Cảnh uống rượu trong bộ phim “Yêu đi, đừng sợ!”. Ảnh: ĐPCC
Nghị định 24 quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia, trong đó hạn chế hình ảnh diễn viên uống rượu, bia trong tác phẩm điện ảnh, sân khấu, truyền hình. Hình ảnh diễn viên uống rượu bia phải bảo đảm không vi phạm điều cấm như: ép buộc người khác uống; người chưa đủ 18 tuổi uống; dùng lao động chưa đủ 18 tuổi tham gia sản xuất, mua bán; lái xe sau khi uống rượu bia...Các tác phẩm điện ảnh không được xuất hiện hình ảnh diễn viên uống rượu bia tại cơ sở y tế, giáo dục, nơi cai nghiện, trung tâm bảo trợ xã hội, nơi làm việc cơ quan nhà nước, công viên, nhà chờ xe buýt, rạp chiếu phim, nhà hát...
Nghị định nêu rõ một số điều cấm, như cấm ca ngợi tổ chức, cá nhân thành công từ sản xuất, kinh doanh rượu bia. Việc sử dụng hình ảnh diễn viên uống rượu, bia cho mục đích nghệ thuật chỉ được thực hiện trong trường hợp cần thiết để khắc họa hình tượng nhân vật lịch sử hoặc tái hiện giai đoạn lịch sử nhất định hoặc phê phán, lên án hành vi uống rượu, bia.
Với Nghị định 24, có thể thấy ngay được mặt tích cực bởi những cảnh quay quảng cáo bia rượu một cách lộ liễu, hoặc cảnh quay uống rượu không liên quan nhiều đến nội dung phim sẽ bị cắt bỏ. Tuy nhiên, để khẳng định rằng nghị định có đang là rào cản sáng tạo các tác phẩm điện ảnh hay thì không khó có thể trả lời.
Nhìn nhận về Nghị định 24, đạo diễn Lưu Trọng Ninh cho rằng: Mục đích của Nghị định 24 có thể tốt nhưng đưa vào thực thi, chưa chắc giữ được mục đích ban đầu. Vị đạo diễn lấy dẫn chứng về những bối cảnh thật sự cần để nhân vật sử dụng rượu, bia nhằm khắc hoạ tính cách. Nếu phải hạn chế, đạo diễn Lưu Trọng Ninh khẳng định sẽ tuân thủ nhưng cần phải làm rõ chữ “hạn chế” được nhắc đến trong nghị định. Bởi không riêng Việt Nam, nhiều nước cũng có những quy định đối với các cảnh quay có bia, rượu. Tuy nhiên, họ luôn rõ ràng rằng như thế nào là bị cấm. Ví dụ, nếu quy định chỉ cho phép có 5% các cảnh quay có hình ảnh rượu, bia xuất hiện trên phim; nhân vật chỉ được uống bằng cốc nhỏ không dùng cốc lớn; hạn chế cụ thể về nồng độ của rượu, bia... thì dễ hơn cho người làm phim. Còn Nghị định 24 hiện tại vẫn chung chung, mơ hồ.
Về vấn đề này, đạo diễn Phan Đăng Di đặt câu hỏi: Trong cuộc sống, người dân sử dụng rượu, bia khá phổ biến trong sinh hoạt đời thường, vậy liệu phim có còn đời, còn chân thật không khi phải bỏ đi những cảnh quay mà chúng buộc phải xuất hiện? Ví dụ như 2 vợ chồng uống rượu giao bôi trong đêm tân hôn, cảnh quay này không nhằm mục đích phê phán hành vi uống rượu, bia; vậy phim ảnh từ bây giờ sẽ không có cảnh đó?
Riêng với khía cạnh nếu các cảnh phim không nhằm mục đích khắc hoạ nhân vật/tái hiện sự kiện lịch sử hay phê phán hành vi, phải qua kiểm duyệt, đạo diễn Phan Đăng Di cho rằng: Với Nghị định 24, những phim có cảnh sử dụng rượu, bia sẽ gây khó cho đạo diễn, ví như cảnh đám cưới ở vùng quê, cảnh tại quán bar, cảnh những tên cộm cán gặp mặt nhau tại bữa tiệc và mời rượu... Nếu không có những quy định rõ ràng hơn, chắc chắn, Nghị định 24 tiếp tục là rào cản trong sáng tạo điện ảnh. Điều này là mối lo với những nhà làm phim, đồng thời tạo thêm áp lực đối với hội đồng kiểm duyệt.
Ở góc nhìn khác, đạo diễn Mai Thế Hiệp lại cho rằng: Nội dung Nghị định 24 có điểm dễ hiểu cho giới làm nghề ở chỗ, nếu phim có cảnh uống rượu bia, phải xác định ngay từ đầu, đây là phim dành cho người xem từ 18 tuổi trở lên. “Nghị định 24 nói rằng sẽ hạn chế hình ảnh bia, rượu nếu đối tượng khán giả dưới 18 tuổi. Do đó, nếu bộ phim buộc phải có sự xuất hiện cảnh bia, rượu thì xác định từ ban đầu, phim được dán nhãn từ 18 tuổi trở lên. Và ngược lại, với người xem dưới 18, đạo diễn phải cân nhắc vì độ tuổi này dễ học theo hình ảnh, nhân vật trên phim” - đạo diễn Mai Thế Hiệp phân tích.
Còn nhớ, cuối năm 2018, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch ban hành Thông tư 25 quy định việc hạn chế hình ảnh diễn viên sử dụng thuốc lá trong tác phẩm sân khấu, điện ảnh (thay thế cho Thông tư số 02/2014). Thông tư 25 từng khiến giới làm nghề không khỏi băn khoăn và cũng gây không ít tranh cãi, giờ với Nghị định 24 lại lần nữa khiến giới đạo diễn bị “làm khó”.
Bởi vậy, nếu nghị định không quy định cụ thể rất dễ áp dụng theo cảm tính và chắc chắn, đó là rào cản cho điện ảnh.
Tú Uyên
