Vùng bãi bồi ven biển huyện Tiên Lãng với ba xã ven biển Vinh Quang, Tiên Hưng và Đông Hưng được bồi đắp bởi phù sa của hai cửa sông Văn Úc và Thái Bình có diện tích rừng ngập mặn, đa dạng sinh học cao và nguồn lợi thủy sản tự nhiên phong phú, chiếm vị trí và vai trò hết sức quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội và quốc phòng, an ninh của huyện.
Ngoài diện tích đất ổn định trong đê, các bãi triều ven biển ngoài đê liên tục được bồi tụ có thảm thực vật RNM phát triển. Mặt tiếp giáp với cửa sông Thái Bình dài khoảng 3,1 km, mặt giáp với của sông Văn Úc dài khoảng 3,8 km, mặt còn lại tiếp giáp với Biển đông. Chiều dài bờ biển khu vực này khoảng 17,5 km. Vùng cửa sông ven biển Tiên Lãng là có đa dạng sinh học phong phú bậc nhất của thành phố với 441 loài thuộc các nhóm sinh vật khác nhau. Trong đó gần 100 loài có giá trị kinh tế, du lịch và nghiên cứu khoa học. Trong đó, có 13 loài động vật quí hiếm được ghi vào Sách Đỏ Việt Nam, như: cá bống bớp, cá cháy, cá mòi cờ hoa, cá mòi cờ chấm, rắn ráo, rắn cạp nong, rắn hổ mang, cò thìa, le khoang cổ, mòng bể mỏ ngắn, quạ khoang và rái cá.
Tuy nhiên, hiện sự đa dạng sinh học của khu vực này đang suy giảm. Ba loài cá di cư từ biển về sông có giá trị cao về khoa học và kinh tế là cá cháy, mòi cờ, mòi chấm bị suy giảm nhiều nhất, chưa có dấu hiệu rõ ràng về hồi phục số lượng. Theo nghiên cứu của PGS Nguyễn Xuân Huấn, Trường Đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội): sự suy giảm đa dạng sinh học vùng cửa sông ven biển của Tiên Lãng có liên quan sự thu hẹp diện tích RNM và khai thác thủy sản thủ công, kiểu hủy diệt.
Các xã Vinh Quang và Hùng Thắng từng có hơn 200 ha RNM lâu năm, dọc theo sông Văn Úc. Nhưng năm 1994, khu vực rừng này bị triệt phá để lấy đất nuôi thủy sản. Xã Tiên Hưng có 860 ha đất ngập triều, trên đó có RNM. Năm 2003, hơn 300 ha RNM của được giao cho Công ty Việt - Mỹ thuê để nuôi trồng thủy sản. Dự án này khiến toàn bộ phần diện tích RNM được quy hoạch ao đầm nuôi thủy sản bị phá bỏ; đồng thời làm phần diện tích RNM bao quanh dự án bị suy thoái dần, do sự thay đổi chế độ ngập triều. Bên cạnh đó, việc khai thác, đánh bắt hải sản mang tính hủy diệt, manh mún, thủ công tác động không nhỏ đến sự da dạng sinh học của khu vực này. Theo thống kê của huyện Tiên Lãng, trong các cửa sông, trung bình có từ 20 - 30 cỗ lưới đáy, tại các khu RNM trên địa bàn có từ 100 - 150 thuyền sử dụng lưới vùi quây lấy RNM để bắt tôm cá đủ loại, gồm cả cá, tôm con. Do tập trung khai thác vùng ven bờ và chi sử dụng phương tiện lạc hậu như lưới đóng đáy, quây đăng tự do nên nguồn lợi thuỷ hải sản suy giảm, năng suất đánh bắt thấp, tỷ lệ cá tạp, cá con tăng.
Để duy trì cung cấp nguồn giống và lượng bổ sung cho nguồn lợi thủy sản, theo PGS Nguyễn Xuân Huấn, cần duy trì diện tích RNM hiện có; đồng thời cần tận dụng tiềm năng quỹ đất ở các cửa sông, các bãi bồi để đầu tư trồng RNM nhằm mở rộng diện tích lãnh thổ ra biển. Đồng thời, xây dựng cơ chế trao quyền quản lý, bảo vệ khai thác nguồn lợi thủy sản ở các khu RNM cho cộng đồng, để họ có ý thức thực hiện tốt việc khai thác đi đôi với bảo vệ nguồn lợi thủy sản, không làm tổn hại đến nguồn giống và RNM, cần có định hướng phát triển các sinh kế mới cho các hộ gia đình, cá nhân. Đặc biệt khu vực này nếu được đầu tư hạ tầng du lịch, sẽ khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch từ các khu rừng ngập mặn, rừng thông… cho phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng.
Bảo Châu
