Quy định mới về tự chủ và tài chính trong giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp

Chính phủ đã ban hành Nghị định số 334/2026/NĐ-CP quy định về tự chủ của cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp; cơ chế tài chính đối với giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp; chương trình trọng điểm quốc gia đào tạo tiến sĩ toàn thời gian.

Theo Nghị định, cơ sở giáo dục thực hiện quyền tự chủ trong hoạt động giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp theo quy định của pháp luật; gắn với trách nhiệm giải trình, bảo đảm chất lượng, công khai, minh bạch trong tổ chức và hoạt động, đồng thời chịu sự thanh tra, kiểm tra, giám sát của cơ quan có thẩm quyền.

Cơ sở giáo dục được tự chủ xây dựng, phát triển chương trình đào tạo; tuyển sinh, đào tạo và cấp văn bằng, chứng chỉ theo quy định; thực hiện hoạt động bảo đảm và kiểm định chất lượng giáo dục; tự chủ hợp tác, liên kết trong nước và nước ngoài.

Nghị định cũng cho phép cơ sở giáo dục tự chủ xây dựng, tổ chức thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; quản lý, khai thác, phát triển các nguồn lực, dữ liệu phục vụ các hoạt động này. Việc áp dụng cơ chế chấp nhận rủi ro trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực hiện theo quy định của pháp luật.

Cơ sở giáo dục được tự chủ tổ chức hội nghị, hội thảo quốc tế phục vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo và hợp tác quốc tế. Trường hợp nội dung liên quan đến quốc phòng, an ninh, chủ quyền quốc gia, dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng, quyền con người, bí mật nhà nước, hợp tác quốc tế về pháp luật và cải cách tư pháp hoặc thành phần tham dự thuộc diện phải báo cáo, xin phép thì thực hiện theo quy định của pháp luật có liên quan.

Đáng chú ý, cơ sở giáo dục được quyết định triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các mô hình giáo dục số, công nghệ giáo dục, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo theo đề án được cấp có thẩm quyền phê duyệt; được áp dụng quy định về miễn trừ trách nhiệm pháp lý và thực hiện theo Điều 22 Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo số 93/2025/QH15 và Nghị định số 353/2025/NĐ-CP.

Đối với cơ sở giáo dục công lập, Nghị định quy định thực hiện quyền tự chủ về cơ cấu tổ chức và nhân sự theo quy định của pháp luật có liên quan.

Theo đó, cơ sở giáo dục được ban hành quy chế tổ chức và hoạt động; quyết định cơ cấu tổ chức, thành lập, tổ chức lại, giải thể đơn vị thuộc, trực thuộc; quyết định vị trí việc làm và số lượng người làm việc trong phạm vi đề án tự chủ, chiến lược phát triển đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt và phù hợp với quy chế tổ chức, hoạt động.

Cơ sở giáo dục cũng được quyết định phê duyệt vị trí việc làm, số lượng người làm việc và quản lý viên chức; bố trí số lượng cấp phó theo đề án tự chủ được cấp có thẩm quyền phê duyệt; quyết định bổ nhiệm kế toán trưởng hoặc bố trí người phụ trách kế toán.

Đối với các vị trí viên chức thuộc thẩm quyền quản lý, cơ sở giáo dục được quyết định việc tuyển dụng, đánh giá, xếp loại; bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, giao quyền, giao phụ trách, kéo dài thời gian giữ chức vụ; cho thôi giữ chức vụ, tạm đình chỉ, đình chỉ chức vụ, cho từ chức, miễn nhiệm, điều động, luân chuyển; phê duyệt quy hoạch; cử đi đào tạo, bồi dưỡng; cho thôi việc, chuyển công tác; xử lý kỷ luật; bố trí, phân công công tác, thay đổi vị trí việc làm và thực hiện các chế độ theo quy định.

Cơ sở giáo dục có trách nhiệm cập nhật, quản lý và đồng bộ dữ liệu về viên chức, người lao động với cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành.

Về tài chính, cơ sở giáo dục tư thục tự chủ về nguồn thu, nội dung chi, phân phối kết quả tài chính, sử dụng lợi nhuận sau thuế, quản lý tài sản, huy động vốn, đầu tư theo quy định của pháp luật.

Đối với cơ sở giáo dục công lập, đơn vị được quyết định sử dụng các nguồn tài chính theo quy định để phục vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học và phát triển cơ sở vật chất theo các quy chế nội bộ về đầu tư, tài chính, tài sản.

Các nội dung chi gồm tiền lương, tiền công, thu nhập tăng thêm, tiền thưởng và các khoản khuyến khích khác trên cơ sở vị trí việc làm và hiệu quả công việc; cơ chế đãi ngộ vượt trội để thuê chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước; chi hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ; dịch vụ, quản lý vận hành; đầu tư, cải tạo, nâng cấp, sửa chữa, bảo dưỡng cơ sở vật chất, mua sắm tài sản, trang thiết bị; trả lãi vay đối với phần chi từ vốn vay hợp pháp và các khoản chi hợp pháp khác.

Các nội dung chi phải được cụ thể hóa về đối tượng, tiêu chuẩn, định mức áp dụng thống nhất trong quy chế chi tiêu nội bộ. Toàn bộ quy trình sử dụng ngân sách phải bảo đảm công khai, minh bạch, gắn với hiệu quả hoạt động, chất lượng đầu ra và tiến độ thực hiện nhiệm vụ.

Cơ sở giáo dục được phân loại tự chủ tài chính theo các mức bảo đảm chi thường xuyên, bảo đảm một phần chi thường xuyên hoặc do Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên.

Cơ sở giáo dục công lập tự bảo đảm chi thường xuyên được thực hiện cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư theo quy định. Chính sách học phí, giá dịch vụ trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo tiếp tục thực hiện theo quy định của Chính phủ.

Việc áp dụng cơ chế tự chủ tài chính phải phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, lĩnh vực đào tạo, khả năng xã hội hóa, yêu cầu phát triển nguồn nhân lực quốc gia và chiến lược phát triển kinh tế - xã hội.

Nhà nước thực hiện cơ chế hỗ trợ, đầu tư, đặt hàng và giao nhiệm vụ đối với các ngành, nghề trọng điểm, mũi nhọn, khoa học cơ bản, công nghệ cao, ngành xã hội có nhu cầu khó tuyển sinh, đặt hàng đào tạo cho các đối tượng chính sách và các nhiệm vụ phát triển quốc gia quy định tại Nghị định, không phụ thuộc vào mức độ tự chủ tài chính của cơ sở giáo dục.

Nghị định còn quy định cơ sở giáo dục được chủ động huy động vốn vay ưu đãi từ các tổ chức tín dụng, quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách và các nguồn vốn hợp pháp khác; thu hút doanh nghiệp, nhà đầu tư tài trợ, đầu tư phát triển cơ sở vật chất, hạ tầng số, học liệu số, phòng thí nghiệm chuyên sâu, trung tâm đổi mới sáng tạo, thư viện, ký túc xá và các dịch vụ hỗ trợ người học.

Cơ sở giáo dục được tự chủ huy động, tiếp nhận nguồn viện trợ không hoàn lại, tài trợ, quà tặng bằng tiền, hiện vật, tài sản số, quyền sở hữu trí tuệ, công nghệ, dữ liệu, phần mềm, dịch vụ và các tài sản hợp pháp từ tổ chức, cá nhân, pháp nhân trong và ngoài nước.

Đồng thời, cơ sở giáo dục được quyết định sử dụng các nguồn tài chính hợp pháp để đầu tư bảo đảm chất lượng, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và thúc đẩy phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp theo quy định.

Về chính sách ưu đãi, cơ sở giáo dục được hưởng ưu đãi về thuế và đất đai theo quy định của pháp luật. Dự án đầu tư xây dựng phòng thí nghiệm hiện đại, xưởng thực hành, cơ sở đổi mới sáng tạo phục vụ nâng cao chất lượng giáo dục được ưu tiên xem xét đưa vào danh mục lĩnh vực đầu tư, cho vay và áp dụng lãi suất vay ưu đãi từ Quỹ Đầu tư phát triển địa phương và các nguồn vốn hợp pháp khác khi đáp ứng điều kiện.

Các khoản đầu tư phát triển hạ tầng số, nền tảng số đồng bộ theo hình thức công tư phục vụ chuyển đổi số giáo dục được hưởng chính sách ưu đãi, hỗ trợ theo quy định của pháp luật về đầu tư, công nghiệp công nghệ số, thuế và các quy định liên quan.

Nghị định số 334/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 5/10/2026.