(HPĐT)- Sau 20 năm Liên minh châu Âu (EU) kết nạp thêm 10 nước thành viên (1-5-2004 - 1-5- 2024)- sự kiện đánh dấu đợt mở rộng lớn nhất trong lịch sử của khối, EU đạt nhiều thành tựu, song cũng đang đối mặt không ít thách thức, nhất là trong bối cảnh tình hình địa chính trị, kinh tế nhiều bất ổn như hiện nay.
Nhiều thành quả
Ngày 1-5-2004 đánh dấu đợt mở rộng lớn nhất trong lịch sử EU với sự gia nhập đồng thời của 10 nước, gồm: Cyprus, Séc, Estonia, Hungary, Latvia, Litva, Malta, Ba Lan, Slovakia và Slovenia. Nhờ đó, EU trở thành một thực thể chính trị, kinh tế và văn hóa rộng lớn trải dài từ Tallinn (Estonia) đến Lisbon (Bồ Đào Nha), từ Valletta (Malta) đến Stockholm (Thụy Điển), từ Dublin (Ireland) đến Nicosia (Cyprus). Cảm hứng từ đợt mở rộng và sức hấp dẫn của nó dẫn đến việc Bulgaria, Romania và Croatia gia nhập đại gia đình châu Âu vài năm sau đó. Sự mở rộng nhanh chóng này mang lại cho EU nhiều thành quả. Trước tiên, đó là thị trường chung rộng lớn, nhiều cơ hội hơn, thịnh vượng hơn. EU trở thành một trong những thị trường chung lớn nhất thế giới, kéo theo sự tăng trưởng và thịnh vượng toàn khối. Trong 20 năm qua, cơ sở hạ tầng và kết nối hiện đại quy mô lục địa được xây dựng trên khắp 27 quốc gia thành viên nhờ các khoản đầu tư và quỹ của EU. Xã hội châu Âu theo đó cũng được hưởng lợi với nhiều đổi mới hơn, nhiều lĩnh vực đầu tư hơn, sự di chuyển tự do của hàng hóa, dịch vụ, vốn và con người với tiêu chuẩn cao hơn và cơ hội lớn hơn. Chất lượng cuộc sống người dân được bảo đảm và nâng cao.
Cùng với đó, vai trò của EU trên thế giới được tăng cường. Việc thêm thành viên mới giúp tăng cường sức mạnh kinh tế của EU trên toàn cầu. Lợi thế của thị trường chung ngày càng rộng mở khiến EU trở thành đối tác thương mại hấp dẫn hơn nữa, cho phép liên minh này tạo ra những cơ hội mới ở nước ngoài. Kể từ năm 2004, thương mại quốc tế toàn cầu của EU tăng thêm 3.000 tỷ euro, đạt 5.000 tỷ euro vào năm 2023. Một liên minh lớn hơn cũng nâng cao vai trò của châu Âu với tư cách là nhà tài trợ nhân đạo hàng đầu. Hỗ trợ nhân đạo của châu Âu, dù ở Ukraine, Gaza hay Sudan đều do các nhân viên cứu trợ từ khắp EU thực hiện.
Không ít thách thức
Tuy nhiên, nhiều nhà quan sát đánh giá EU đang đối mặt với các mối thách thức, đe dọa, cả bên ngoài lẫn bên trong và tình hình địa chính trị trên thế giới hiện rất khác so với 20 năm trước.
Trước nhiều cuộc xung đột khác nhau trên khắp thế giới như ở Gaza, Ukraine..., EU đứng trước yêu cầu tăng cường năng lực công nghiệp quốc phòng nhằm đối phó với mối đe dọa chiến tranh. Pháp, Estonia và nhiều thành viên khác nêu nhu cầu về một chương trình lớn với nguồn tài chính có thể vay chung lên tới 100 tỷ euro. Tuy nhiên, nỗ lực đó vấp phải sự phản đối từ các quốc gia muốn cắt giảm chi tiêu do Đức dẫn đầu. Đây là vấn đề mà các nhà lãnh đạo EU tiếp tục phải tìm kiếm sự đồng thuận.
Thách thức khác mà EU đối mặt là tìm hướng đi cho nền kinh tế châu Âu. EU lo ngại vị thế của khối suy yếu so với các đối thủ chính, trong khi Mỹ thu hút ngày càng nhiều đầu tư và Trung Quốc hỗ trợ mạnh mẽ cho các ngành công nghiệp. Các chuyên gia cảnh báo, EU có nguy cơ tụt hậu hơn nữa so với Mỹ và Trung Quốc, nếu không điều chỉnh kịp thời.
Cùng với đó là sự bất bình đẳng kinh tế và khoảng cách về trình độ phát triển chưa thể khỏa lấp giữa các quốc gia thành viên cũ và mới. Nhiều nhà quan sát cho rằng, với ít quốc gia hơn, EU có thể dễ dàng hơn trong đạt được sự đồng thuận chung về các vấn đề quan trọng. Tuy nhiên, khi khối càng mở rộng, với những thành viên có quan điểm và lợi ích khác biệt, sự chia rẽ ngày càng bộc lộ rõ. Trong những năm gần đây, một số đảng và phong trào dân tộc chủ nghĩa trỗi dậy tại một số nước EU như Hungary, Ba Lan..., ủng hộ chính sách ưu tiên các lợi ích quốc gia hơn sự hội nhập và hợp tác châu Âu.
Trước những thách thức an ninh và thay đổi sâu sắc đang diễn ra trong nền kinh tế toàn cầu, EU đang huy động mọi nguồn lực vượt qua giai đoạn khó khăn. Hơn bao giờ hết, EU cần phát huy nội lực và tinh thần đoàn kết hơn nữa, nhằm tìm tiếng nói chung, duy trì vị thế của khối./.
Phạm Thuận (tổng hợp)
