(HPĐT)- Theo báo cáo do Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) mới công bố, tỷ lệ sinh trung bình trên toàn cầu giảm từ 5 con/phụ nữ vào những năm 1950, xuống mức 2,3. Con số này dự kiến tiếp tục giảm còn 2,1 vào năm 2050, chạm mức sinh thay thế - tỷ lệ cần thiết để duy trì quy mô dân số ở mức ổn định. Điều này được cho rằng sẽ cản trở tiến trình thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững.
Gam mầu xám trên bức tranh dân số thế giới
Bất chấp những thành tựu mới trong nỗ lực chăm sóc sức khỏe và nâng cao mức sống người dân toàn cầu, những con số mới được UNFPA công bố thể hiện rõ gam mầu xám vẫn bao phủ lên bức tranh dân số thế giới, đe dọa cản trở tiến trình thực hiện Mục tiêu phát triển bền vững năm 2030 của Liên hợp quốc (LHQ).
Đáng lo ngại, hơn một nửa số quốc gia trên thế giới ghi nhận tỷ lệ dưới mức sinh thay thế, trong đó có Ấn Độ, Hàn Quốc, Nhật Bản và nhiều nước châu Âu. Ngày 27-2 vừa qua, Bộ Y tế Nhật Bản công bố số liệu cho thấy chỉ có 720.988 trẻ được sinh ra trong năm 2024, giảm 5% so với năm 2023.
Đây là mức thấp kỷ lục, bất chấp những biện pháp khuyến khích sinh con mà chính phủ nước này triển khai từ năm 2023. Dữ liệu từ Cục Thống kê Hàn Quốc chỉ ra trong năm 2024, có 238.300 trẻ được sinh ra tại Hàn Quốc, tăng 3,6% so với mức thấp kỷ lục hồi năm 2023 là 230.000 trẻ.
Dù có tín hiệu tích cực, tỷ lệ sinh năm 2024 của Hàn Quốc vẫn thuộc nhóm thấp nhất thế giới và chỉ bằng một nửa so với tỷ lệ trung bình của nhóm các quốc gia Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD).
Theo báo cáo được Cơ quan Thống kê châu Âu (Eurostat) công bố ngày 7-3 vừa qua, số trẻ sơ sinh chào đời tại Liên minh châu Âu (EU) giảm 5,4% trong năm 2023, xuống còn 3,67 triệu trẻ, đánh dấu mức giảm lớn nhất trong nhiều thập kỷ.
Tuy nhiên, không phải khu vực nào cũng đối mặt tình trạng nêu trên. Một số vùng thuộc khu vực châu Phi cận Sahara có tỷ lệ sinh cao, với dân số dự kiến tăng gấp đôi trong giai đoạn từ năm 2024 đến 2054.
Thách thức cho tương lai
Bức tranh tương phản về tỷ lệ sinh kéo theo những thách thức khác nhau đối với các nền kinh tế. Sự bùng nổ dân số ở châu Phi mang đến nguồn nhân lực trẻ dồi dào và thị trường tiêu dùng khổng lồ, mở ra cơ hội phát triển kinh tế cho các nước trong khu vực.
Tuy nhiên, nếu không tìm được lời giải đối với các bài toán về nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tạo việc làm, châu Phi có thể phải gánh chịu những hệ lụy của “quả bom dân số” như nghèo đói, bất bình đẳng và áp lực nặng nề lên hệ thống y tế, dịch vụ công, cơ sở hạ tầng.
Ở chiều ngược lại, châu Âu và một số nước châu Á đang mang gánh nặng do tình trạng dân số già hóa nhanh chóng. Khi lực lượng lao động suy giảm, nhiều nền kinh tế có thể nhanh chóng rơi vào tình trạng thiếu hụt nhân lực, kéo theo sụt giảm tăng trưởng trong dài hạn.
Dân số già không chỉ dẫn đến thiếu lao động, mà còn đặt ra bài toán khó về duy trì hệ thống lương hưu, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi.
Trước thực trạng đó, nhiều quốc gia phải đưa ra các chiến lược để quản lý nguồn lực dân số. Trong đó, Chính phủ Nhật Bản có chính sách hỗ trợ tiền mặt đối với các gia đình có con nhỏ, thí điểm chính sách giảm giờ làm để người dân có thời gian chăm sóc gia đình.
Chính phủ Hàn Quốc đưa ra chính sách trợ cấp tiền mặt khi sinh con, khuyến khích nam giới tham gia chăm sóc con, thay đổi định kiến xã hội.
Nhiều quốc gia thành viên EU thực hiện các mô hình phúc lợi toàn diện như chế độ nghỉ thai sản linh hoạt, miễn phí về giáo dục và y tế,…
Nhiều chuyên gia nhận định, dù trái ngược nhau ở tốc độ tăng dân số, song các nước trên thế giới đều đối mặt thách thức chung về việc bảo đảm tương lai bền vững với tất cả người dân.
Cùng với đó, thế giới đang đối mặt với nhiều cuộc khủng hoảng như xung đột, thảm họa khí hậu, đói nghèo, bất bình đẳng… khiến lộ trình tiến tới các Mục tiêu phát triển bền vững năm 2030 của LHQ ngày càng xa vời.
Tuy nhiên, nếu các quốc gia quản lý tốt nguồn lực dân số sẽ là đòn bẩy để thế giới chung tay giải quyết thách thức, xây dựng cuộc sống ngày càng tốt đẹp.
XUÂN NHI (tổng hợp)
