Hồ sơ bị trả do thiếu chứng cứ
 |
| VKSND thành phố tổ chức tập huấn cho kiểm sát viên về các điểm mới Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015. |
Thiếu chứng cứ quan trọng được coi là một trong những lý do chính dẫn tới việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung. Như vụ án Nguyễn Thị Minh cùng đồng phạm bị Cơ quan cảnh sát điều tra Công an quận Hải An khởi tố về tội mua bán trái phép hóa đơn. Trong quá trình kiểm sát điều tra vụ án, VKS có văn bản trao đổi, nhưng cơ quan điều tra không thu thập đầy đủ tài liệu, chứng cứ để có quan điểm xử lý triệt để đối với các công ty sử dụng hóa đơn do Minh lập "công ty ma" để bán hóa đơn. Điều này dẫn tới việc VKS buộc trả hồ sơ cho cơ quan điều tra bổ sung.
Bên cạnh đó, nhiều vụ án trả hồ sơ điều tra bổ sung giữa các cơ quan tiến hành tố tụng do vi phạm thủ tục tố tụng. Các trường hợp vi phạm thủ tục tố tụng cụ thể như thiếu chữ ký của người tiến hành tố tụng, của người tham gia tố tụng trong biên bản làm việc, biên bản hỏi cung. Có trường hợp do thiếu các thủ tục tố tụng bắt buộc đối với một số trường hợp đặc biệt như không chỉ định người bào chữa, người giám hộ; không tiến hành giám định tâm thần đối với người có dấu hiệu tâm thần… Đơn cử, vụ án Nguyễn Văn Lực bị Công an huyện Vĩnh Bảo khởi tố về tội hủy hoại tài sản. Quá trình điều tra, gia đình bị can có đơn trình báo về việc Lực có dấu hiệu tâm thần. Song, cơ quan điều tra không tiến hành trưng cầu giám định tâm thần với Lực, VKSND huyện Vĩnh Bảo ra cáo trạng truy tố về tội hủy hoại tài sản. Do đó, khi đưa vụ án ra xét xử, TAND huyện Vĩnh Bảo trả hồ sơ cho VKSND huyện Vĩnh Bảo để giám định tâm thần.
Song, một số vụ án Tòa án trả hồ sơ chưa đủ căn cứ, chỉ mang tính chất thủ tục, do còn phân vân về chứng cứ buộc tội, gỡ tội. Vụ án Đỗ Văn Ngọc bị khởi tố, truy tố về tội mua bán trái phép chất ma túy với tình tiết tăng nặng phạm tội nhiều lần. Bị cáo Ngọc bị bắt quả tang mua bán trái phép chất ma túy ở thể rắn có trọng lượng dưới 1 gam. Quá trình điều tra, Công an huyện An Lão làm rõ, bị can Ngọc còn thực hiện hành vi mua bán ma túy nhiều lần khác. Tháng 2-2017, TAND huyện An Lão ra quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung, yêu cầu giám định hàm lượng chất ma túy đã thu giữ. Đây là vụ án bị can bị khởi tố về tội mua bán trái phép chất ma túy, tình tiết định khung phạm tội nhiều lần, lượng ma túy thu được ít. Do đó, việc xác định hàm lượng ma túy không phải là căn cứ để định tội, định khoản. VKSND huyện An Lão giữ nguyên quan điểm truy tố và vụ án được Tòa án đưa ra xét xử thống nhất với quan điểm của VKS.
Phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tố tụng
Mới đây, tại hội thảo chuyên đề của VKSND thành phố bàn về các giải pháp nhằm hạn chế việc trả hồ sơ điều tra bổ sung, kiểm sát viên Nguyễn Văn Dự, Phó trưởng Phòng 1 Viện KSND thành phố cho rằng, cũng cần xác định trách nhiệm của điều tra viên và thẩm phán trong việc trả hồ sơ điều tra bổ sung, coi đây là tiêu chí đánh giá chất lượng chuyên môn và phối hợp liên ngành trong giải quyết các vụ án hình sự.
Bên cạnh đó, để hạn chế việc trả hồ sơ, đặc biệt là với trường hợp không có căn cứ, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng, để cùng nhau khắc phục thiết sót trong quá trình giải quyết án. Giữa các cơ quan tiến hành tố tụng cần thiết tổ chức những hội thảo chuyên đề rút kinh nghiệm đối với từng vụ việc án trả hồ sơ điều tra bổ sung. Sự phối hợp giữa các cơ quan tố tụng thể hiện ở việc thực hiện thống nhất các quy định pháp luật, chỉ trả hồ sơ trong trường hợp thật sự cần thiết. Kiểm sát viên, thẩm phán phải thận trọng, nghiên cứu kỹ hồ sơ, đánh giá toàn diện chứng cứ. Nếu phát hiện thiếu chứng cứ hoặc vi phạm thủ tục tố tụng, kiểm sát viên chủ động trao đổi với điều tra viên, thẩm phán để khắc phục, bổ sung ngay. Kiểm sát viên Phạm Thị Dung (VKSND huyện Tiên Lãng) cho rằng, kiểm sát viên phải cùng điều tra viên trong lấy lời khai, hỏi cung bị can, đối chất, nhận dạng, thực nghiệm điều tra…, nhất là những vụ án gây hậu quả nghiêm trọng, đông bị can, phạm tội nhiều lần. Kiểm sát viên nâng cao năng lực, trách nhiệm, làm tốt hoạt động kiểm sát điều tra sẽ hạn chế việc trả hồ sơ điều tra bổ sung.
Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 có những quy định sửa đổi, bổ sung. Trong đó, điểm mới là quy định về yêu cầu VKS bổ sung tài liệu chứng cứ mà không phải trả lại hồ sơ điều tra bổ sung và quy định về việc Tòa án xác minh, thu thập chứng cứ. Điều này nhằm hạn chế việc phải trả hồ sơ để điều tra bổ sung giữa các cơ quan tiến hành tố tụng trong trường hợp không cần thiết. Song, để cụ thể hóa, các cơ quan tố tụng trung ương sớm hoàn thiện, ban hành Thông tư liên ngành để hướng dẫn cụ thể về vấn đề này, nhất là hướng dẫn về thời gian bổ sung tài liệu, qua đó hạn chế việc trả hồ sơ điều tra bổ sung không cần thiết.
Hoàng Minh
