Rộn ràng lễ hội đình Phù Cựu tưởng nhớ Thành hoàng, gìn giữ hồn quê xưa

Giữ hồn quê qua nghi lễ

Chiều ngày 21/2 (tức ngày mùng 5 tháng giêng), Lễ hội truyền thống đình Phù Cựu được tổ chức tưởng nhớ công đức Thành hoàng làng, đồng thời cầu mong quốc thái dân an, mùa màng thuận lợi, đời sống người dân ấm no. Lễ hội năm nay diễn ra trong 1,5 ngày, từ 21 - 22/2 (tức mùng 5 và mùng 6 tháng giêng năm Bính Ngọ 2026). Dù thời gian không dài, song các nghi lễ trong buổi chiều và hoạt động văn hóa, thể thao vẫn được chuẩn bị đầy đủ, bảo đảm sự hài hòa giữa phần lễ trang nghiêm và phần hội vui tươi.

Trong tiếng trống lân rộn ràng, các đội múa lân sư rồng hòa cùng đội tế lễ và những mâm lễ đầy đặn của các gia đình trong thôn nối nhau thành hàng dài tiến về đình, mang theo niềm hân hoan đón xuân mới và lòng thành kính tưởng nhớ các bậc thành hoàng.

Nghi thức rước Thành hoàng làng từ miếu về đình, một trong những nghi lễ quan trọng nhất của lễ hội. Đoàn rước với cờ lọng, kiệu bài vị, nhạc lễ và đội tế tái hiện không gian văn hóa truyền thống, thể hiện lòng thành kính của nhân dân đối với các bậc tiền nhân.

Chị Hoàng Thị Hảo, người dân trong thôn cho biết: “Năm nay được nghỉ nhiều, thong thả hơn mọi năm nên mọi người đều háo hức ra đình từ sớm để cùng các bậc cao niên trong làng chuẩn bị sắm sửa lễ vật dâng lên thành hoàng".

Sau nghi lễ khai quang và tế lễ, các hoạt động thể thao cộng đồng như bóng chuyền hơi người cao tuổi được tổ chức, tạo không khí vui tươi, khuyến khích tinh thần rèn luyện sức khỏe, sống vui, sống khỏe, sống có ích. Tối cùng ngày diễn ra chương trình văn nghệ quần chúng do chính người dân địa phương biểu diễn, góp phần làm nên sắc màu văn hóa đậm chất làng quê.

Sáng mùng 6 tháng giêng, lễ khai mạc chính thức được tổ chức trang trọng, tiếp đó là giải cờ tướng truyền thống, hoạt động thu hút đông đảo người cao tuổi và những người yêu thích môn thể thao trí tuệ này. Ông Lê Tiến Đạt, Trưởng Phòng Văn hoá - Xã hội xã Hồng Châu cho biết, mọi năm lễ hội chỉ tổ chức nửa ngày nhưng năm nay sáp nhập, nghỉ lễ dài ngày nên lễ hội diễn ra trong 1,5 ngày, tổ chức nhiều trò chơi dân gian hơn để mọi người dân trong thôn, xã cùng đến xem, vui xuân, lễ đình.

Trước khi diễn ra lễ hội, tại khuôn viên di tích, sân đình được quét dọn sạch sẽ, cây cảnh cắt tỉa gọn gàng, hệ thống cờ hội, băng rôn, khẩu hiệu được treo trang trọng. Các tuyến đường dẫn vào khu di tích cũng được chỉnh trang, tạo diện mạo khang trang, thuận tiện cho nhân dân và du khách thập phương về dự hội.

Dấu ấn lịch sử

Theo sử sách ghi lại, ngôi đình thờ Thành hoàng làng Cao Sơn, một viên quan người Trung Quốc từng can gián vua không nên đem quân đánh nước ta.

Theo bản thần tích soạn ngày 15 tháng 3 năm Tự Đức thứ 21 (1868), vào thời vua Tống Nhân Tông niên hiệu Khánh Lịch, có một người ở tỉnh Quảng Nam (Trung Quốc) họ Cao, tự Văn Trường, húy là Cao Sơn thông hiểu kinh sử, có chí lớn, năm 27 tuổi đỗ tiến sĩ nhị danh kỳ thi hương, sau làm quan tới chức thừa tướng. Lúc đương nhiệm, vua Tống sai Cao Sơn đem quân đánh chiếm nước ta và một số nước ở phía đông Trung Quốc, nhưng ông can vua không nên xuất quân vì lòng người không thuận. Vua Tống cho rằng ông chống lệnh, nhưng sau đó vua chấp thuận lời can gián của ông.

Vào thời Lê, khi triều đình dẹp loạn tại vùng Phụng Hóa (Châu Hoan, nay là tỉnh Nghệ An), các tướng lĩnh đã vào đền thờ Cao Sơn Đại vương khấn cầu và sau đó liên tiếp thắng trận. Tâu lại sự việc, nhà vua cho tu sửa đền thờ và về sau ban lệnh cho các làng chưa có Thành hoàng được rước thần hiệu, sao thần tích về phụng thờ.

Làng Phù Cựu thực hiện theo lệnh này, lập miếu thờ Cao Sơn Đại vương và ngày 28/7/1783 được ban sắc phong đầu tiên. Các triều vua nhà Nguyễn sau đó tiếp tục gia phong, xác lập vị thần là Thành hoàng của làng. Từ đó, nhân dân trong vùng thường đến đình cầu mùa màng bội thu, bình an.

Đình Phù Cựu được khởi dựng vào thời Hậu Lê, khoảng giữa thế kỷ XVIII, sau đó được trùng tu qua nhiều triều đại, lần đại tu quy mô vào năm 1928 còn in dấu trong nhiều kiến trúc. Công trình mang kiến trúc kiểu chữ Đinh truyền thống với 5 gian đại bái và 3 gian hậu cung, kết cấu gỗ lim vững chắc. Hệ thống vì kèo chạm khắc tinh xảo, thể hiện rõ phong cách nghệ thuật dân gian vùng đồng bằng Bắc Bộ. Những mảng chạm rồng, phượng, hoa lá cách điệu phản ánh quan niệm về vũ trụ, nhân sinh và khát vọng thái bình của người xưa. Người dân địa phương cũng gìn giữ được 1 khám thờ cổ nơi đặt tượng Cao Sơn đại vương, 1 bản thần tích viết trên giấy dó vào năm Tự Đức 21 (1868), 9 đạo sắc phong quý giá của các đời vua cho Thành hoàng làng và một số ít cổ vật.

Ông Lê Tiến Đạt, Trưởng Phòng Văn hoá - Xã hội xã Hồng Châu cho biết thêm, trong các giai đoạn lịch sử, đình là nơi chứng kiến nhiều sự kiện quan trọng của địa phương, là địa điểm hội họp, động viên nhân dân trong các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc. Chính sự kết hợp giữa giá trị vật thể và phi vật thể ấy làm nên chiều sâu văn hóa đặc biệt cho di tích. Năm 2006, đình Phù Cựu được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia.