Vắng hoạt động phê bình, thiếu cây bút lý luận
Hội Liên hiệp VHNT thành phố hiện có hơn 600 văn nghệ sĩ, sinh hoạt tại 9 hội chuyên ngành, trong đó có một số đơn vị hoạt động tương đối tích cực như Hội Nhà văn, Hội Mỹ thuật, Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh, Hội Điện ảnh và Truyền hình...Trong 3 năm trở lại đây, các hội chuyên ngành tổ chức nhiều cuộc trưng bày, triển lãm, giới thiệu tác phẩm mới, nhưng thiếu hoạt động phê bình, đánh giá tác phẩm. Ở lĩnh vực nhiếp ảnh, Hải Phòng có nhiều nghệ sĩ nhiếp ảnh tên tuổi, trưởng thành từ trải nghiệm thực tế như NSNA Vũ Dũng, Vương Khánh Hồng…nhưng thiếu những người được đào tạo bài bản về phê bình nhiếp ảnh mang tính lý luận. Ở các loại hình khác như điện ảnh truyền hình hay sân khấu, chỉ có một số bài phê bình của nhà biên kịch Nguyễn Long Khánh; nhà văn, nhà biên kịch Đình Kính hay NSƯT Ngọc Hiền nhưng không nhiều.
 |
PGS.TS Hồng Vinh, nguyên Chủ tịch Hội đồng Lý luận, phê bình văn học nghệ thuật Trung ương trao đổi nghiệp vụ với văn nghệ sĩ Hải Phòng. Ảnh: Đỗ Thu |
Công tác lý luận phê bình được đánh giá là rất quan trọng đối với việc phát triển nền VHNT, đồng thời cầu nối, rút ngắn khoảng cách giữa tác giả, tác phẩm và bạn đọc, nhưng xưa nay vẫn được xem là lĩnh vực khó. Chính đặc trưng này đòi hỏi người làm công tác lý luận phê bình phải có kiến thức lý luận chuyên sâu, có vốn sống, vốn hiểu biết phong phú, có khả năng tổng hợp, so sánh, phân tích, đánh giá… Trong thời đại hội nhập toàn cầu hóa, nhà phê bình còn cần thông thạo ngoại ngữ để có thể nắm bắt được các khuynh hướng, trào lưu sáng tác mới trên thế giới. Trong khi các cây bút lão thành ít cập nhật được khuynh hướng sáng tác mới, hiện trên địa bàn thành phố xuất hiện một số cây bút phê bình văn học trẻ nhưng hoạt động chưa nổi trội. Thí dụ như Lương Kim Phương vừa viết thơ, viết văn, viết lý luận phê bình. Hay tiến sĩ Bùi Hải Yến, giảng viên Trường đại học Hải Phòng, có viết lý luận phê bình văn học nhưng số lượng còn ít, chưa tạo được dấu ấn. Lý giải nguyên nhân này, các các cây bút phê bình trẻ cho rằng họ chưa có nhiều “sân chơi” để thể hiện khả năng của mình. Hiện nay, phê bình trên báo chí đang lấn át phê bình mang tính hàn lâm nên nặng về cảm tính thiếu tính khách quan. Nhiều bài viết phê bình do bạn bè lăng xê nhau, nên khen là chính. Ngoài ra, việc in sách tràn lan, chất lượng kém; tình trạng “đạo” thơ, “mượn” ý tưởng, “mượn” câu thơ nhưng không chú thích khiến người viết phê bình “nản”...
PGS.TS Nguyễn Hồng Vinh, nguyên Chủ tịch Hội đồng Lý luận, phê bình VHNT Trung ương nhận xét, đội ngũ trẻ viết lý luận, phê bình VHNT hiện nay có nhiều ưu điểm như trình độ, lòng yêu nghề…Tuy nhiên một số cây bút trẻ sớm bộc lộ những hạn chế như tự mãn, sính ngoại hoặc tự ti, mặc cảm và chưa hết lòng với lĩnh vực này.
Khơi dậy nhiệt huyết của những người làm nghề
Trên thực tế, tình trạng đội ngũ lý luận phê bình VHNT thiếu về số lượng và yếu về chất lượng là tình trạng chung của cả nước. Với Hội Liên hiệp VHNT Hải Phòng, bên cạnh việc thiếu về kinh phí để nâng nhuận bút các bài viết lý luận phê bình, Hội cũng chưa có người làm chuyên trách công việc này. Hiện, duy nhất có Hội Nhà văn thành lập Ban Lý luận phê bình văn học với nhà văn Lưu Văn Khuê làm trưởng ban, nhưng hoạt động chưa mạnh. Ở các chuyên ngành khác, đều không tìm được “nhạc trưởng”. Lãnh đạo Hội Liên hiệp VHNT Hải Phòng cho rằng, thời gian tới, trên cơ sở xem xét các yếu tố cần và đủ, cũng như xây dựng được cơ chế, chính sách, tìm ra các “nhạc trưởng” uy tín ở mỗi lĩnh vực, Hội Liên hiệp VHNT Hải Phòng sẽ thành lập Hội đồng lý luận phê bình VHNT cấp thành phố, tách ra khỏi hội sáng tác. Những người có khả năng làm lý luận phê bình nên tập trung chuyên sâu vào lĩnh vực này. “Hội Liên hiệp VHNT Hải Phòng khuyến khích các hội chuyên ngành giới thiệu, kết nạp hội viên mới ưu tiên những người viết lý luận phê bình”, nhà biên kịch Tô Hoàng Vũ nhấn mạnh.
 |
Ngoài văn học, các chuyên ngành khác như mỹ thuật, nhiếp ảnh… cũng cần có các cây viết lý luận phê bình. Ảnh: Đỗ Hiền |
Để khắc phục tình trạng “vắng bóng” các cây bút lý luận phê bình VHNT thành phố, thiết nghĩ, thời gian tới, Hội Liên hiệp VHNT thành phố nên mời các nhà lý luận phê bình tên tuổi ở trung ương trực tiếp giảng dạy, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ trẻ viết chuyên nghiệp về lĩnh vực này. Cùng với đó, tổ chức nhiều hơn các cuộc hội thảo, tọa đàm theo chuyên đề hoặc phối hợp các hội chuyên ngành trung ương về các vấn đề “nóng” , khuynh hướng mới trong lý luận sân khấu, mỹ thuật, điện ảnh truyền hình, kiến trúc, âm nhạc...Qua đó, giúp các cây bút trẻ cọ xát, học hỏi cách viết, cách tổng hợp, phân tích, đánh giá tác phẩm, góp phần đẩy mạnh công tác lý luận phê bình. Đồng thời, Hội kiến nghị với thành phố đầu tư kinh phí xuất bản các công trình nghiên cứu ở trường đại học; quan tâm hơn đến các cây bút lý luận, phê bình bằng cách tăng chế độ đãi ngộ, nhuận bút cho các bài viết và công trình lý luận, phê bình chất lượng tốt...
Theo PGS.TS Nguyễn Hồng Vinh, bản thân đội ngũ trẻ viết lý luận, phê bình VHNT cần phải đề cao tinh thần tự học hỏi, nghiên cứu. Các cơ quan chức năng cần quan tâm hơn nữa đến việc phát hiện, bồi dưỡng những cây bút trẻ viết lý luận, phê bình, nhất là lực lượng viết là những giáo viên trong các trường học…
Đông Hải
