần phân liệt tại cộng đồng còn hạn chế. Hệ thống y tế cơ sở được phủ khắp, song nguồn nhân lực tại các trạm y tế còn bất cập, cán bộ chuyên trách công tác chăm sóc sức khỏe tâm thần tại một số quận, huyện luôn bị thay đổi, cán bộ tại các trạm y tế cũng biến động và kiêm nhiệm nhiều công việc, do đó chưa dành nhiều thời gian cho công tác chăm sóc sức khỏe tâm thần tại cộng đồng. Anh Lê Tùng Dương, y sĩ Trạm Y tế xã Hòa Bình, người có thời gian dài quản lý số người bệnh tâm thần cho biết: “Cái khó trong công tác quản lý, chăm sóc người tâm thần phân liệt tại trạm y tế hiện nay là tình trạng người bệnh bỏ trị, trong khi đây là thuốc cấp phát để uống hằng ngày, việc quản lý thuốc rất chặt chẽ. Với những người không tuân thủ uống thuốc đều đặn, bệnh dễ tái phát”. Mặt khác, theo phản ánh của các cơ sở y tế, thiếu thuốc điều trị tâm thần phân liệt thế hệ mới nên hiệu quả điều trị chưa cao.
Theo thông tin của Bệnh viện Tâm thần Trung ương, tính đến hết năm 2020, 88% số xã, phường, thị trấn trong cả nước triển khai quản lý điều trị bệnh tâm thần phân liệt với số người bệnh đang quản lý, điều trị, chăm sóc là 195.000 người. Theo Quyết định 155/2021 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt kế hoạch quốc gia phòng, chống bệnh không lây nhiễm và rối loạn sức khỏe tâm thần giai đoạn 2022-2025, mục tiêu đến năm 2025, 100% số trạm y tế xã thực hiện quản lý điều trị bệnh tâm thần phân liệt. Trong đó, Hải Phòng là một trong số địa phương sớm hoàn thành mục tiêu này.
Cần đầu tư đồng bộ và phối hợp chặt chẽ hơn nữa
Tâm thần phân liệt là khuyết tật tâm thần nặng. Biểu hiện đặc trưng của bệnh, gồm: loạn thần, hoang tưởng, ảo tưởng, ngôn ngữ và hành vi thiếu tổ chức, cảm xúc thờ ơ, vô cảm, thiếu hụt về nhận thức, thiếu tự chủ, rối loạn chức năng nghề nghiệp và xã hội. Tự sát là nguyên nhân phổ biến nhất gây tử vong sớm ở người mắc bệnh này. Nguyên nhân dẫn đến người mắc bệnh tâm thần phân liệt do di truyền, do bất thường chất dẫn truyền thần kinh (là nguyên nhân chủ yếu) hoặc một số yếu tố thúc đẩy bên ngoài như áp lực từ học tập, công việc, cuộc sống... Việc điều trị bệnh tâm thần phân liệt tiến triển mạn tính tại các cơ sở điều trị nội trú chỉ là giải pháp điều trị nhất thời của thời kỳ bệnh tiến triển cấp tính, chiếm thời gian không đáng kể trong quá trình điều trị. Ngoài uống thuốc, người bệnh cần được điều trị và phục hồi chức năng tâm lý, xã hội tại gia đình để có thể hòa nhập với cộng đồng.
Để đạt được mục tiêu trên, cần phối hợp nhiều liệu pháp điều trị, phối hợp nhiều tổ chức trong xã hội, gia đình và nhất là sự hợp tác của người bệnh trong suốt quá trình điều trị. Theo Phó giám đốc Sở Y tế Trần Quốc Trinh, trước hết, về thuốc điều trị, Sở Y tế kiến nghị thành phố dành kinh phí nhiều hơn để mua thuốc điều trị thế hệ mới, kịp thời phân bổ xuống các trạm y tế để cấp phát cho người bệnh. Đối với các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương dành nguồn lực đầu tư đồng bộ hơn nữa cho việc phát hiện, điều trị, quản lý người mắc tâm thần phân liệt tại địa phương. Đối với các cơ sở y tế trực thuộc, Sở Y tế chỉ đạo Bệnh viện Tâm thần ngoài việc thường xuyên tập huấn, tập huấn lại về chuyên môn khám, chẩn đoán, điều trị cũng như phương pháp quản lý người bệnh đối với nhân viên y tế, sớm tập trung nghiên cứu, đánh giá tổng thể về quản lý bệnh tâm thần phân liệt tại cộng đồng. Đối với cán bộ các Trung tâm y tế tuyến huyện và nhân viên các trạm y tế cần xác định được số người mắc bệnh tâm thần trên địa bàn thông qua điều tra, thăm khám hoặc tiếp nhận từ tuyến trên chuyển về, lập hồ sơ quản lý điều trị ngoại trú. Đồng thời, tư vấn cho các thành viên trong gia đình về nguyên nhân, cách điều trị, dự phòng và tái thích ứng xã hội đối với người bệnh tâm thần phân liệt.
Do đặc điểm người bệnh tâm thần phân liệt có khuynh hướng xa lánh dần xã hội, mất dần thói quen nghề nghiệp, tự ti mặc cảm, bởi vậy cộng đồng xã hội và gia đình cần phải giúp đỡ họ thoát khỏi tình trạng trên. Gia đình cần có thái độ xem người bệnh như những thành viên khác; khuyến khích người bệnh làm một số công việc nhà hoặc tạo cho họ việc làm mới phù hợp khả năng của mình; kiên trì giúp đỡ, không nên phê bình ngay khi người bệnh sai trái, tránh tranh cãi, trừng phạt mà nên dịu dàng khuyên bảo từ từ. Nếu người bệnh sa sút không tự phục vụ bản thân được, gia đình nên đôn đốc, giúp đỡ người bệnh trong những công việc, như: ăn uống, vệ sinh cá nhân, mặc quần áo, đi lại, nhắc nhở, giúp họ uống thuốc theo y lệnh; định kỳ đến bác sĩ khám bệnh, điều chỉnh liều thuốc phù hợp tình trạng bệnh lý của người bệnh./.
Bài và ảnh: Đông Hải
