Giữa lòng phường Hải Dương, thuộc khu vực phía Tây Hải Phòng, Quảng trường Độc Lập vẫn lặng lẽ lưu giữ ký ức hào hùng của mùa thu Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
Những ngày sục sôi cách mạng
Cụ Đinh Sỹ Chính, 95 tuổi, hiện sống tại phường Hải Dương là một trong những người trực tiếp tham gia vào dòng người biểu tình lịch sử ngày 17/8/1945 tại Hải Dương lúc đó. Dù đã gần tròn một thế kỷ cuộc đời, ông vẫn nhớ như in không khí hào hùng khi ấy. "Dân mình phấn khởi lắm, đúng là không có gì quý hơn độc lập, tự do", cụ Chính xúc động chia sẻ.
Theo lời kể của cụ Chính, vào lúc 15 giờ chiều hôm đó, một cuộc mít tinh do chính quyền bù nhìn tổ chức diễn ra tại Câu lạc bộ An Nam (nay là phố Nguyễn Du, Thư viện tỉnh Hải Dương cũ). Tuy nhiên, khi đoàn diễu hành đi đến phố Đông Thị (nay là phố Quang Trung), tiếng súng hiệu vang lên như lời hiệu triệu cách mạng. Ngay lập tức, người dân đổ ra đường, hô vang các khẩu hiệu: "Đả đảo chính phủ Trần Trọng Kim!", "Ủng hộ cách mạng, ủng hộ Việt Minh!". Lá cờ đỏ sao vàng dẫn đầu đoàn biểu tình như một mũi tên chỉ đường cho cách mạng.
Dòng người mỗi lúc một đông, khí thế cách mạng cuồn cuộn, lan chảy khắp các con phố của thị xã Hải Dương năm ấy. Khi đoàn biểu tình tiến đến trước vườn hoa Bảo Đại, nay là Quảng trường Độc Lập, tất cả cùng dừng lại, tạo thành một biển người sục sôi khí thế. Chính tại nơi thiêng liêng này, một đại diện của Việt Minh đứng lên giữa trời thu tháng Tám, cất cao tiếng nói, trình bày 10 chính sách cứu nước, báo tin Nhật đầu hàng Đồng minh và kêu gọi toàn dân vùng lên giành chính quyền về tay nhân dân.
Những lời hiệu triệu không chỉ vang vọng qua loa phóng thanh, mà còn khắc sâu vào từng trái tim đang hừng hực lòng yêu nước. Cụ Đinh Sỹ Chính, khi ấy là một thiếu niên 15 tuổi, xúc động nhớ lại: "Tôi còn nhớ rõ như in cả biển người đồng lòng, giơ cao tay hô vang khẩu hiệu cách mạng. Không ai bảo ai, ai cũng hiểu đây là lúc dân tộc phải đứng dậy! Dân mình phấn khởi lắm, đúng là không có gì quý hơn độc lập, tự do".
Từ thời khắc thiêng liêng năm xưa, Quảng trường Độc Lập không chỉ là một vườn hoa trung tâm, mà trở thành biểu tượng bất diệt của lòng yêu nước và ý chí kiên cường của người dân. Chính tại nơi này, ngọn lửa cách mạng được thắp lên từ lòng dân, lan tỏa thành sức mạnh vô hình nhưng đầy mãnh liệt, làm nên một bước ngoặt lịch sử cho dân tộc. Khoảnh khắc lòng yêu nước hòa cùng khát vọng tự do tạo nên sức mạnh phi thường, sức mạnh không súng đạn nào dập tắt nổi. Một chế độ cũ sụp đổ, và từ đây, trang sử mới của đất nước được mở ra trang sử của Việt Nam độc lập, tự chủ, ngẩng cao đầu bước vào kỷ nguyên mới.
Không chỉ dừng lại ở ngày 17/8, quảng trường Độc Lập tiếp tục khắc ghi một cột mốc trọng đại. Ngày 2/9/1945, khi hàng vạn người dân Hải Dương năm xưa tập trung tại đây để nghe qua loa phóng thanh bản Tuyên ngôn Độc lâp do Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội. Rừng người tay giơ cao, miệng đồng thanh hô vang năm lời thề độc lập: "Không đi lính cho Pháp! Không làm việc cho Pháp! Không bán lương thực cho Pháp! Không đưa đường chỉ lối cho Pháp! Không để Pháp xâm lược nước ta lần thứ hai!".
Từ đó, cái tên vườn hoa Bảo Đại lùi vào dĩ vãng, nhường chỗ cho tên gọi mới "Vườn hoa Độc Lập" rồi đến "Quảng trường Độc Lập" để tôn vinh giá trị tự do mà nhân dân ta đã phải đánh đổi bằng máu và nước mắt.
Vươn mình đổi thay
80 năm sau mùa thu lịch sử của Cách mạng Tháng Tám 1945, vùng đất Hải Dương ngày ấy đã trải qua những bước chuyển mình sâu sắc. Từ một thị xã nhỏ, nơi đây vươn mình trở thành đô thị loại 1 (năm 2019), với diện mạo ngày càng hiện đại, năng động. Nổi bật trong hành trình phát triển ấy là Quảng trường Độc Lập, địa danh ghi dấu thời khắc thiêng liêng trong lịch sử dân tộc. Đến nay, tiếp tục khẳng định vai trò mới trong không gian đô thị phía Tây thành phố Hải Phòng.
Từng là trung tâm hành chính – chính trị, văn hóa – xã hội sôi động của thành phố Hải Dương trước đây, Quảng trường Độc Lập và các tuyến phố liền kề như Quang Trung, Nguyễn Du… gắn bó với bao thế hệ người dân. Dù địa giới hành chính có thay đổi, giá trị lịch sử và vị thế trung tâm của khu vực này vẫn không hề phai mờ.
Năm 2024, khu vực nút giao Quảng trường Độc Lập được cải tạo, tổ chức thành đảo vòng xuyến hình bầu dục, góp phần thay đổi diện mạo giao thông và cảnh quan đô thị. Dự án do UBND thành phố Hải Dương trước đây là chủ đầu tư và phê duyệt vào tháng 7/2024, với tổng vốn đầu tư gần 4,9 tỷ đồng từ nguồn ngân sách thành phố. Điều này cho thấy sự quan tâm và đầu tư của địa phương vào việc gìn giữ, phát huy giá trị các không gian lịch sử trong dòng chảy phát triển mới.
Ngày nay, khu vực Quảng trường Độc Lập vẫn là một trung tâm thương mại, dịch vụ sầm uất, góp phần quan trọng vào đời sống kinh tế, xã hội của đô thị ở phía Tây Hải Phòng. Nơi đây vẫn luôn là biểu tượng của tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc và khát vọng về một đất nước độc lập, tự do.
Quảng trường Độc Lập không chỉ là một địa điểm mà còn là một chứng nhân lịch sử. Và dù thời gian có trôi, đô thị có đổi thay, nơi đây vẫn mãi là điểm tựa tinh thần, là niềm tự hào sâu sắc của người dân Hải Dương cũ, thành phố Hải Phòng mới, tiếp tục lan tỏa giá trị truyền thống trong hành trình dựng xây một vùng đất ngày càng giàu đẹp, văn minh.
TRẦN HIỀN
