Viết bằng sự rung động của con tim
“Người mang hình đất nước” (Tranh sơn dầu của họa sĩ Đặng Tiến).
Nhạc sĩ Đàm Hường năm nay gần 70 tuổi, vẫn khá nhanh nhẹn. Trong buổi gặp tại trụ sở Hội Liên hiệp VHNT thành phố, ông cất cao giọng hát: “...Lời của Bác như dãy Trường Sơn/Lời dịu mát như Hồng Hà Cửu Long/Từ Mục Nam Quan đến mũi Cà Mau hát khúc khải hoàn ca/ Lời rộng lớn như sóng biển Đông/Còn đọng mãi trong tâm thức Việt Nam/Bác đi xa để hạnh phúc cho đời/Về thăm Bác Thăng Long Ba Đình/Chiều bên lăng xao xuyến bâng khuâng...”. Đây là những ca từ trong ca khúc “Hải Phòng nhớ Bác” do nhạc sĩ sáng tác năm 2016, hưởng ứng cuộc vận động sáng tác ca khúc về Bác Hồ nhân kỷ niệm 70 năm lần đầu Người về thăm Hải Phòng, do Sở Văn hóa - Thể thao tổ chức. Nhớ về quá trình sáng tác ca khúc này, nhạc sĩ Đàm Hường rưng rưng: “Tôi chỉ là một công dân bình thường, nhưng cảm xúc về vị cha già dân tộc kính yêu lúc nào cũng ăm ắp. Và khi chọn tứ viết về Bác, tôi chọn việc viết về Di chúc của Người bởi ý thức được ý nghĩa lịch sử và giá trị tư tưởng, văn hóa của bản di chúc”.
Trong số các nhạc sĩ Hải Phòng tham gia cuộc vận động sáng tác kể trên, ngoài nhạc sĩ Đàm Hường, còn có các nhạc sĩ Duy Thái, Đồng Dương Triều, Xuân Trí. Trong đó, ca khúc “Phút thiêng liêng có Bác” của nhạc sĩ Duy Thái được đánh giá cao. “Điều may mắn với các nhạc sĩ tham gia cuộc vận động sáng tác về Bác là được Ban Tổ chức cung cấp đầy đủ các tài liệu 9 lần Bác Hồ về thăm Hải Phòng. Với cá nhân tôi, một lần được đứng từ xa chứng kiến cảnh người dân nô nức đón Bác là cảm hứng giúp tôi viết ca khúc này”, nhạc sĩ Duy Thái cho biết.
Sáng tác về đề tài Bác Hồ, họa sĩ Đặng Tiến, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Hải Phòng có tác phẩm tranh sơn dầu “Người mang hình đất nước”. Anh cho biết, cái khó với hội họa và nhiếp ảnh là các thế hệ sau không được chứng kiến nhiều sự kiện, bối cảnh lịch sử và được trực tiếp gặp Bác. Vì thế, phần lớn việc sáng tác của họa sĩ, NSNA về Người là từ cảm hứng được tạo bằng tình cảm yêu quý, kính trọng lãnh tụ, sự rung động của con tim trên cơ sở hình ảnh, tư liệu cũ và thể hiện việc học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
Đề tài không bao giờ cạn
Nhà biên kịch Tô Hoàng Vũ, Chủ tịch Hội Liên hiệp VHNT thành phố khẳng định, đề tài về Bác Hồ là đề tài trọng tâm, xuyên suốt trong hoạt động sáng tác của văn nghệ sĩ Hải Phòng. Sáng tác về Hồ Chí Minh phủ khắp tất cả các thể loại nghệ thuật và không hề đứt đoạn, từ nửa sau thế kỷ 20 cho đến nay. Hầu hết trong 9 hội chuyên ngành đều có tác phẩm thể hiện hình ảnh Bác qua lăng kính chủ quan, cảm xúc của người viết về Bác. Trong đó, có người may mắn được gặp Bác nhưng phần lớn là được nghe kể, đọc những tác phẩm của các văn nghệ sĩ nổi tiếng trong và ngoài nước viết về Người hoặc được các tác phẩm của Bác thấm đẫm từ khi còn nhỏ.
Như năm 1946, lần đầu Bác về thăm Hải Phòng, nhà thơ Lê Đại Thanh có tác phẩm ghi dấu ấn tác phẩm sớm nhất của văn nghệ sĩ Hải Phòng viết về Bác. Tiếp đó là nhạc sĩ Trần Hoàn, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa (nay là Sở Văn hóa-Thể thao Hải Phòng) có ca khúc “Lời Bác dặn trước lúc đi xa”. Hình ảnh Bác cũng hiện lên trong thơ Đào Cảng. Hay ở lĩnh vực phim ảnh, NSND Đào Trọng Khánh có một số phim tài liệu về Bác Hồ, góp phần giúp ông được nhận giải thưởng Nhà nước về VHNT, như: “Việt Nam-Hồ Chí Minh”; “Hồ Chí Minh-hình ảnh của Người”. Trong nhiếp ảnh, ít người được gặp và chụp ảnh Bác như NSNA La Thành với tác phẩm “Bác Hồ về thăm tỉnh Kiến An ngày 18-1- 1960”. Trong sân khấu, NSƯT Ngọc Thủy từng thể hiện xuất sắc vai Bác Hồ trong vở “Lịch sử và sự kiện”...
Không chỉ chiếm số lượng lớn, vượt trội khi so sánh với những sáng tác về đề tài quê hương, đất nước, gia đình, bạn bè, đồng chí..., nhiều tác phẩm của văn nghệ sĩ Hải Phòng về Bác khẳng định chất lượng khi đoạt giải thưởng của trung ương, thành phố và được bạn đọc, người nghe, người xem yêu thích. Tiêu biểu như tiểu thuyết giàu tính tư liệu “Hai ngày và mãi mãi” của nhà văn Cao Năm vinh dự nhận giải B Giải thưởng sáng tác, quảng bá tác phẩm VHNT, báo chí về chủ đề “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” đợt 2 năm 2015; ca khúc “Phút thiêng liêng có Bác” của nhạc sĩ Duy Thái đoạt giải C và tác phẩm “Mùa xuân biên giới” của NSNA Minh Nhật đoạt giải khuyến khích Giải thưởng sáng tác, quảng bá tác phẩm (văn học nghệ thuật), báo chí về chủ đề học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh đợt 1 (2016 -2018), do Ban Tuyên giáo Trung ương tổ chức.
Về tác phẩm “Hai ngày và mãi mãi” Giáo sư Phong Lê, nguyên Viện trưởng Viện Văn học Việt Nam nhận xét: “Nhà văn Cao Năm gọn ghẽ, mực thước, cổ điển trong câu chuyện kể Hồ Chủ tịch ghé Hải Phòng trong hai ngày 20 và 21-10-1946. Cố gắng lớn nhất của Cao Năm là qua câu chuyện chỉ diễn ra trong hai ngày mà làm rõ được nhân vật trung tâm Hồ Chí Minh, trong một số bối cảnh và tình huống vừa gián tiếp vừa trực tiếp. Gián tiếp là những chuyện kể về Người qua một tổng hợp của người kể chuyện là tác giả. Trực tiếp là một số hoàn cảnh có tính thời điểm - đó là hành trình của con tàu chở Bác từ Sài Gòn ra Hải Phòng”.
Đông Hải
