Cần “giải phóng” góc nhìn
Mỹ thuật Việt Nam hiện đại tuy được đánh giá là có đổi mới, nhưng bị chê không còn giữ được bản sắc dân tộc. Bên cạnh đó, theo một bộ phận phê bình mỹ thuật Việt, tranh của một số danh họa mang ra nước ngoài nặng về yếu tố thương mại hóa, mà chưa thực sự có chất lượng cao và tầm ảnh hưởng như Phố của Bùi Xuân Phái, Thiếu nữ bên hoa huệ của Tô Ngọc Vân, Em Thúy của Trần Văn Cẩn…
 |
| Tác phẩm “Cuộc sống gia đình” của cố họa sĩ Lê Phổ. (Ảnh: Sotheby’s) |
Trong khi đó, tranh của một số họa sĩ Việt nhận không ít lời khen từ thị trường quốc tế. Trong đó, phải kể đến tranh của họa sĩ Lê Phổ được bán giá cao tại các cuộc đấu giá quốc tế, như: bức Nhìn từ đỉnh đồi với giá 844,697 đô la Mỹ, Tình mẫu tử: hơn 620,000 đô la Mỹ… Đặc biệt, bức Cuộc sống gia đình của ông vừa được bán với giá gần 1,2 triệu đô la Mỹ tại Hồng Kông và nhận nhiều lời khen về sự tinh tế, tỉ mỉ chi tiết. Trước giá bán vượt xa con số khởi điểm, chuyên gia định giá nghệ thuật Ngô Kim Khôi khẳng định: “Đây là cột mốc lớn, chứng tỏ rằng tại góc nhỏ của châu Á, họa sĩ Việt Nam để lại dấu ấn nghệ thuật trên thế giới”. Kỹ thuật điêu luyện, trí tưởng tượng phong phú cùng sự đổi mới, tự cải thiện bản thân giúp Lê Phổ, cũng như nhiều họa sĩ, nhất là họa sĩ trẻ của Việt Nam nhận được sự ưu ái từ công chúng yêu hội họa và giới phê bình quốc tế. Năm 2014, nghệ sĩ Hà Mạnh Thắng đưa di sản Việt Nam vào loạt tranh Mộng, tàn, phai, sắc trưng bày tại Thavibu, Thái Lan. Năm 2016, tên tuổi Hà Mạnh Thắng được chọn tham gia triển lãm Nghệ thuật Đài Bắc kéo dài nhất châu Á. Họa sĩ sinh năm 1976 Nguyễn Mạnh Hùng góp mặt tại không ít triển lãm ở Nhật Bản, Hàn Quốc, Thụy Điển, Pháp, Mỹ... Đây là những gương mặt trẻ tiêu biểu đặt dấu ấn trong lòng công chúng yêu hội họa quốc tế bằng các sáng tạo đậm chất Việt, chứng tỏ tài năng nước nhà luôn tích cực đưa bản sắc đất nước vào sáng tạo nghệ thuật của mình, trái ngược với các đánh giá khắt khe của giới phê bình trong nước.
Trân trọng hơn để bay cao hơn
Nền mỹ thuật hiện đại Việt Nam đi con đường dài trong suốt lịch sử gần 80 năm qua, nhưng trong con mắt của giới chuyên gia quốc tế, tranh Việt thực sự bước vào giai đoạn “trưởng thành” khi có tác phẩm được bán với giá trên 1 triệu đô la Mỹ. Bức Cuộc sống gia đình trị giá hơn 1 triệu USD của Lê Phổ đánh dấu bước “dậy thì” cho mỹ thuật Việt Nam. Trước thành công đáng khen ngợi này, không ít nhà phê bình cho rằng việc tranh Lê Phổ bán được giá cao là do chúng không “dính” phải nạn đạo nhái, có sự minh bạch cao trong nguồn gốc, thay vì chất lượng nghệ thuật vượt trội. Nói về bức Cuộc sống gia đình, nhà đấu giá Sotheby’s dành không ít lời khen, công nhận bức tranh được đánh giá cao nhờ kỹ thuật bậc thầy của nghệ sĩ, và đặc biệt, sự chăm chút tới từng chi tiết, điều ít thấy trong các tác phẩm khác của vị cố họa sĩ. Có thể nói, yếu tố tạo nên thành công của mỹ thuật Việt tại thị trường quốc tế vẫn là chất lượng cao, cá tính nghệ thuật, có sự tiến bộ, đổi mới qua mỗi tác phẩm nhưng vẫn mang tới hơi thở bản sắc dân tộc đặc trưng, chứ không phải chỉ là vấn đề minh bạch xuất xứ.
Rõ ràng, việc tranh Việt “làm nên chuyện” ở phạm vi thế giới cần được một bộ phận giới phê bình trong nước ghi nhận công tâm hơn. Thay vì bi quan về chất lượng hội họa Việt Nam hiện đại và chỉ tập trung kêu gọi “dọn dẹp” vấn nạn tranh giả, hãy đặt mình vào góc nhìn của mỹ thuật quốc tế, thẳng thắn khen ngợi những thứ cần khen, để các nghệ sĩ tự tin hơn vào khả năng của mình, noi bước những cái tên Việt Nam thành công lớn trên thế giới như Lê Phổ, Vũ Cao Đàm, Nguyễn Phan Chánh... Sự công nhận, yêu mến của công chúng và giới phê bình trong nước chính là điều kiện cần và đủ để nền mỹ thuật nước nhà bay cao, bay xa hơn nữa.
Thu Thảo
