Ngọng do thói quen là chính
Ở Hải Phòng, một bộ phận không nhỏ người dân mắc lỗi phát âm hai phụ âm đầu “l”, “n”. Lỗi này lây lan trong xã hội từ thầy, cô giáo sang học trò, từ ông bà, cha mẹ sang con cháu và kéo dài trong nhiều năm nay. Tại một hội nghị gần đây do Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Hải Phòng, Sở Giáo dục-Đào tạo thành phố phối hợp tổ chức, thực trạng về phát âm sai hai phụ âm đầu “l”, “n” được trao đổi, thảo luận rất sâu sắc, cụ thể. Theo đánh giá của nhiều chuyên gia Viện Ngôn ngữ Việt Nam và một số trường đại học trên địa bàn thành phố, tật nói ngọng ngày càng trở nên phổ biến. Nhiều người nói ngọng nhưng không biết mình nói ngọng, trong đó có không ít giáo viên, nhà quản lý giáo dục cũng nhầm lẫn hai phụ âm này. Vì vậy mới có chuyện: một thí sinh đăng ký tham dự chương trình “Tìm kiếm tài năng Việt Nam” lên sân khấu thuyết trình và trả lời phỏng vấn….ngọng “l”, “n” từ đầu đến cuối… bị loại ngay từ vòng đầu. Câu hỏi đặt ra là, tại sao nhiều người phát âm sai nhưng vẫn không biết mình nói ngọng, hoặc biết nhưng không chịu sửa? Theo Phó chủ tịch Hội khoa học tâm lý giáo dục Hải Phòng Nguyễn Trung Chính, nguyên nhân do việc nói ngọng khá phổ biến, nhiều người coi đó là “phương ngữ”, là bệnh “mãn tính” nên không quyết tâm sửa. Mặt khác, người phát âm chuẩn còn e ngai khi góp ý sửa chữa cho người nói “ngọng” vì cho đây là vấn đề tế nhị. Vì vậy, tình trạng phát âm lệch chuẩn dẫn đến viết sai trong văn bản vẫn khá phổ biến, ảnh hưởng không nhỏ đến thẩm mỹ giao tiếp cũng như sự trong sáng của tiếng Việt.
Tiến sĩ Phạm Thị Kim Anh, nguyên giảng viên khoa sư phạm ngữ văn Trường đại học Hải Phòng phản ánh: “Tôi thấy không chỉ ở miền Bắc mà nhiều tỉnh miền Trung và Tây Nguyên cũng ngọng hai phụ âm này. Điều này cho thấy, ngọng “l”, “n” không phải là “phương ngữ”, không phải do ăn nước mặn dẫn đến phát âm sai như nhiều người vẫn quan niệm mà phụ thuộc rất nhiều vào ý thức của mỗi người cũng như cộng đồng dân cư khu vực đó!
Sửa ngọng trên diện rộng
Tình trạng phát âm lẫn lộn giữa “l” và “n” không chỉ ảnh hưởng đến ý nghĩa của ngôn từ, gây trở ngại trong giao tiếp mà còn liên quan đến vi phạm chuẩn chính tả. Để “chữa ngọng”, ngành Giáo dục-Đào tạo yêu cầu các trường rèn phát âm cho giáo viên và học sinh thông qua triển khai kế hoạch thực hiện các nhiệm vụ của ngành. Tuy nhiên, theo nghiên cứu của nhiều chuyên gia ngôn ngữ học, nếu học sinh phát âm chuẩn ở trường nhưng khi tiếp xúc trong môi trường gia đình, xã hội có nhiều người phát âm không chuẩn vẫn “tái ngọng”. Theo đó, giải pháp “sửa ngọng” tận gốc trước tiên là trong hệ thống giáo dục, giáo viên phải phát âm chuẩn. Việc rèn luyện phát âm chuẩn phải trở thành quy định, tiêu chí đánh giá thi đua đối với mỗi giáo viên nói riêng, công tác giáo dục-đào tạo nói chung.
Tuy nhiên, nếu chỉ ngành giáo dục-đào tạo thực hiện thì chưa đủ mà cần có sự quan tâm, vào cuộc của toàn xã hội, người ngọng phải coi đây là một “khiếm khuyết” giọng nói để quyết tâm chỉnh sửa. Tiến sĩ Phạm Văn Tình, Viện ngôn ngữ Việt Nam cho rằng: “Ý thức sửa tật nói ngọng phụ âm “l”, “n” ở mỗi người là yếu tố quan trọng giải quyết cơ bản tình trạng này trong xã hội. Nếu quyết tâm và kiên trì rèn luyện, người nói ngọng cơ bản sửa được tật này”. Phó chủ tịch Hội khoa học tâm lý giáo dục Trần Trung Chính dẫn chứng: nguyên Phó giám đốc Sở Giáo dục-Đào tạo Đào Trung Đồng cũng là người phát âm sai “l”, “n”. Nhận thức được việc phát âm sai của mình ảnh hưởng đến ngành, ông quyết tâm sửa và sửa thành công. Cô giáo Lê Kim Phượng, giáo viên Trường mầm non Phạm Minh Đức (quận Ngô Quyền) là người “ngọng nặng” nhưng chỉ sau 3 tháng rèn luyện, cô Phượng sửa ngọng thành công….
Để việc “sửa ngọng” dễ dàng và đạt hiệu quả cao trong ngành giáo dục nói riêng, xã hội nói chung, nhóm tác giả Trần Trung Chính và Nguyễn Hữu Độ, Hội khoa học tâm lý giáo dục Hải Phòng biên soạn cuốn “Sổ tay hướng dẫn sửa lỗi phát âm hai phụ âm đầu “l” và “n”. Cuốn sổ tay đang được thẩm định, chỉnh sửa để phát hành rộng rãi, trở thành một trong những tài liệu góp phần hạn chế tình trạng phát âm sai hai phụ âm đầu “l”, “n” trên địa bàn thành phố.
Phó trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy Đồng Xuân Thu cho biết, Ban Tuyên giáo Thành ủy nhất trí chủ trương triển khai rộng rãi, liên tục, thường xuyên việc sửa lỗi phát âm l”, “n” trong phạm vi thành phố, trọng tâm là các ngành, đoàn thể, trường học, các khoa, bộ môn sư phạm các trường đại học, cao đẳng, đội ngũ giảng viên, báo cáo viên…của thành phố.
Thanh Giang
