Chưa thoát bóng đề tài lịch sử
Hình ảnh vở diển “Phúc đức tại tâm” do Đoàn chèo Hải Phòng thể hiện. Ảnh: Thanh Bình
Vở diễn “Hào khí Bạch Đằng Giang” được xây dựng từ kịch bản văn học “Âm vang Bạch Đằng” của NSƯT Vũ Huy Thành do nghệ sĩ Trần Thị Hoàng Mai đạo diễn vừa giành giải xuất sắc về đề tài lịch sử trong Liên hoan chèo toàn quốc năm 2019. Trước đó, tác phẩm cũng giành giải nhì (không có giải nhất) Cuộc thi sáng tác văn học nghệ thuật “Hải Phòng- Khát vọng vươn lên” do Thành ủy Hải Phòng tổ chức với thể loại sân khấu. Vở diễn tập trung khắc họa nhân vật lịch sử Trần Hưng Đạo và khái quát diễn biến, quá trình quân ta chống giắc Nguyên Mông xâm lược, khẳng định sự trường tồn của những chiến công oanh liệt bên dòng sông Bạch Đằng lịch sử. Mới đây, Đoàn Chèo Hải Phòng tổng duyệt vở diễn với tựa đề “Phúc đức tại tâm”, kịch bản NSƯT Vũ Huy Thành, nghệ sĩ Lê Trung Thành đạo diễn, NSƯT Hồng Minh biên đạo múa. Vở diễn tiếp tục lấy bối cảnh thi cử thời phong kiến, nội dung xoay quanh nhân vật mẹ con bà Hà Phương, vợ quan tri phủ Lê Tất Đạt bị Trịnh Từ tranh cướp chồng và đuổi ra khỏi nhà. Một mình nuôi con khôn lớn, những tưởng được hưởng hạnh phúc khi con trai đi thi, công thành danh toại, nhưng bà Hà Phương lại phải chứng kiến cảnh con trai bị tống vào ngục do bài thi bị đánh tráo. Lấy tứ từ hai câu chuyện dân gian “Xử tội hòn đá” và “Ông lão họ Lê”, vở diễn “Phúc đức tại tâm” đề cập đến vấn đề thời sự thi cử đang diễn ra trong đời sống xã hội hiện nay. Đồng thời, vở diễn cũng truyền đi thông điệp về sự trung thực trong cuộc sống. Không chỉ có vở diễn “Hào khí Bạch Đằng Giang”, “Phúc đức tại tâm”, các vở diễn của Đoàn Chèo Hải Phòng hầu hết đều xoay quanh hai đề tài lịch sử và dân gian như: “Ông vua hóa hổ”, “Vùng sáng Dương Kinh”, “Người tạo dựng ngai vàng”... Theo Trưởng đoàn Chèo Hải Phòng NSƯT Vũ Huy Thành, những đề tài này thường an toàn và “lành” hơn. Còn những đề tài phản ánh tiêu cực, gai góc của xã hội đương đại thường động chạm và đòi hỏi tính chân thực cao. Cùng với đó, chèo là môn nghệ thuật truyền thống yêu cầu ngặt nghèo về cấu trúc, văn phong, âm nhạc, làn điệu, tính xung đột, kịch tính, số phận nhân vật… nên khó phù hợp với đề tài cuộc sống hiện nay. Nhất là trong tình cảnh thiếu kịch bản chèo, thiếu người viết kịch bản chèo hiện nay, càng khó để “đãi cát tìm vàng”. Nguồn kinh phí hạn hẹp không đủ để đoàn đặt hàng riêng tác phẩm mới. Cùng với sự thiếu thốn về cơ sở vật chất, đội ngũ diễn viên nên Đoàn Chèo Hải Phòng chưa dám “mạo hiểm” thử sức các kịch bản chèo đề tài hiện đại. Thế nên, mỗi năm, kịch bản chèo vẫn xoay quanh đề tài lịch sử và dân gian với tinh thần “bổn cũ viết thêm”.
Nỗ lực tìm kịch bản mới
Trong tình hình thiếu kịch bản sân khấu, Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hải Phòng Tô Hoàng Vũ chia sẻ, ngoài các trại sáng tác thường kỳ tổ chức hằng năm dành cho 9 hội chuyên ngành văn học nghệ thuật, tháng 11- 2019, thành phố tổ chức thêm trại sáng tác kịch bản dành riêng cho sân khấu. Theo đó, trại viết sẽ quy tụ cả những cây viết chuyên nghiệp, không chuyên trong và ngoài thành phố để có được nguồn kịch bản hay. Từ đó, hy vọng có nhiều vở diễn mới với hiệu quả xã hội giúp thay đổi bộ mặt sân khấu truyền thống đất Cảng. Ngay tại đại hội Chi hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam tại Hải Phòng diễn ra tháng 10-2019, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ sân khấu Hải Phòng, NSƯT Trần Tường chia sẻ, Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Đào Khánh Hà giao Đoàn chèo Hải Phòng là một trong các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp của thành phố và Câu lạc bộ sân khấu Biển hẹn định kỳ tổ chức biểu diễn hằng tháng những kịch bản mới với thời lượng từ 60 phút đến 90 phút trên sóng Đài Phát thanh và Truyền hình Hải Phòng. Theo đó, chương trình sẽ được bắt đầu triển khai số đầu tiên vào tháng 11 với vở diễn của Đoàn Chèo Hải Phòng. Cùng với đó, Cuộc thi sáng tác văn học nghệ thuật “Hải Phòng- Khát vọng vươn lên” vừa bắt đầu từ năm 2018 với kế hoạch sẽ được phát động đều hằng năm với bộ giải thưởng dành cho sân khấu lên tới 525 triệu đồng/bộ. Phó trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy Nguyễn Quốc Khánh cho biết, ban tổ chức mong muốn cuộc thi sẽ như đòn bẩy để các nghệ sĩ “bật” sức sáng tạo nhiều tác phẩm mới với chất lượng cao, từ đó hỗ trợ công diễn, quảng bá để sân khấu có thêm đất sống giữa lòng thành phố.
Theo NSƯT Vũ Huy Thành, Trưởng đoàn Chèo Hải Phòng, song song với việc tổ chức trại sáng tác, phát sóng chương trình sân khấu trên truyền hình, tổ chức cuộc thi sáng tác, muốn thu hút được kịch bản chèo hiện đại cần thêm “nhuận bút” để các tác giả có thêm “cơ hội” đầu tư nâng tầm chất lượng. Nhưng để từ một kịch bản hay, hiện đại trở thành vở diễn chất lượng, được người xem yêu thích thì cả “lộ trình” cần hoàn thiện. Bắt đầu từ việc thu hút, bổ sung đội ngũ diễn viên trẻ trung, tài năng bằng cơ chế chính sách của thành phố. Tiếp đó, cần nâng cấp các rạp hát để thực sự trở thành nơi “giải trí” với các điều kiện cơ bản như điều hòa, không gian... Đầu tư cơ sở vật chất trang thiết bị đồng bộ để hỗ trợ vở diễn thử nghiệm sáng tạo mới. Cuối cùng, một công tác cần quan tâm một cách thiết thực đó là quảng bá, kết nối tác phẩm đến người xem. Khi vở diễn nhiều người xem, gây được “tiếng vang” thì sẽ tạo cảm hứng để các biên kịch tiếp tục sáng tác những tác phẩm mới, hay, hiện đại tạo nên một vòng sóng nghệ thuật lan tỏa tình yêu chèo đến với người xem, người nghe thành phố.
