Chính phủ vừa ban hành Nghị định 38/2024/NĐ-CP ngày 5-4-2024 quy định xử phạt vi phạm hành chính (VPHC) trong lĩnh vực thủy sản, thay thế Nghị định 42/2019/NĐ-CP ngày 16-5-2019 và chính thức có hiệu lực từ ngày 20-5-2024. Theo nhận định, Nghị định 42 đã rất nghiêm khắc nhưng Nghị định 38 khắt khe hơn và có một số nội dung xử phạt VPHC được điều chỉnh tăng lên. Cụ thể, nghị định tăng thời hiệu xử phạt VPHC trong lĩnh vực thủy sản từ 1 năm lên 2 năm; mức xử phạt VPHC cao nhất trong lĩnh vực thủy sản là 1 tỷ đồng (đối với cá nhân), 2 tỷ đồng (đối với tổ chức) và có một số điểm mới khác. Việc hoàn thiện, bổ sung chế tài xử phạt VPHC trong lĩnh vực thủy sản thể hiện quyết tâm lớn của Việt Nam trong việc ngăn chặn, xử lý các hành vi khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), tạo sự răn đe, giáo dục nghiêm túc đối với ngư dân.
Cùng với 28 tỉnh, thành phố ven biển trên cả nước, 4 tháng đầu năm, Hải Phòng tập trung tổng lực triển khai đợt cao điểm chống khai thác IUU để chuẩn bị chu đáo các điều kiện đón đoàn thanh tra Ủy ban Châu Âu (EC) sang kiểm tra lần thứ 5. Với tinh thần quyết liệt, nghiêm túc, không có ngoại lệ trong xử lý vi phạm khai thác IUU, nhất là với tàu cá “3 không”, Hải Phòng là một trong những địa phương có chuyển biến tích cực, rõ nét trong ngăn chặn khai thác IUU. Đến nay, các lực lượng chức năng chưa phát hiện tổ chức, cá nhân môi giới, tổ chức đưa tàu cá và ngư dân Hải Phòng đi khai thác hải sản trái phép ở vùng biển nước ngoài, bị nước ngoài ngăn cản, bắt giữ, xử lý. Tuy nhiên, còn nhiều trường hợp bị xử phạt VPHC liên quan đến khai thác IUU. Từ ngày 21-12-2023 đến 12-4-2024, các lực lượng chức năng của thành phố xử phạt 56 vụ VPHC trong khai thác IUU với tổng số tiền hơn 800 triệu đồng và 118 tàu cá mất kết nối VMS. Các lỗi vi phạm thường gặp là: tàng trữ kích điện trên tàu cá để khai thác thủy sản trái phép, lỗi liên quan đến thiết bị giám sát hành trình và một số lỗi liên quan đến chứng chỉ, danh bạ thuyền viên…
Hiện, việc xử lý các “lỗi” vi phạm trên vẫn được áp dụng theo Nghị định 42 của Chính phủ, mức xử phạt được áp dụng linh hoạt và vẫn được coi là “ưu ái”, tạo điều kiện cho ngư dân nên chưa đủ sức răn đe. Nếu chiếu theo quy định mới tại Nghị định 38, mức xử phạt VPHC một số vi phạm “nặng tay” hơn rất nhiều. Cụ thể, đối với hành vi tắt thiết bị giám sát hành trình sẽ bị xử phạt từ 500-700 triệu đồng, xử nặng như vậy sẽ tăng tính răn đe, các tàu sẽ không còn tình trạng tắt, giấu hoặc gửi thiết bị giám sát hành trình để qua mắt lực lượng chức năng. Bên cạnh đó, Nghị định 38 được ban hành “gỡ khó” cho lực lượng chức năng khi tiến hành thu thập chứng cứ làm cơ sở pháp lý để xử phạt vi phạm, nhất là trong trường hợp thuyền trưởng, chủ tàu “đùn đẩy”, né tránh trách nhiệm, không thực hiện quyết định xử phạt VPHC… hoặc đổ lỗi vi phạm do yếu tố khách quan. Không những thế, một số mức phạt theo Nghị định 38 được chia nhỏ để phù hợp, bảo đảm tính khả thi khi quyết định xử phạt VPHC được ban hành.
Cùng với Nghị định 38, từ ngày 19-5-2024, Nghị định số 37/2024/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 26/2019/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thủy sản chính thức có hiệu lực. Việc khắc phục “khoảng trống” về quy định, bảo đảm sự chặt chẽ, thống nhất về công tác quản lý, chế tài xử lý khai thác IUU là giải pháp quan trọng để gỡ “thẻ vàng” IUU, xa hơn là hướng đến ngành kinh tế thủy sản minh bạch, trách nhiệm, bền vững. Từ nay đến khi các nghị định có hiệu lực, các ngành, đơn vị, địa phương tập trung chuẩn bị các điều kiện để triển khai; đồng thời, tăng cường phổ biến, tuyên truyền để ngư dân nắm rõ, không vi phạm. Các văn bản quy phạm pháp luật đã có, các khó khăn, vướng mắc trong các văn bản này sẽ được giải quyết theo tinh thần Chỉ thị 32-CT/TW ngày 10-4-2024 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác chống khai thác IUU và phát triển bền vững ngành thủy sản. Các cấp, các ngành, địa phương, lực lượng thực thi pháp luật cần tiếp tục nỗ lực, xông xáo vào cuộc gỡ “thẻ vàng” đối với thủy sản Việt Nam./.
Hoàng Xuân
