Công chứng… vẫn tranh chấp
Tại cuộc tiếp công dân tháng 3-2017 của UBND thành phố, ông Hoàng Mạnh Thường ở số 816 đường Trường Chinh, phường Quán Trữ (quận Kiến An) kiến nghị liên quan đến việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) kéo dài gần 10 năm. Ông Thường cho biết, năm 2009, tại Phòng Công chứng số 4, ông thỏa thuận với ông Nguyễn Hữu Oanh chuyển nhượng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền trên đất căn nhà 524A đường Trường Chinh, phường Quán Trữ Hợp đồng có công chứng. Mảnh đất này có GCNQSDĐ đứng tên ông Oanh. Tuy nhiên, khi ông gửi hồ sơ lên UBND quận Kiến An để làm thủ tục sang tên thì được UBND quận trả lời thửa đất trên đang tranh chấp ngõ đi chung, không đủ điều kiện được cấp. Đến nay, ông Thường vẫn chờ ông Oanh và hộ liền kề giải quyết tranh chấp. Trao đổi về vụ việc của ông Thường, Phó trưởng phòng công chứng số 4, Nguyễn Đức Cường cho biết, trên cơ sở giấy tờ các bên giao dịch cung cấp, căn cứ theo Luật Công chứng 2006 (thời điểm chứng nhận giao dịch), công chứng viên xác định giao dịch không có dấu hiệu cưỡng ép hay có nghi ngờ về năng lực hành vi dân sự của người công chứng, đối tượng hợp đồng công chứng có thật. Vì vậy, nên Phòng Công chứng số 4 xác nhận hợp đồng chuyển nhượng đất và tài sản gắn liền với đất giữa hộ ông Oanh và hộ ông Thường. Việc công chứng hợp đồng chuyển nhượng trên hoàn toàn theo đúng trình tự, thủ tục quy định của pháp luật.
Tương tự, ông Nguyễn Văn Nguyên ở thôn Hu Trì, xã Vinh Quang (huyện Vĩnh Bảo) nhận chuyển nhượng mảnh đất của ông Hoàng Văn Toàn tại tổ dân phố Đẩu Phượng 3, phường Văn Đẩu (quận Kiến An) có diện tích 64m2. Thửa đất trên được UBND quận Kiến An cấp GCNQSDĐ đứng tên vợ chồng ông Toàn. Khi mua, vợ chồng ông Nguyên cùng vợ chồng ông Toàn làm hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất tại Phòng Công chứng số 2. Tuy nhiên, khi ông Nguyên nộp hồ sơ xin cấp GCNQSDĐ tại Văn phòng Đăng ký quyền sử dụng đất (ĐKQSDĐ) quận Kiến An, phát hiện mảnh đất thực tế được chuyển nhượng không trùng khớp với thông tin trên GCNQSDĐ. Nguyên nhân do UBND phường Văn Đẩu và Văn phòng ĐKQSDĐ quận Kiến An lập trích đo trong quá trình cấp GCNQSDĐ cho hộ ông Toàn có sự nhầm lẫn về vị trí đất. Quá trình mua bán giữa hộ ông Toàn và hộ ông Nguyên tuân thủ đúng quy định pháp luật. Mặc dù hoàn toàn “vô can” trong việc nhầm lẫn này, nhưng đến nay hộ ông Nguyên vẫn chưa được cấp GCNQSDĐ.
Đây chỉ là hai trong số rất nhiều các vụ việc phát sinh rủi ro trong quá trình giao dịch bất động sản. Nhiều người dân cho rằng, khi hợp đồng chuyển nhượng được công chứng viên công chứng nghĩa là giao dịch được pháp luật thừa nhận và không còn rủi ro. Song, do thông tin về tài sản và quyền sở hữu hiện nay trên địa bàn chưa tập trung, thống nhất về đầu mối, phổ biến chưa rộng rãi, dẫn đến việc nhiều hợp đồng, giao dịch bảo đảm pháp lý vẫn gây tranh chấp, khiếu kiện.
Cần “số hóa” thông tin đất đai
Chủ tịch Hội Công chứng Hải Phòng Nguyễn Nhật Quang cho biết, những năm 1990 khi phòng công chứng đầu tiên của Hải Phòng được thành lập, Sở Tư pháp thành lập trung tâm thông tin công chứng nhưng chưa liên thông với các quận, huyện. Về nguyên tắc, khi công chứng hợp đồng giao dịch về bất động sản trên địa bàn thành phố, công chứng viên tra cứu thông tin công chứng tại trung tâm này. Song, việc tra cứu này không xác định được các thông tin liên quan đến đối tượng chuyển nhượng như tranh chấp, số thửa, diện tích đất… Bởi vậy, rủi ro phát sinh sau hợp đồng công chứng hoàn toàn có thể xảy ra. Công chứng viên không chịu trách nhiệm về việc đó. Song, chính từ việc không minh bạch thông tin về đất đai, khiến không chỉ người dân, công chứng viên đôi khi cũng gặp rủi ro công chứng nhầm giao dịch với GCNQSDĐ giả. Hiện nay, công nghệ làm giả các giấy tờ rất tinh vi, không chỉ người dân mà cả công chức nhà nước cũng khó phát hiện.
Thực hiện Luật Công chứng, tháng 3-2016, UBND thành phố ban hành Quyết định về Quy chế quản lý, khai thác cơ sở dữ liệu thông tin công chứng hợp đồng, giao dịch về bất động sản trên địa bàn thành phố. Theo đó, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Xây dựng, Văn phòng Đăng ký đất đai, các tổ chức hành nghề công chứng, cơ quan THADS, thừa phát lại, UBND các huyện, xã và các tổ chức liên quan có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ, cung cấp chính xác, kịp thời, đầy đủ, trung thực các thông tin về bất động sản để phục vụ công tác cập nhật, tra cứu, cung cấp, sử dụng và quản lý cơ sở dữ liệu thông tin công chứng. Quy định này góp phần giảm thiểu rủi ro cho người dân khi có nhu cầu giao dịch về bất động sản. UBND thành phố sớm giao đơn vị đầu mối quản lý tập trung, thống nhất thông tin, hồ sơ về hợp đồng giao dịch liên quan đến bất động sản được chứng thực trên địa bàn thành phố, liên kết cơ sở thông tin công chứng với các cơ sở dữ liệu khác có liên quan đến bất động sản để các đơn vị sử dụng thông tin tra cứu phục vụ hoạt động công chứng, cấp GCNQSDĐ… Người dân trong quá trình mua bán, nhận chuyển nhượng bất động sản cần tìm hiểu kỹ càng giấy tờ về đất đai, đối tượng chuyển nhượng. Trường hợp cần thiết đến UBND cấp xã xác minh thông tin lô đất có nằm trong quy hoạch hay tranh chấp, ranh giới với các khu đất liền kề để tránh tranh chấp về sau.
Ngọc Nhi
