Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm được cho là người đầu tiên trong lịch sử Việt Nam nêu ra quan điểm rõ ràng về chủ quyền Biển Đông.
Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 - 1585), sinh ở làng Trung An, huyện Vĩnh Lại, phủ Hạ Hồng, trấn Hải Dương (nay thuộc thành phố Hải Phòng) dưới thời vua Lê Thánh Tông - thời kỳ thịnh trị nhất của nhà Lê sơ. Ông từng đỗ Trạng Nguyên dưới triều nhà Mạc, được phong tước Trình Tuyền hầu, vì thế dân gian tôn kính gọi là Trạng Trình.
Sử sách đều ghi nhận Nguyễn Bỉnh Khiêm là nhà dự báo, hoạch định chiến lược kỳ tài, coi ông là nhà tiên tri số một nước Việt. Ông từng đưa ra những lời sấm truyền phù hợp với các giai đoạn sau này. Qua các hội thảo, nhiều nhà khoa học đã đánh giá, từ 500 năm trước, Nguyễn Bỉnh Khiêm đã dự báo tầm quan trọng của biển đảo dẫn đến sự tồn vong và thịnh trị của cả quốc gia. Cho thấy, ông đã nhận thức được tầm quan trọng của việc gìn giữ chủ quyền Biển Đông.
"Bạch Vân am thi tập" được Nguyễn Bỉnh Khiêm viết bằng chữ Hán, trong đó có bài thơ Cự Ngao Đới Sơn, được các học giả sau này chú ý bởi tính dự báo. Trong đó, Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm viết: "Vạn lý Đông minh quy bả ác/ Ức niên Nam cực điện long bình/ Ngã kim dục triển phù nguy lực/ Vãn khước quan hà cựu đế thành", được dịch là "Biển Đông vạn dặm dang tay giữ/ Đất Việt muôn năm vững trị bình/ Chí những phù nguy xin gắng sức/ Cõi bờ xưa cũ tổ tiên mình".
Trong lịch sử dựng nước và giữ nước, Việt Nam từng chịu rất nhiều cuộc tấn công diễn ra từ phía biển. Vì thế, Biển Đông không chỉ có ý nghĩa quan trọng trong phát triển kinh tế mà còn có vai trò đặc biệt đối với quốc phòng an ninh.
Nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Khắc Mai, nguyên Vụ trưởng Vụ Nghiên cứu, Ban Dân vận Trung ương trước đây từng đánh giá về quan điểm này: Bài thơ được sáng tác vào thời kỳ nhà Mạc, đã khoảng 500 năm, khi đất nước đang đối mặt với nhiều biến động chính trị và quân sự... nhưng ngày nay càng đọc càng thấy rất thời sự. Những tưởng như cụ Trạng Trình đang nói với chính chúng ta hôm nay. Câu thơ không chỉ là lời khuyên của Trạng Trình với thế hệ sau mà còn là một dự báo chiến lược thiên tài về tầm quan trọng của biển đảo đối với sự tồn vong và thịnh trị của quốc gia.
Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm đã để lại một di sản văn hóa đồ sộ với những giá trị nhân văn, triết lý, đầy tình yêu nước, thương dân. Ông cũng được xem là người đầu tiên trong lịch sử nhắc đến hai chữ Việt Nam với tư cách là Quốc hiệu. Dù Quốc hiệu Việt Nam lần đầu xuất hiện vào năm 1804, thời vua Gia Long nhưng trong sử sách đều thừa nhận người dự đoán về cái tên Việt Nam đầu tiên chính là Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm. Các nhà sử học liệt kê được rằng ông đã có 4 lần sử dụng danh xưng Việt Nam khi nhắc về đất nước.
Trong phần đầu của tập "Sấm ký" có tựa đề "Trình tiên sinh quốc ngữ", Nguyễn Bỉnh Khiêm đã mở đầu bằng câu: "Việt Nam khởi tổ xây nền…". Hay ông đã thể hiện rõ tên hiệu của nước ta trên tiêu đề bài thơ chữ Hán: "Việt Nam sơn hà hải động thưởng vịnh", tức "Vịnh về non sông đất nước Việt Nam".
Trong hai bài thơ chữ Hán được chép trong "Bạch Vân am thi tập", ông cũng nhắc đến hai chữ Việt Nam, cụ thể: Trong bài thơ gửi Trạng nguyên, Thư Quốc công Nguyễn Thiến, hai câu cuối Trạng Trình viết: "Tiền trình vĩ đại quân tu ký/ Thùy thị phương danh trọng Việt Nam" (Tiền đề rộng lớn ông nên ghi nhớ/ Ai sẽ là kẻ có tiếng thơm được coi trọng ở Việt Nam?). Còn trong bài thơ gửi Trạng nguyên, Tô Khê hầu Giáp Hải, ông cũng kết bằng 2 câu thơ: "Tuệ tinh cộng ngưỡng quang mang tại/ Tiền hậu quang huy chiếu Việt Nam" (Cùng ngửa trông ngôi sao sáng trên bầu trời/Trước sau soi ánh sáng rực rỡ vào nước Việt Nam).
Tự ngàn xưa, người Việt đã là cư dân của văn hóa biển, đảo. Tên gọi Biển Đông là thành quả của công cuộc dựng nước và giữ nước hàng nghìn năm của Việt Nam, chắc hẳn sẽ không có sự thay đổi dù chỉ trong quan niệm. Vì vậy, những câu thơ trong bài "Cự Ngao Đới Sơn" của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm là một chỉ dấu cho các thế hệ sau này trong bảo vệ vùng trời, vùng biển, cũng như lời khẳng định rõ ràng về chủ quyền Biển Đông từ xưa đến nay của Việt Nam đối với cộng đồng quốc tế.
TIẾN HUY
