Rủi ro khi giao kết hợp đồng lao động không đúng hạn

Công nhân trong dây chuyền sản xuất dây điện phục vụ lắp ráp máy công nghiệp tại Công ty TNHH YJ Link Vina (Khu công nghiệp An Dương).

Thời gian gần đây, nhiều lao động quan tâm đến vấn đề khi người sử dụng lao động “quên” giao kết hợp đồng lao động xác định thời hạn lần thứ 2 thì quyền lợi của người lao động có được bảo đảm. Phản ánh với phóng viên Báo Hải Phòng qua điện thoại, chị Nguyễn Bích Liên, ngõ 47 đường Dân Lập, phường Dư Hàng Kênh (quận Lê Chân) trình bày, chị đang là nhân viên kinh doanh tại một Công ty TNHH chuyên về lĩnh vực logistics có trụ sở tại phường Vạn Mỹ (quận Ngô Quyền). Chị và chủ doanh nghiệp ký hợp đồng lao động xác định thời hạn 12 tháng (từ ngày 4- 2-2022 đến hết ngày 4-2- 2023). Đến nay quá 1 năm, chủ doanh nghiệp vẫn không ký lại HĐLĐ mới, vẫn để chị làm đúng công việc cũ, trả lương và các chế độ khác theo quy định. Tuy nhiên, gần đây, đơn hàng của công ty giảm sút, nên ngày 22-2-2024, công ty thông báo chấm dứt HĐLĐ đối với chị. Chị Liên cho rằng, công ty chấm dứt HĐLĐ với chị là trái pháp luật, không báo trước, không bảo đảm quyền lợi cho chị. Hay như trường hợp anh Nguyễn Đức Văn, tổ dân phố 6, phường Cầu Tre (quận Ngô Quyền) phản ánh: Ngày 2-12- 2021, anh được chủ nhà hàng trên đường Bạch Đằng (quận Hồng Bàng) ký HĐLĐ làm việc 2 năm, đến ngày 2-12-2023 hết hạn. Tuy nhiên, đến nay chủ doanh nghiệp vẫn không ký hợp đồng mới. Như vậy, HĐLĐ của anh được xác định như thế nào, có bảo đảm quyền lợi của anh như đã ký kết?

Trao đổi với phóng viên, Trưởng Ban chính sách pháp luật và Quan hệ lao động (Liên đoàn lao động thành phố) Vũ Ngọc Thức cho biết: Hợp đồng lao động gồm 2 loại là hợp đồng xác định thời hạn và hợp đồng không xác định thời hạn. Khi hợp đồng lao động xác định thời hạn hết hạn mà lao động vẫn tiếp tục làm việc thì thực hiện như sau: Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày HĐLĐ hết hạn, hai bên phải ký kết hợp đồng mới (có thể là giao kết hợp đồng có thời hạn lần thứ 2 hoặc hợp đồng không xác định thời hạn). Sau thời hạn 30 ngày, hợp đồng xác định thời hạn hai bên giao kết trước đó trở thành hợp đồng lao động không xác định thời hạn. Căn cứ khoản 2, điều 20 và điều 36, Bộ luật Lao động năm 2019, HĐLĐ của chị Liên và anh Văn được xác định là hợp đồng lao động không xác định thời hạn. Theo đó, khi hai bên chưa ký kết hợp đồng mới thì quyền, nghĩa vụ và lợi ích của hai bên được thực hiện theo hợp đồng giao kết trước đó. Trường hợp chị Liên, khi NSDLĐ muốn đơn phương chấm dứt HĐLĐ, phải báo trước cho chị ít nhất 45 ngày. Đồng thời, NSDLĐ còn phải chứng minh được lý do đơn phương chấm dứt HĐLĐ đối với chị Liên. Sau đó, NSDLĐ vẫn phải có trách nhiệm trả trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm, hoàn tất các thủ tục xác định thời gian đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp… cho chị Liên. Trường hợp thứ 2, chị Liên vi phạm kỷ luật lao động tại nơi làm việc thì có thể bị NSDLĐ sa thải. Trong cả hai trường hợp, chị Liên vẫn có quyền khiếu nại tại Sở Lao động, Thương binh và Xã hội thành phố hoặc khởi kiện tại Tòa án nhân dân quận cấp quận (nơi công ty đặt trụ sở). Nếu có đủ cơ sở, chứng cứ chứng minh việc NSDLĐ đơn phương chấm dứt HĐLĐ hoặc xử lý kỷ luật sa thải mình là trái luật, chị Liên có quyền yêu cầu NSDLĐ bồi thường thiệt hại, nhận lại làm việc theo HĐLĐ đã ký (theo Điều 41 Bộ luật Lao động năm 2019).

HĐLĐ là căn cứ pháp lý quan trọng giữa NLĐ và NSDLĐ nhằm bảo đảm, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cả hai bên trong quan hệ lao động. Thực tế, một số NSDLĐ muốn giảm thiểu các chi phí nhân sự nên “quên” không ký HĐLĐ hoặc không ký lại hợp đồng xác định thời hạn với NLĐ. Điều này tiềm ẩn rủi ro cho cả hai phía khi phải chấm dứt giao kết hợp đồng lao động.

Hiện, tại các khu công nghiệp, khu kinh tế trên địa bàn Hải Phòng có hơn 300 doanh nghiệp đang hoạt động với hơn 160 nghìn công nhân, lao động. Về việc tranh chấp khi chấm dứt HĐLĐ, Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật và Hỗ trợ người lao động (Liên đoàn Lao động Thành phố) Phạm Thị Xuân Quyên thông tin: Năm 2023, Trung tâm đã thực hiện tư vấn, hỗ trợ pháp lý 48 vụ việc cho tổ chức Công đoàn và NLĐ trên địa bàn thành phố. Trong đó, tư vấn trực tiếp tại Trung tâm là 13 vụ việc, trả lời qua điện thoại, cổng thông tin điện tử là 35 vụ việc. Các nội dung tư vấn, hỗ trợ đều liên quan đến quyền lợi và trách nhiệm của các bên khi chấm dứt HĐLĐ. Nguyên do, ngay từ đầu các bên đều không chú trọng đến việc giao kết HĐLĐ, nhiều trường hợp, giao kết HĐLĐ chỉ là hình thức. Nhiều NSDLĐ “quên” không ký lại HĐLĐ đúng hạn nên quyền lợi và trách nhiệm của hai bên không được điều chỉnh phù hợp theo tình hình sản xuất kinh doanh thực tế của doanh nghiệp. Khi kinh tế khó khăn, doanh nghiệp muốn chấm dứt giao kết HĐLĐ mà không thuộc trường hợp NSDLĐ được quyền đơn phương chấm dứt HĐLĐ sẽ bị xem là hành vi đơn phương chấm dứt HĐLĐ trái luật. Do đó, việc giao kết HĐLĐ đúng và đầy đủ các nội dung theo quy định, sẽ hạn chế tối đa những tranh chấp giữa NSDLĐ và NLĐ, để hoạt động sản xuất kinh doanh luôn ổn định, thức đẩy sự phát triển được bền vững.