(HPĐT)- Trong nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống ở nước ta hiện nay, múa rối vẫn có sức hút và được công chúng đón nhận. Dù các thể loại văn hóa giải trí mới du nhập, nhưng múa rối, nhất là múa rối nước “có một không hai” trên thế giới luôn đứng vững, không ngừng phát triển và vươn xa.
Chương trình biểu diễn rối nước “Giếng làng” của Nhà hát Múa rối Việt Nam được biểu diễn tại nhiều nước trên thế giới gần đây.
Nước ta hiện có 6 nhà hát, đoàn múa rối chuyên nghiệp, khoảng 20 phường rối nước dân gian, chủ yếu ở khu vực đồng bằng Bắc bộ. Để đáp ứng việc đón du khách quốc tế cũng như nhu cầu giải trí của du khách địa phương, một số tỉnh miền Trung, Nam bộ cũng hình thành phường rối nước. Các sân khấu rối nước luôn trong tình trạng “cháy vé”.
NSND Vương Duy Biên, nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch, từng có nhiều năm công tác tại Nhà hát Múa rối Việt Nam những năm thập niên 80 và 90 của thế kỷ trước cho biết, múa rối nước nước ta có lịch sử khoảng một nghìn năm và đến nay vẫn tồn tại, phát triển bởi nó thể hiện cuộc sống của người dân, từ sinh hoạt, vui chơi giải trí đến lao động sản xuất. Từng có nhiều quốc gia như Ai Cập, Hà Lan... sang tìm các nghệ sĩ múa rối nước để nhờ hướng dẫn, học hỏi. Mặc dù nghệ thuật múa rối của chúng ta hội nhập, tiếp thu, học tập và đưa vào thêm hình thức múa rối cạn, rối bóng, rối que... của nhiều quốc gia khác, nhưng múa rối nước thì chưa quốc gia nào làm theo được.
Nhà nghiên cứu văn hóa Hoàng Tiến Thắng cũng có cùng quan điểm và nhấn mạnh, múa rối nước vẫn phát triển không ngừng. Theo thống kê, rối nước Việt Nam có hơn 600 chương trình biểu diễn tại 40 quốc gia khác nhau trên thế giới. Những buổi biểu diễn của rối nước luôn nhận được sự hưởng ứng nồng nhiệt từ người xem, cũng như các nhà hoạt động, phê bình quốc tế. Không phải ngẫu nhiên mà nhiều kênh truyền thông quốc tế thốt lên đầy thán phục với những mỹ từ “tuyệt diệu”, “kỳ diệu”, “tuyệt vời”… khi chứng kiến nghệ thuật rối nước Việt Nam, qua những tiết mục truyền thống văn hóa Việt cũng như tài năng của người nghệ sĩ biểu diễn. Cùng với việc giữ lại nét tinh hoa, múa rối nước của chúng ta không ngừng đổi mới, thêm nhiều sáng tạo trong các tích trò, vở diễn nên dù thời đại 4.0, múa rối nước vẫn đứng vững trong đời sống văn hóa tinh thần người Việt.
Chỉ tính riêng nửa đầu năm nay, số lượng buổi diễn của Nhà hát Múa rối Việt Nam lên tới hơn 450 suất. Đơn vị này vừa có hai chuyến lưu diễn thành công tại Đại hội sân khấu thế giới (Dubai) và Chương trình quảng bá nghệ thuật múa rối tại Paris (Pháp). Chương trình biểu diễn mang tên “Giếng làng” với những màn trình diễn rối nước, công chúng quốc tế vô cùng thích thú trước không gian nghệ thuật đậm đà bản sắc dân tộc, đưa mọi người trở về với ký ức của những miền quê của Việt Nam. Chương trình múa rối “Đi phượt cùng bà lão đánh cá” do NSND Nguyễn Tiến Dũng đạo diễn với sự tham gia của tập thể diễn viên Nhà hát Múa rối Việt Nam gần đây cũng để lại ấn tượng với khán giả mọi lứa tuổi. Từ câu chuyện cổ tích rất quen thuộc với thiếu nhi “Ông lão đánh cá và con cá vàng”, vở diễn được dàn dựng với nhiều tình tiết mới lạ, hư cấu, để người xem có thể thấy nội dung vừa quen, vừa lạ trong câu chuyện.
Nhà hát múa rối Thăng Long cũng là một trong những đơn vị phát triển rối nước bậc nhất ở nước ta. Nhà hát này biểu diễn liên tục từ 5 đến 7 suất/ngày, đồng thời còn tham gia nhiều liên hoan múa rối trong nước, quốc tế và nhận được vô số giải thưởng danh giá. Các tiết mục nổi bật “Lê Lợi du thuyền”, chăn trâu thổi sáo, cờ hội, câu ếch, đánh cáo bắt vịt, đánh bắt cá, vinh quy bái tổ, múa tứ linh, múa rồng phượng… trở thành những “sản phẩm văn hóa” đặc sắc của nhà hát này. Bằng tình yêu với nghệ thuật truyền thống, thổi hồn và làm sáng tạo các yếu tố dân tộc, Nhà hát múa rối Thăng Long không chỉ quảng bá rộng rãi loại hình rối nước của Việt Nam, mà còn làm tự hào thêm về nền nghệ thuật của nước nhà.
Theo đánh giá của các nhà chuyên môn, với những bước đi táo bạo của loại hình múa rối nước, có thể nói, so với một số loại hình nghệ thuật khác như tuồng, chèo, cải lương… đang rơi vào cảnh thiếu vắng người xem, thì rối nước hiện nay rất phát triển về hoạt động tổ chức biểu diễn, ngày càng thu hút công chúng. Số lượng chương trình biểu diễn múa rối nước theo đó tăng mạnh, cả ở phường múa rối nước dân gian, cũng như tại các nhà hát múa rối nước chuyên nghiệp. Trong những năm gần đây, múa rối Việt Nam mạnh dạn thể nghiệm một số vở diễn với hình thức kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, đáp ứng và phù hợp với tiến trình phát triển xã hội hóa đất nước. Với vị thế hiện nay, múa rối nước Việt Nam chính là loại hình nghệ thuật độc đáo nhất của thế giới./.
KHÔI NGUYÊN
