Từ một quốc gia cần hỗ trợ phục hồi sau khủng hoảng tài chính, Iceland nay đã trở thành nền kinh tế thịnh vượng, với vị thế chiến lược ngày càng quan trọng tại Bắc Đại Tây Dương.
Đây không phải lần đầu vấn đề gia nhập EU trở thành tâm điểm trong chương trình nghị sự của Iceland.
Cách đây gần 20 năm, quốc gia Bắc Âu này đã nộp đơn xin gia nhập Liên minh Cờ xanh và chính thức khởi động đàm phán vào năm 2010. Tuy nhiên, bất đồng liên quan đến vấn đề khai thác nguồn lợi thủy sản cùng sự thay đổi chính phủ sau cuộc bầu cử năm 2013 đã khiến tiến trình đàm phán bị đình chỉ.
Sau đó, Reykjavik lựa chọn duy trì quan hệ kinh tế chặt chẽ với EU thông qua Khu vực Kinh tế châu Âu, thay vì tiếp tục theo đuổi tư cách thành viên. Cánh cửa gia nhập “mái nhà chung EU” vì thế khép lại với Xứ Băng đảo.
Cuộc trưng cầu ý dân dự kiến tổ chức ngày 29/8 tới sẽ đưa vấn đề đàm phán gia nhập EU trở lại chương trình nghị sự tại Iceland.
Tuy nhiên, gần 20 năm đã trôi qua và quan hệ giữa Iceland với EU cũng có nhiều thay đổi. Trước đây, Iceland tìm đến EU với vị thế một quốc gia cần “đòn bẩy” để hỗ trợ phục hồi sau khủng hoảng tài chính. Hiện nay, quốc gia Bắc Âu này đã trở thành một nền kinh tế thịnh vượng, duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định tại châu Âu.
Trong bối cảnh cạnh tranh tại Bắc Cực ngày càng gia tăng, tiếng nói của Iceland cũng được nâng cao trên trường quốc tế. Với vị trí địa chiến lược quan trọng giữa Bắc Mỹ và châu Âu, Iceland có vai trò đáng kể trong kiểm soát các tuyến hàng hải quan trọng và cấu trúc an ninh ở Bắc Đại Tây Dương.
Khi cuộc trưng cầu ý dân đến gần, hàng loạt vấn đề được - mất tiếp tục được đặt lên bàn cân.
Những người ủng hộ nối lại đàm phán gia nhập EU cho rằng lợi ích kinh tế là yếu tố cần được tính đến trước tiên. Dù tăng trưởng ổn định, nền kinh tế tương đối nhỏ của Iceland, với khoảng 400.000 dân, vẫn dễ bị tổn thương trước những cú sốc từ bên ngoài. Trong bối cảnh đó, gia nhập EU không chỉ mở ra cơ hội củng cố nền kinh tế và có tiếng nói trực tiếp trong quá trình hoạch định chính sách của khối, mà còn giúp Iceland tăng cường vị thế trong quan hệ với các đối tác thương mại lớn.
Bên cạnh đó, việc trở thành thành viên EU được xem là một bước đi giúp Iceland củng cố an ninh trong bối cảnh địa chính trị hiện nay. Dù nằm ở vị trí chiến lược quan trọng tại Bắc Đại Tây Dương, Iceland không có quân đội thường trực. Nền tảng an ninh của nước này chủ yếu dựa trên tư cách thành viên NATO và thỏa thuận quốc phòng song phương với Mỹ.
Bộ trưởng Tài chính Iceland khẳng định, việc trở thành thành viên EU sẽ mang lại lợi ích cả về kinh tế và an ninh cho quốc gia Bắc Âu.
Ở chiều ngược lại, phe phản đối lo ngại việc gia nhập EU có thể làm suy giảm quyền tự quyết của Iceland trong những lĩnh vực cốt lõi.
Trong đó, khai thác nguồn lợi thủy sản là vấn đề được quan tâm hàng đầu. Là một quốc đảo, Iceland sở hữu vùng đặc quyền kinh tế rộng lớn. Ngành thủy sản giữ vai trò “xương sống” của nền kinh tế, đồng thời gắn liền với lịch sử phát triển và bản sắc dân tộc.
Phe phản đối cho rằng, nếu gia nhập EU, việc tuân thủ chính sách ngư nghiệp chung của khối có thể khiến Iceland không còn toàn quyền quyết định về hạn ngạch và phương thức khai thác thủy sản, đồng thời phải mở cửa cho tàu đánh cá của các nước EU tiếp cận vùng biển của mình.
Đối với EU, việc kết nạp Iceland mang ý nghĩa quan trọng, vượt ra ngoài khía cạnh kinh tế. Bước đi này có thể giúp mở rộng sự hiện diện của khối tại Bắc Đại Tây Dương và Bắc Cực, những khu vực đang trở thành điểm nóng cạnh tranh giữa các cường quốc.
Ngoài ra, việc một quốc gia có vị trí địa chiến lược quan trọng và nền kinh tế năng động gia nhập EU cũng được xem là minh chứng cho sức hút của liên minh, tạo thêm động lực cho chính sách mở rộng mà EU đang triển khai.
Giới phân tích nhận định, nếu được khởi động, tiến trình đàm phán gia nhập EU của Iceland có thể diễn ra nhanh chóng. Iceland đã duy trì mối liên hệ kinh tế và thể chế tương đối chặt chẽ với liên minh 27 thành viên trong nhiều năm, tham gia thị trường chung EU thông qua Khu vực Kinh tế châu Âu và là một phần của Khu vực tự do đi lại Schengen. Vì vậy, nước này không cần thực hiện quá nhiều cải cách để đáp ứng các tiêu chí của khối.
Nhiều nhà quan sát quốc tế nhận định, cuộc trưng cầu ý dân sắp tới chưa phải là cuộc bỏ phiếu về việc Iceland có trở thành thành viên EU hay không, mà chỉ nhằm quyết định có khởi động tiến trình đàm phán hay không. Dù vậy, đây vẫn là một phép thử đối với mức độ sẵn sàng của Iceland trước cơ hội hội nhập sâu hơn vào châu Âu, đồng thời là quyết định quan trọng đối với định hướng phát triển của đất nước.
BH (tổng hợp)
