Sân khấu múa rối Hải Phòng: Kết hợp nhuyễn yếu tố dân gian, hiện đại

Vở rối “Một truyền tích hoa phượng” có sân khấu hoành tráng, rực rỡ.

Đoàn Nghệ thuật Múa rối Hải Phòng vừa biểu diễn thành công buổi ghi hình vở diễn “Một truyền tích hoa phượng”, dự kiến phát sóng trên kênh THP lúc 20 giờ ngày 28-3 trong chương trình Đề án “Sân khấu truyền hình”. “Một lần gặp gỡ nhà thơ, đạo diễn, NSƯT Lê Chức năm 2019, được biết ông là tác giả kịch bản vở rối “Thân phận nàng Kiều” gây tiếng vang trên sân khấu múa rối thử nghiệm quốc tế, tôi đề xuất ông viết kịch bản vở diễn mang đặc trưng của Hải Phòng”, Trưởng Đoàn Nghệ thuật Múa rối Hải Phòng Nguyễn Thị Thu Thủy cho biết. Nhận lời “đặt hàng” của lãnh đạo Đoàn, lại là người Hải Phòng, NSƯT Lê Chức trăn trở làm thế nào để kịch bản lột tả được nét văn hóa đặc trưng của người Hải Phòng.

Vở diễn “Một truyền tích hoa phượng” lấy bối cảnh làng chài ven biển, từ câu chuyện tình yêu, tình cảm gia đình chàng Thiên, cô Sóng, cậu bé Gió để nói về cuộc sống của những người ngư dân bám biển. Tuy nhiên, cuộc sống của họ không bình yên mà luôn đối mặt với khó khăn, thách thức. Đối với bố con chàng Thiên, khó khăn nhất chính là cô Sóng bị kẻ ác cướp đi. Nỗi nhớ nhung trong quay quắt đợi chờ của bố con chàng Thiên khiến họ hóa thành cây xanh với những chùm hoa rực đỏ bên ngôi “mộ gió” của cô Sóng. “Đây chỉ là một cách lý giải về loài hoa phượng, nhưng tôi nghĩ cách đặt vấn đề này của tác giả khá hợp lý và cuốn hút. Điều quan trọng, thông qua câu chuyện về gia đình cậu bé Gió, vở diễn ngợi ca những phẩm chất tốt đẹp của con người vùng biển”, Trưởng Đoàn Nguyễn Thị Thu Thủy nhận xét.

Trong thực tế hoạt động, Đoàn Nghệ thuật Múa rối Hải Phòng luôn ưu tiên lựa chọn những kịch bản có yếu tố dân gian và gặt hái khá nhiều thành công tại các liên hoan trong nước, quốc tế. Bởi đó không chỉ là đặc trưng của nghệ thuật truyền thống nói chung, mà còn là yêu cầu khắt khe đối với nghệ thuật múa rối nói riêng bởi đối tượng phục vụ chính là thiếu nhi, nội dung vở diễn vừa có tính giải trí nhưng vừa có ý nghĩa giáo dục sâu sắc, góp phần vào sự nghiệp “trồng người”. Đó là các vở diễn, như: “Huyền thoại Các Bà”, “Mặt trời quê hương”, “Giai điệu ký ức”, “Cây đàn kỳ diệu”...

Tiếp cận sự phát triển mới

Với sân khấu múa rối hiện đại, nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của người xem rất cao, nhất là về mặt tạo hình, sân khấu, âm nhạc… Qua một số liên hoan sân khấu múa rối quốc tế gần đây cho thấy, nghệ thuật rối cạn ở các nước như Trung Quốc, Nga, Mỹ..., kể cả một số nước trong khu vực Đông Nam Á phát triển lên tầm vóc mới. Sân khấu được trang hoàng hoành tráng, rực rỡ, lung linh như khung cảnh những bộ phim hoạt hình của các hãng Walt Disney, Pixar. Các con rối to lớn, chuyển động như người thật. Âm nhạc vui nhộn, cuốn hút… Vậy, làm thế nào để sân khấu múa rối Hải Phòng vừa tiếp cận xu hướng thế giới, vừa giữ được nét riêng truyền thống để tạo sự khác biệt?

Theo đánh giá của giới chuyên môn, trong thành công khi dàn dựng vở diễn sân khấu múa rối, có vai trò quan trọng của đạo diễn- người “cầm chịch” vở diễn. Những năm gần đây, Đoàn Nghệ thuật Múa rối Hải Phòng hợp tác chặt chẽ với NSND Nguyễn Tiến Dũng, Giám đốc Nhà hát Múa rối Việt Nam, tham gia đạo diễn các vở diễn mới cho đoàn. Là gương mặt nổi bật trong làng nghệ thuật múa rối hiện nay, nhất là tư duy tạo hình, trên cơ sở nghiên cứu kỹ lưỡng kịch bản, NSND Nguyễn Tiến Dũng trao đổi, định hướng để NSƯT Thế Khiến (Nhà hát Múa rối Việt Nam) tạo hình các con rối bảo đảm các yếu tố: đẹp, cử động chân, tay linh hoạt…, nhưng phục trang, thần thái của nhân vật vẫn quen thuộc với người Việt. Với sân khấu múa rối Hải Phòng, điều này càng trở nên quan trọng, nhất là khi nghệ nhân chế tác con rối của thành phố chưa đáp ứng được yêu cầu sinh động, hấp dẫn người xem.

Cùng những đổi mới về mặt tạo hình con rối theo xu thế hiện đại, về xử lý sân khấu cũng khắt khe, đòi hỏi đầu tư công phu hơn, vừa có sự hoành tráng nhưng vẫn đậm chất dân gian. Như vở “Một truyền tích hoa phượng”, sân khấu được tạo nên bởi hàng nghìn mét lưới đan thủ công, như những con sóng bồng bềnh, giúp người xem hình dung khung cảnh làng chài ven biển lúc bừng sáng trong trò chơi dân gian của con trẻ, lúc lại tối đen khi mưa giông kéo tới. Tương tự, sân khấu vở diễn “Huyền thoại Các Bà” cũng được tạo nên với các “đạo cụ” lưới, thuyền… miêu tả cuộc sống của người ngư dân huyện đảo. Sân khấu vở “Mặt trời quê hương”, “Chiếc đàn kỳ diệu” có thể chuyển cảnh linh hoạt để phù hợp với lớp lang kịch bản vở diễn, nhưng xuyên suốt vẫn là những khung cảnh làng quê thanh bình, quen thuộc trong ký ức mỗi người, mà để tạo ra sự tổng thể này, đòi hỏi người thiết kế sân khấu phải có nghề, khả năng quan sát và gu thẩm mỹ cao.

Bên cạnh đó, việc dàn dựng vở diễn múa rối hiện đại ở Hải Phòng cũng rất chú trọng giữ gìn, phát huy vốn dân gian độc đáo của nghệ thuật múa rối truyền thống thông qua việc trau chuốt kỹ thuật biểu diễn, thể hiện được nội tâm nhân vật thông qua cử chỉ từ ánh mắt đến cái lắc đầu..., góp phần hoàn thiện chất lượng vở diễn một cách tổng thể, đồng bộ.