Siết chặt chế tài xử lý tình trạng chậm đóng, nợ đọng bảo hiểm xã hội

Chủ động đôn đốc, hỗ trợ

Theo thống kê của Bảo hiểm xã hội Hải Phòng, 6 tháng năm 2025, trên địa bàn thành phố có 699 đơn vị, doanh nghiệp chậm đóng bảo hiểm từ 3 tháng trở lên với số tiền hàng trăm tỷ đồng.

Mới đây, cơ quan bảo hiểm xã hội đã tổ chức các cuộc đối thoại, làm việc với các đơn vị, doanh nghiệp chậm đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp. Đây là dịp để cơ quan bảo hiểm xã hội nắm bắt tình hình hoạt động và lắng nghe những khó khăn, vướng mắc của đơn vị, doanh nghiệp. Đồng thời, cơ quan bảo hiểm xã hội cũng đưa ra thời hạn yêu cầu hoàn thành việc đóng nộp bảo hiểm trong thời gian sớm nhất, trước khi áp dụng các biện pháp thanh tra, xử lý vi phạm.

Ghi nhận thực tế cho thấy, các đơn vị chậm đóng, nợ đọng bảo hiểm xã hội tập trung tại các doanh nghiệp thuộc các ngành cơ khí, lắp máy, đóng tàu, vận tải đường biển, sản xuất gang, thép, xây dựng, giày dép, may mặc… Nguyên nhân của tình trạng trên do các doanh nghiệp gặp khó khăn trong sản xuất, kinh doanh, thu hẹp sản xuất, giảm lao động.

Bên cạnh nguyên nhân khách quan còn do nguyên nhân chủ quan xuất phát từ phía người sử dụng lao động. Một bộ phận người sử dụng lao động cố tình trì hoãn, né tránh việc đăng ký đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động hoặc đóng với mức lương thấp do đã thỏa thuận với người lao động theo hợp đồng lao động, đóng không đủ số lao động, chuyển sang hợp đồng khoán công việc, thuê mướn theo ngày theo tuần, cố tình chậm đóng bảo hiểm xã hội kéo dài.

Vì vậy, bên cạnh việc tổ chức các cuộc đối thoại, làm việc, cơ quan bảo hiểm xã hội đã chủ động đôn đốc các đơn vị, doanh nghiệp có số nợ lớn, kéo dài, qua đó đem lại kết quả tích cực. Cơ quan bảo hiểm xã hội đã đôn đốc 428 lượt đơn vị chậm đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp từ 3 tháng trở lên với tổng số tiền hơn 125 tỷ đồng.

Kết quả, có 311/428 đơn vị nộp số tiền chậm đóng là 31,8 tỷ đồng. Trong đó phía Đông Hải Phòng đôn đốc 275 lượt đơn vị/94,3 tỷ đồng chậm đóng và có 196/275 đơn vị nộp số tiền chậm đóng là 14,9 tỷ đồng. Khu vực Tây Hải Phòng đôn đốc 153 lượt đơn vị/30,9 tỷ đồng chậm đóng và có 115/153 đơn vị nộp số tiền chậm đóng là 16,9 tỷ đồng.

Lũy kế đến hết tháng 6/2025, cơ quan Bảo hiểm xã hội thực hiện đôn đốc 673 lượt đơn vị chậm đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp từ 3 tháng trở lên với tổng số tiền là 182,9 tỷ đồng. Kết quả, có 456/673 đơn vị đã nộp số tiền chậm đóng là 59,7 tỷ đồng.

Theo Phó giám đốc Bảo hiểm xã hội Hải Phòng Đinh Thị Lan Hương, Cơ quan Bảo hiểm xã hội sẽ luôn đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp trong việc đóng, nộp bảo hiểm xã hội theo đúng quy định. Đồng thời, chủ động thông tin, tuyên truyền chính sách, để các doanh nghiệp hiểu đúng, hiểu đủ về trách nhiệm, từ đó chủ động phòng ngừa các vi phạm.

Vi phạm có thể bị xử lý hình sự

Cùng với sự nỗ lực, quyết liệt của cơ quan bảo hiểm xã hội, từ ngày 1/7/2025, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 và Luật Bảo hiểm y tế năm 2024 chính thức có hiệu lực, với nhiều quy định mới liên quan đến hành vi nợ đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội.

Các chế tài xử lý vi phạm cũng được nâng cao và cụ thể hóa so với trước. Với hành vi chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế bắt buộc phải nộp đủ số tiền chậm đóng, trốn đóng; nộp thêm số tiền bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế chậm đóng, trốn đóng và số ngày chậm đóng, trốn đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế. Ngoài ra còn bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật và không được xét tặng các danh hiệu thi đua, hình thức khen thưởng.

Đáng chú ý, riêng với hành vi trốn đóng, người sử dụng lao động còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật. Đây là điểm mới, thể hiện rõ sự nghiêm khắc trong công tác quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế.

Tại các cuộc đối thoại, làm việc với đơn vị, doanh nghiệp chậm đóng, nợ đọng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp vừa qua, thượng tá Nguyễn Tiến, Phòng Cảnh sát Kinh tế (Công an thành phố) thông tin: Thời gian qua, cơ quan Công an ghi nhận các trường hợp vi phạm về trốn đóng, chậm đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế kéo dài, ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động. Để ngăn ngừa, khắc phục tình trạng này, cơ quan Công an sẽ phối hợp chặt chẽ với ngành bảo hiểm xã hội và các cơ quan chức năng để xử lý nghiêm theo quy định pháp luật đối với các hành vi vi phạm.

Theo đại diện Liên đoàn Lao động thành phố, việc doanh nghiệp chậm đóng, nợ đọng bảo hiểm xã hội ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động, khiến nhiều lao động rơi vào tình cảnh “4 không”: không được hưởng lương hưu khi hết tuổi lao động, không được chốt sổ, đóng nối bảo hiểm xã hội ở đơn vị mới, không có thẻ bảo hiểm y tế và không được hưởng trợ cấp thất nghiệp khi mất việc làm. Vì vậy, Liên đoàn Lao động thành phố đề nghị các đơn vị sử dụng lao động có các phương án cam kết về việc chấp hành đóng nộp đầy đủ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, nhằm bảo đảm quyền lợi cho người lao động.

Người lao động cũng cần tiếp tục chủ động theo dõi quá trình tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế của bản thân (qua ứng dụng VssID - bảo hiểm xã hội số) để kịp thời phát hiện, phản ánh sai phạm về hành vi chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế của đơn vị, doanh nghiệp, nhằm tự bảo vệ quyền lợi an sinh chính đáng của bản thân.