Tổng tập Thơ văn Nguyễn Bỉnh Khiêm
Phần sấm ký trong Tổng tập Thơ văn Nguyễn Bỉnh Khiêm do nhà sử học Ngô Đăng Lợi sưu tầm, chú thích và biên soạn lại. Ông chọn từ các nguồn tư liệu thu thập trên những sách báo đã xuất bản như “Nguyễn Bỉnh Khiêm sấm lý”, “Sấm Trạng Trình với thế giới chiến tranh”, “Tri tân”, “Giai thoại và sấm ký Trạng Trình”… Trong đó, lời chú giải của nhà sử học qua các tài liệu nghiên cứu giúp người đọc phần nào tiếp cận những điều kỳ bí được nhắc tới nhiều với ý nghĩa tiên tri.
Như những câu này: “Nước Nam từ họ Hồng Bàng,/ Biển dâu cuộc thế giang san đổi dời./ Tự Đinh, Lê, Lý, Trần thuở trước,/Đã bao lần ngôi nước đổi thay/ Núi sông thiên định đặt bày/ Đồ thư một quyển xem nay mới rành. Hòa đao mộc lạc/ Thập bát tứ thành/ Đông A nhật xuất/ Dị mộc tái sinh”. Theo phân tích, “đồ thư” là thư tịch nói chung. “Hòa đao mộc” là 3 chữ Hán ghép lại thành chữ “Lê”, “lạc” là rơi, mất. Ý nói nhà Lê mất. “Thập bát tử”, ba chữ Hán này ghép thành chữ “Lý”, ý nói nhà Lý nối tiếp. “Đông A” là hai bộ chữ Hán ghép lại thành chữ “Trần”. “Dị mộc tái sinh” nghĩa là cây khác sống lại. Đoạn thơ ám chỉ tới nhà Hậu Lê, vì trước đó có nhà Tiền Lê do Lê Hoàn sáng lập. Những câu sấm tiếp theo xâu chuỗi lại những biến cố lịch sử của các triều đại ViệtNam: “Chấn cung nhật xuất/ Đoài cung vẫn tinh/ Phụ nguyên trì thống/ Đế phế vi đinh”. Đoạn thơ này có ý nói: mặt trời mọc ở phương Đông, ngôi sao sa ở phương Tây, họ Nguyễn làm vua, nhà vua bị phế làm dân thường. Ám chỉ nhà Nguyễn Tây Sơn do người anh là Nguyễn Nhạc dấy nghiệp, lấy niên hiệu Thái Đức.
Sau những phân tích, chiêm nghiệm của các nhà nghiên cứu, tổng hợp của các nhà sử học, nội dung các lời sấm đều ứng với hiện thực trong các giai đoạn lịch sử. Nhiều tài liệu còn lưu lại, tương truyền, Nguyễn Bỉnh Khiêm là người đưa ra lời khuyên giúp các nhà: Nguyễn, Mạc, Trịnh, Lê. Khi Nguyễn Hoàng sợ bị anh rể Trịnh Kiểm giết, Trạng khuyên nên xin về phía Nam với câu "Hoành Sơn nhất đái, vạn đại dung thân" (Một dải Hoành Sơn có thể dung thân lâu dài). Nguyễn Hoàng nghe theo và lập được nghiệp lớn, truyền cho con cháu từ đất Thuận Hoá. Lúc nhà Mạc sắp mất cũng sai người đến hỏi ông, ông khuyên vua tôi nhà Mạc "Cao Bằng tuy thiển, khả diên số thể" (Cao Bằng tuy nhỏ, nhưng có thể giữ được). Nhà Mạc theo lời ông và giữ được đất Cao Bằng gần 80 năm nữa.
58 đoạn sấm được sưu tầm và giới thiệu tập hợp trong Tổng tập Thơ văn Nguyễn Bỉnh Khiêm mới chỉ có một phần có lời giải. Nhiều đoạn đến nay vẫn là ẩn số với các nhà nghiên cứu và sử học. Và với hậu thế, sấm ký Trạng Trình luôn là những điều kỳ bí chưa thể giải đáp.
Linh Chi
