Theo Phó cục trưởng cục Hải quan Hải Phòng Nguyễn Sỹ Tráng: từ năm 2014 đến 2019, Hải quan Hải Phòng phát hiện, phối hợp phát hiện 15 vụ vi phạm vận chuyển trái phép mẫu động vật hoang dã với số lượng, giá trị lớn. Riêng trong năm 2019, phát hiện 3 vụ việc vận chuyển trái phép ĐTVHD quý hiếm. Việc xử lý các vụ việc này dừng ở mức thu giữ hàng hóa, bởi quy định về quy trình xử lý chưa chặt chẽ, đáp ứng yêu cầu thực tế. Hiện nay, theo quy định khi xử lý vụ việc vi phạm có tang vật là ĐTVHD, mẫu ĐTVHD phải ưu tiên áp dụng quy định của công ước quốc tế là trả lại tang vật cho nước xuất khẩu, hoặc tiêu hủy. Song cả 2 biện pháp xử lý này đều rất khó thực hiện do các đối tượng buôn bán đều che giấu công phu, trốn tránh sự kiểm soát của các cơ quan chức năng nước xuất khẩu và nước nhập khẩu. Như giấu ngà voi giữa các bao vỏ ốc biển, lồng bên trong các bình sắt hàn kín, trong các hộp gỗ dạng khối, trong các thùng phuy chứa nhựa đường. Đồng thời, lợi dụng chuyển tải tại cảng nước ngoài để tạo mới chứng từ, che giấu cảng xếp hàng đầu tiên, nên không có căn cứ bảo đảm tin cậy để tra lại cho nước xuất khẩu đầu tiên để trả lại hàng; đồng thời, khó xác định, xử lý tội phạm nước ngoài. Trong khi đó, quy định pháp luật đối với hoạt động tạm nhập, tái xuất hiện chưa ràng buộc được trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp nhập hàng và hãng vận chuyển hàng hóa vi phạm. Các mặt hàng ĐVHD đều là hàng hóa không khai báo, nên doanh nghiệp nhập hàng có quyền từ chối mặt hàng không đúng với tờ khai.
Một khó khăn nữa là, để xác định thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính cũng như xử lý hình sự cần phải định giá tang vật. Nhưng việc này còn nhiều khó khăn vì có nhiều loài trong theo phụ lục Cites không có giá bán trên thị trường để làm căn cứ định giá. Cùng với đó, trình tự và thủ tục định giá tang vật mất nhiều thời gian và kinh phí, trong khi đó, ngân sách nhà nước không có bố trí kinh phí riêng cho hoạt động này. Nguồn nhân lực để thực hiện các quy định pháp luật về thực thi công ước Cites của thành phố được lấy từ nguồn chi thường xuyên cấp cho Sở Tài nguyên-Môi trường, Công thương và Nông nghiệp-Phát triển nông thôn, Công an thành phố.
Quy định pháp lý chưa chặt chẽ là nguyên nhân khiến việc kiểm soát, ngăn chặn tội phạm này chưa hiệu quả. Theo Phó giám Sở Tài nguyên-Môi trường Chu Thanh Lương: Chính phủ tiếp tục xem xét điều chỉnh, sửa đổi, bổ sung Nghị định 157 về quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý rừng, quản lý lâm sản cho phù hợp thực tế, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho hoạt động của lực lượng chức năng ttrong công tác phát hiện, đấu tranh, xử lý tội phạm vi phạm các quy định về ĐTVHD quý hiếm, nguy cấp. Thành phố chỉ đạo các ngành, đơn vị chức năng rà soát, nghiên cứu các văn bản pháp luật về quản lý ĐTVHD nguy cấp, quý hiếm để sửa đổi, bổ sung tháo gỡ những khó khăn vướng mắc trong quá trình quản lý, tuyên truyền phổ biến pháp luật và hướng dẫn nhân dân chấp hành tốt quy định pháp luật về bảo vệ ĐTVHD nguy cấp, quý hiếm. Để khắc phục khó khăn về thiếu nguồn kinh phí, thành phố đẩy mạnh các hoạt động hợp tác quốc tế trong thi hành pháp luật về thực thi công ước về thu hút đầu tư hỗ trợ cho công tác bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững tài nguyên đa dạng sinh học, bảo tồn các loài nguy cấp quý hiếm.
Bảo Châu
