“Rượu cũ, bình mới” vẫn nhạt
Cuối tháng 10, tại Nhà hát Tháng Tám, Đoàn Chèo Hải Phòng ra mắt vở diễn “Đồng tiền Vạn Lịch” của tác giả kịch bản, Trưởng đoàn Vũ Huy Thành. Nói về kịch bản của mình, anh Thành cho biết, kịch bản vở diễn được xây dựng từ truyện dân gian cùng tên, xoay quanh câu chuyện giữa thương gia Vạn Lịch, nàng Ngọc Mai và anh chàng đánh giậm nghèo khó Đỗ Bở. So với cốt truyện, kịch bản có nhiều sáng tạo, nhất là việc không đi sâu phê phán nhân vật Vạn Lịch trọng vật chất mà quên đi tình nghĩa. Ngay ở phần đầu vở diễn, với “lối” vào đề là cảnh kén rể của gia đình Phú Ông, Vạn Lịch cứu Ngọc Mai - con gái nuôi của Phú Ông khỏi nanh vuốt của kẻ tham tiền. Đoạn cuối của tác phẩm, khi có cơ hội gặp lại Ngọc Mai và Đỗ Bở, được nàng có ý trao lại số tiền vàng bị chìm dưới biển trong cơn bão năm xưa, thậm chí được Đỗ Bở ngỏ lời để Ngọc Mai trở về sống cùng Vạn Lịch, Vạn Lịch kiên quyết từ chối và chúc phúc cho hai người. Hơn nữa, dưới bàn tay tài hoa của đạo diễn Lê Thanh Tùng, vở diễn được thổi hồn với những nét tinh tế trong nghệ thuật biểu diễn chèo. Cùng với đó, dàn diễn viên nổi trội của Đoàn chèo Hải Phòng như Thanh Bình, Hương Huế, Văn Mởn khi được phân vai liên tục tập luyện, thể hiện tốt ý tưởng của tác phẩm.
 |
| Cảnh trong vở “Hòn vọng phu” của các nghệ sĩ, diễn viên Đoàn Cải lương Hải Phòng thể hiện. Ảnh: Đỗ Hiền |
Tuy nhiên, khi xem vở diễn, nhiều người xem bày tỏ chưa hài lòng với sự “sáng tạo” của tác giả kịch bản, bởi thực tế câu chuyện trong “Đồng tiền Vạn Lịch” vẫn là “bình mới, rượu cũ”. Vở diễn trước đó của Đoàn cũng trích từ tích truyện dân gian “Mục Kiều Liên cứu mẹ”, diễn tại đình Hàng Kênh vào rằm tháng bảy. Vở diễn khơi gợi được sự xúc động của người xem, nhưng câu chuyện này vẫn thường được kể trong mỗi dịp Vu Lan báo hiếu. “Dù ê-kíp sáng tạo tác phẩm có thêm thắt chi tiết này kia, nhưng nội dung vở diễn vẫn là câu chuyện cũ, người xem quá quen thuộc với cốt truyện, tình huống. Tôi mong được xem những vở diễn có nội dung mới, mang hơi thở cuộc sống hiện đại”, chị Nguyễn Thị Nhàn, ở phố Lý Hồng Nhật (phường Cát Bi, quận Hải An), một người yêu nghệ thuật chèo cho biết.
Không chỉ các vở diễn của Đoàn Chèo, vở diễn mới đây của Đoàn Cải lương Hải Phòng “Linh hồn của đá” cũng không thu hút được nhiều người xem. Vở diễn được chuyển thể từ kịch bản văn học cùng tên của cố tác giả Lưu Quang Vũ, được soạn giả Mộc Linh và Hoài Việt chuyển thể thành cải lương, NSƯT Nguyễn Đăng Toàn, Trưởng đoàn đạo diễn. Câu chuyện về việc hai anh em bị thất lạc nhau từ nhỏ rồi thành vợ chồng khi lớn lên; các tình tiết: người chồng phát hiện vết sẹo trên đầu vợ, việc anh phải đấu tranh tâm lý khi phát hiện vợ chính là em gái mình hay khi người chồng bỏ đi, người vợ bồng con hóa đá đợi chờ... từng được diễn nhiều trên sân khấu kịch nói của cả nước.
“Cực chẳng đã” mới phải dùng kịch bản chuyển thể
Lý giải việc công chúng thờ ơ với sân khấu, bên cạnh nhiều lý do khác, có phần nguyên nhân quan trọng là sân khấu Hải Phòng đang thiếu những kịch bản hay, mang hơi thở cuộc sống, đủ sức để kéo người xem đến rạp.
Với Đoàn Chèo Hải Phòng, vài năm gần đây, phần lớn vở diễn do nghệ sĩ Vũ Huy Thành viết kịch bản. Nhưng với quan điểm của người viết “chèo thì phải cổ”, các vở diễn dựa trên các tích truyện dân gian không còn được nhiều người xem đồng tình. Để “đổi món” cho người xem, Đoàn cũng tạo điều kiện cho một số tác giả trẻ của Đoàn thử sức viết, nhưng chưa thành công. Theo Trưởng Đoàn Cải lương Hải Phòng, NSƯT Nguyễn Đăng Toàn, “cực chẳng đã” Đoàn mới phải dùng kịch bản chuyển thể. “Kinh phí đầu tư của thành phố đối với nghệ thuật hiện nay quá thấp, nếu thuê người viết kịch bản, còn quá ít kinh phí để đầu tư các khâu khác như: dàn dựng, bồi dưỡng luyện tập, ra mắt vở mới...”, anh Toàn cho biết.
Khó khăn trong việc cân đối kinh phí đầu tư kịch bản, luyện tập vở diễn và thiếu lực lượng viết kịch bản kế cận khiến các đoàn lâm vào tình trạng “đỏ mắt” tìm kịch bản hay. Khó khăn này không chỉ là tạm thời trước các kỳ liên hoan, cuộc thi, hội diễn, còn là bài toán căn cơ của các đoàn nghệ thuật trong hoạt động thường xuyên. Bởi nếu không có kịch bản hay, mới, cốt truyện giàu kịch tính, “bắt nhịp” được với đời sống xã hội đương đại, khó đáp ứng yêu cầu của công chúng, thu hút người xem đến rạp. Vì thế, yêu cầu trước mắt và lâu dài đối với sự sống còn của các đoàn nghệ thuật chính là chủ động tìm kiếm, phát hiện, bồi dưỡng lực lượng viết kịch bản. Khi có kịch bản hay mới tính đến yếu tố đạo diễn, diễn viên. Tuy nhiên, muốn làm được điều này, bên cạnh nỗ lực của các Đoàn, cần nhiều sự hỗ trợ như: thành phố đầu tư kinh phí; Sở Văn hóa- Thể thao phối hợp Hội Liên hiệp VHNT Hải Phòng mở các lớp đào tạo, bồi dưỡng tác giả sân khấu; Hội Sân khấu Hải Phòng tổ chức các trại sáng tác kịch bản sân khấu để văn nghệ sĩ triển khai, hoàn thiện các đề cương kịch bản của mình…
Đông Hải
