(HPĐT)- Chuyển đổi số đang trở thành chủ đề “hot” trên phạm vi cả nước. Chuyển đổi số, phát triển kinh tế số được Báo cáo Chính trị trình Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 13 đưa vào thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm và đột phá chiến lược trong nhiệm kỳ Đại hội 13; kinh tế số cũng trở thành một trong những chỉ tiêu chủ yếu của phát triển kinh tế - xã hội đất nước trong những năm tới. Hải Phòng, với vai trò là một cực tăng trưởng của khu vực kinh tế trọng điểm phía Bắc, được Nghị quyết 45/NQ-TW của Bộ Chính trị giao những nhiệm vụ và các chỉ tiêu rất cao cho giai đoạn phát triển trong 10 năm tới. Vì thế, ngoài rất nhiều mục tiêu, nhiệm vụ giải pháp, chuyển đổi số có thể coi như là một nhu cầu tự thân, tất yếu và là mục tiêu quan trọng cần đạt được để phát triển thành phố.
Nhận diện rõ hạn chế, thách thức
Mười năm qua, thành phố có nhiều thành quả đáng ghi nhận trong việc triển khai Chính quyền điện tử và phát triển công nghệ thông tin (CNTT). Tuy nhiên, trong công cuộc chuyển đổi số, Hải Phòng chưa tạo ra được dấu ấn và cách tiếp cận tổng thể, toàn diện; sự quan tâm đầu tư và kết quả đang “đi sau” nhiều địa phương có quy mô kinh tế và vai trò tương đồng. Theo Báo cáo kết quả đánh giá chuyển đổi số cấp bộ, cấp tỉnh năm 2020 do Bộ Thông tin và Truyền thông công bố, Hải Phòng chỉ xếp thứ 21/63 tỉnh thành phố, trong đó chỉ số Chính quyền số xếp thứ 33/63. Chỉ số ứng dụng công nghệ thông tin (Vietnam ICT Index) của Hải Phòng trong ba năm 2018-2020 cũng không mấy khả quan và còn có xu hướng “thụt lùi” (khi lần lượt xếp ở các vị trí 29, 43, 45/63 tỉnh thành phố).
Nhận thức rõ những hạn chế nói trên, với quyết tâm tạo đột phá và đưa Hải Phòng trở thành một trong tốp các địa phương đi đầu cả nước về chuyển đổi số, ngày 26-10-2021, Ban Thường vụ Thành ủy ban hành Nghị quyết chuyên đề số 03-NQ/TU về chuyển đổi số thành phố Hải Phòng đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, trong đó xác định chuyển đổi số là động lực phát triển, là nhiệm vụ trọng tâm xuyên suốt trong lãnh đạo của các cấp ủy Đảng, trong toàn bộ hoạt động của tổ chức, cơ quan, người dân và doanh nghiệp. UBND thành phố Hải Phòng ban hành văn bản số 227/KH-UBND về Kế hoạch chuyển đổi số thành phố Hải Phòng đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. HĐND thành phố khóa 16 đã ban hành Nghị quyết xác định một trong ba nội dung của Chủ đề năm 2022 của thành phố chính là “Thực hiện chuyển đổi số”. Đây là sự thể hiện quyết tâm chính trị rất cao của Thành ủy, HĐND, UBND thành phố, với kỳ vọng tạo nên một sự bứt phá mạnh mẽ, đưa chuyển đổi số thực sự trở thành động lực để thực hiện các khát vọng phát triển của thành phố Cảng.
Vấn đề đặt ra là triển khai như thế nào?
Ảnh: Lê Dũng
Trước hết, cần tạo ra sự thay đổi và nâng cao nhận thức về tầm quan trọng, cách tiếp cận và cách thức triển khai chuyển đổi số cho đảng viên, cán bộ công chức, viên chức, giới doanh nhân và toàn xã hội. Không ít người vẫn chưa phân biệt được sự khác biệt giữa nội hàm “số hóa” với “chuyển đổi số”. Ngay cả sự khác nhau giữa “chính quyền điện tử” với “chính quyền số” cũng phải được phân tích, làm rõ thì mới có được cách tiếp cận đúng trong quá trình thực hiện.
Thứ hai, để triển khai chuyển đổi số hiệu quả, rất cần đánh giá lại một cách khách quan, cụ thể thực trạng của thành phố hiện nay. Đề nghị thành phố sớm chỉ đạo tổ chức điều tra, thống kê các thông tin số liệu để đánh giá lại một cách tổng thể về thực trạng và mức độ, xác định Chỉ số chuyển đổi số của thành phố tại thời điểm hiện nay theo khung đánh giá gợi ý đã được ban hành theo Quyết định số 126/QĐ-BTTTT ngày 12-10-2020 của Bộ Thông tin và Truyền thông. Đây sẽ là căn cứ rất quan trọng để thành phố xác định rõ điểm xuất phát, những điểm mạnh, điểm yếu, những lĩnh vực cần quan tâm và ưu tiên bố trí nguồn lực để thực hiện các chương trình, đề án, dự án, kế hoạch chuyển đổi số trong 5 năm tới cũng như sắp xếp lộ trình thực hiện. Đồng thời bố trí đủ nguồn lực (kinh phí, nhân lực) để triển khai việc xác định Chỉ số chuyển đổi số hàng năm của thành phố, làm cơ sở khách quan, khoa học, thực tiễn cho việc chỉ đạo, điều hành lĩnh vực này.
Thứ ba, cần có một Định hướng khung tổng thể chuyển đổi số của thành phố, kết hợp với xác định những khâu trọng tâm, đòn bẩy để thúc đẩy và tạo đà; thiết kế một lộ trình hợp lý và khoa học cho quá trình chuyển đổi số ở từng lĩnh vực chính quyền số, kinh tế số và xã hội số.
Số hóa, liên kết, chia sẻ dữ liệu phục vụ quản lý, điều hành
Đối với phát triển chính quyền số, cùng với Dự án thực hiện một số nội dung để xây dựng Chính quyền số Hải Phòng giai đoạn 2021-2025 với tổng kinh phí đầu tư dự kiến hơn 308 tỷ đồng mới được HĐND thành phố phê duyệt chủ trương đầu tư tại kỳ họp chuyên đề tháng 11-2021, đề nghị thành phố chỉ đạo đánh giá lại một cách toàn diện thực trạng về các dữ liệu, cơ sở dữ liệu chuyên ngành đang được lưu trữ phục vụ cho công tác quản lý nhà nước ở từng ngành, lĩnh vực; mức độ số hóa dữ liệu, cơ sở dữ liệu (kể cả dữ liệu lịch sử, dữ liệu cơ bản đang lưu trữ) để xây dựng một danh mục các cơ sở dữ liệu chuyên ngành cần chia sẻ, cần tích hợp dùng chung; danh mục các dự án, đề án, kế hoạch “số hóa” dữ liệu trên phạm vi toàn thành phố; sắp xếp xây dựng lộ trình triển khai thực hiện; xác định rõ quy trình, thủ tục một cách thống nhất để lập, thẩm định, phê duyệt các dự án, đề án, kế hoạch này và bố trí đủ kinh phí hàng năm để từ nay đến năm 2025 cơ bản “số hóa” hết được các dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước của thành phố; khắc phục tình trạng cơ sở dữ liệu manh mún, rời rạc, thiếu tính kết nối chia sẻ dùng chung (như Nghị quyết số 03- NQ/TU đã đánh giá) và sự lúng túng của các ngành trong việc tham mưu cho UBND thành phố về quy trình, thủ tục trong việc lập, thẩm định, phê duyệt và bố trí nguồn vốn để triển khai các đề án, dự án “số hóa” cơ sở dữ liệu chuyên ngành như thời gian 5 năm vừa qua. Đây chính là điều kiện cơ sở rất cần thiết và quan trọng để thiết lập nền tảng tích hợp chia sẻ dữ liệu (LGSP) của thành phố, xây dựng cơ sở dữ liệu mở-dùng chung tích hợp, cơ chế và mức độ chia sẻ dữ liệu chuyên ngành trên hệ thống trong tương lai phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành, quản lý của thành phố cũng như phục vụ nhu cầu của doanh nghiệp, người dân.
Có cơ chế đặc thù hỗ trợ phát triển, thu hút doanh nghiệp số
Trong phát triển kinh tế số, các chỉ tiêu về phát triển kinh tế số là nhóm chỉ tiêu rất mới, chưa được đưa vào nhóm các chỉ tiêu tổng hợp chính về phát triển kinh tế - xã hội hằng năm cũng như chỉ tiêu đánh giá trong Nghị quyết Đại hội Đảng các nhiệm kỳ. Đề nghị thành phố nghiên cứu, đề xuất với Trung ương xem xét, bổ sung chỉ tiêu này vào danh mục nhóm các chỉ tiêu tổng hợp chính về phát triển kinh tế - xã hội (đặc biệt là Tiêu chí về tỷ trọng đóng góp của kinh tế số trong GRDP của thành phố, với mục tiêu đạt 20-25% vào năm 2025 theo Kế hoạch số 227/KH-UBND và Nghị quyết 03- NQ/TU), đồng thời thí điểm thực hiện ở Hải Phòng từ năm 2022.
Nguồn lực quan trọng để đẩy mạnh phát triển kinh tế số chính là cộng đồng doanh nghiệp. Thời gian qua, tính sẵn sàng cũng như nguồn lực để chuyển đổi sang quản trị trên nền tảng số của các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố còn nhiều hạn chế. Nhất là nhóm đối tượng doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, chiếm tới trên 90% tổng số doanh nghiệp tại Hải Phòng. Đây là thực trạng rất cần được thành phố quan tâm, sớm nghiên cứu, xây dựng và ban hành các cơ chế đặc thù để hỗ trợ, thúc đẩy phát triển các doanh nghiệp số toàn diện, hiệu quả, thúc đẩy hoạt động khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo; tích cực thu hút các doanh nghiệp số (cả trong nước và nước ngoài) đầu tư vào thành phố làm đầu tàu “kéo” các doanh nghiệp khác mạnh dạn và quyết tâm hơn trong chuyển đổi số. Đề nghị thành phố chỉ đạo đánh giá lại thực trạng thị trường thương mại điện tử trên địa bàn thành phố, trong đó quan tâm đánh giá quy mô thị trường, mức độ tham gia của các doanh nghiệp, các nhà cung cấp sản phẩm hàng hóa, dịch vụ (cả trong và ngoài nước) cũng như sự tham gia của người dân; để có căn cứ đề xuất các cơ chế, chính sách của thành phố hỗ trợ, thúc đẩy thị trường này phát triển.
Nâng cao nhận thức, kỹ năng số của người dân
Về phát triển xã hội số, đề nghị thành phố có chiến lược, kế hoạch cụ thể thu hút, hỗ trợ các doanh nghiệp viễn thông lớn đầu tư phát triển hạ tầng viễn thông 5G và hạ tầng Internet theo chuẩn giao thức thế hệ mới (IPv6) trên địa bàn thành phố, trước mắt phủ sóng khu vực đô thị (gồm các quận nội thành và một số khu vực đô thị cấp huyện), các khu công nghiệp, dần tiến tới phủ sóng bảo đảm sự kết nối, liên thông trong toàn thành phố. Thành phố sớm chỉ đạo các sở, ngành liên quan xây dựng và triển khai các chương trình đào tạo, đào tạo lại kỹ năng lãnh đạo, quản lý chuyển đổi số cho người đứng đầu các cơ quan, tổ chức, giám đốc điều hành các doanh nghiệp. Giao các tổ chức đoàn thể và các cấp chính quyền cơ sở tổ chức tuyên truyền, nâng cao nhận thức và kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin cho người dân khi tham gia thực hiện thủ tục hành chính với chính quyền các cấp. Quan tâm và đồng bộ hơn nữa việc xây dựng, mở rộng các kênh kết nối dựa trên nền tảng các mạng xã hội phục vụ thực hiện thủ tục hành chính của người dân. Giáo dục văn hóa số cho cộng đồng cũng là nội dung cần được quan tâm bố trí nguồn lực thực hiện.
Quyết tâm thật cao, không ngại đổi mới
Cuối cùng, chuyển đổi số là việc khó, đòi hỏi quá trình lâu dài, không thể có kết quả ngay trong ngày một ngày hai. Bên cạnh quyết tâm chính trị và sự chỉ đạo quyết liệt của lãnh đạo thành phố, rất cần sự tham gia tích cực, đồng bộ và trách nhiệm của các cấp, các ngành; sự hưởng ứng nhiệt tình và chủ động của các doanh nghiệp và người dân; trong đó khắc phục tâm lý ngại đổi mới là yếu tố cốt lõi cần phải được quan tâm. Điểm quan trọng trong quá trình chuyển đổi số, đó là sự thay đổi. Đối với mỗi cơ quan, tổ chức, sự thay đổi chỉ có thể bắt đầu từ người đứng đầu. Thách thức lớn nhất với cơ quan nhà nước là nhận thức và sự vào cuộc thực sự của người đứng đầu, là chuyện dám làm hay không dám làm. Đối với mỗi doanh nghiệp, sự thay đổi đòi hỏi phải triển khai các giải pháp công nghệ số, có những việc hoàn toàn mới, chưa có tiền lệ. Thách thức lớn nhất cho doanh nghiệp là môi trường pháp lý để triển khai. Đối với mỗi người dân, sự thay đổi đòi hỏi thay đổi kỹ năng và thói quen. Thách thức lớn nhất với xây dựng xã hội số trước mắt là kỹ năng số của người dân, sau đó là thói quen và văn hóa sống trong môi trường số. Giải quyết tốt và đồng bộ các yếu tố trên mới bảo đảm chuyển đổi số thành công. Ngoài ra, rất cần có sự đầu tư tới ngưỡng, đồng bộ cả từ ngân sách và từ các nguồn vốn khác, nhất là từ các doanh nghiệp.
Tin tưởng với sự quyết liệt trong chỉ đạo và những bước đi đúng đắn, phù hợp trong triển khai, quá trình chuyển đổi số của thành phố Hải Phòng sẽ sớm gặt hái được những thành quả quan trọng, tiếp tục khẳng định vị thế và vai trò của thành phố Cảng trong quá trình đổi mới và phát triển đất nước theo Nghị quyết Đại hội 13 của Đảng và Đại hội 16 Đảng bộ thành phố./.
TS. BÙI THANH TÙNG - Chủ tịch Hội Tự động hóa Hải Phòng
