(HPĐT)- Góp phần làm nên diện mạo thơ văn của thành phố Cảng, không thể không nhắc đến những tác giả là những nhà giáo. Sáng tác của các giáo chức không những đa dạng về đề tài, nội dung và thi pháp nghệ thuật, mà còn phong phú về thể loại, như: Thơ, tiểu thuyết, truyện ngắn, phê bình, nghiên cứu, lý luận văn học… Ở phương diện nào của các thể loại văn chương cũng đều có những gương mặt tác giả nhà giáo tiêu biểu và những tác phẩm đặc sắc…
Câu lạc bộ Thơ nhà giáo Hải Phòng ra mắt tập thơ “Tiếng trống trường 8”. Ảnh: THANH TRÀ
Hòa vào dòng chảy của văn chương đất Cảng, các nhà giáo thành phố Hải Phòng tạo nên một phong trào sáng tác thơ, văn với thành tựu thực sự ấn tượng trên cả hai bình diện chiều rộng thể loại và chiều sâu nội dung, nghệ thuật cũng như về lực lượng sáng tác.
Trước hết, về thơ, có lực lượng sáng tác đông đảo với nhiều thế hệ cầm bút, trong đó có những tác giả thành danh trong đội ngũ các nhà thơ Việt Nam, như: Cố nhà thơ Hồ Anh Tuấn (sau này ông chuyển sang làm Chủ tịch Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật Hải Phòng, với 8 tập thơ); nhà thơ Phạm Ngà (sau này ông chuyển sang làm Giám đốc, Tổng Biên tập Nhà xuất bản Hải Phòng); nhà thơ Nguyễn Đình Minh… đến những cây bút thơ của Hội Nhà văn Hải Phòng, như: Đoàn Minh Ngọc, Hà Thúc Quả, Bùi Trọng Thể, Nguyễn Tiến Ban, cùng một số tác giả trẻ có triển vọng vươn xa như Lương Kim Phương, Nguyễn Tuấn… Các tác giả thơ nhà giáo hiện diện trên các trang thơ của báo Văn nghệ, Văn nghệ quân đội, Văn hóa Nghệ thuật…, nhất là trên Báo Hải Phòng, Tạp chí Cửa Biển của Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật Hải Phòng… Nhà thơ Phạm Ngà được coi là nhà thơ “gạo cội” của Hải Phòng với hơn 50 năm sáng tác, đến nay ông xuất bản 6 tập thơ và 2 tập trường ca (Phạm Ngà Thơ và Trường ca, NXB Văn học, 2021).
Để quy tụ đội ngũ các nhà giáo cầm bút sáng tác thơ, hiện trên thành phố Cảng có Câu lạc bộ (CLB)thơ nhà giáo do nhà thơ Đoàn Minh Ngọc làm Chủ tịch CLB, đang hoạt động có hiệu quả. Ngoài ra, ở mỗi quận, huyện đều có các CLB thơ văn thu hút nhiều giáo chức tham gia sinh hoạt hằng tháng. Điều đó cho thấy sáng tác thơ đối với các nhà giáo không chỉ là nhu cầu sáng tạo thôi thúc bên trong, mà còn trở thành một phong trào sáng tác mang tính chất tổ chức mở rộng, để làm thơ và thưởng thức nghệ thuật thơ… Biên độ nội dung thơ nhà giáo khá rộng mở: Có tình yêu đối với thành phố biển quê hương, tình yêu nghề nghiệp, nhà trường, tình yêu lứa đôi và cả những trăn trở, suy tư mang tính thế sự về cuộc sống… Là những trí thức cầm bút làm thơ, nên về phương diện nghệ thuật, tính đa dạng về các thể thơ và các phương thức sáng tác cũng như ngôn ngữ thơ của các nhà giáo khá nhuần nhị, tinh tế và có chiều sâu tư duy!
Đội ngũ nhà giáo - nhà văn sáng tác văn xuôi, có nhà văn Lưu Văn Khuê (sau này ông chuyển sang làm Tổng Biên tập Tạp chí Cửa biển Hải Phòng, xuất bản 4 tiểu thuyết mang đậm yếu tố lịch sử: “Những cuộc tình mang mặt nạ”, “Một thời vệ quốc”, “Đấu trường sông nước”, “Mạc Đăng Dung” và nhiều truyện ngắn), nữ nhà văn Việt Nam Dương Thị Nhụn (sau này chuyển sang công tác tại Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật Hải Phòng, viết nhiều truyện ngắn khá ấn tượng), cố nhà giáo - nhà văn Vũ Hoàng Lâm (với 21 tập bút ký, truyện ngắn, như: “Những người con của biển”, “Hoàng hôn trắng”, “Nốt nhạc trầm”, “Mái tóc bạch kim”…), Đặng Thị Thúy (truyện ngắn), cùng một số cây bút nhà giáo trẻ khác… Truyện của các nhà giáo - nhà văn khá đa dạng về đề tài, nội dung và phương thức thể hiện. Qua các trang truyện của các tác giả nhà giáo- nhà văn, bức tranh về đất và người Hải Phòng và những vấn đề thế sự của cuộc sống hiện lên khá sinh động.
Lực lượng viết phê bình, nghiên cứu, lý luận văn học là các nhà giáo– nhà văn phần nhiều được đào tạo bài bản, có tri thức cơ bản về lịch sử văn học, lý luận văn học và ngôn ngữ học, văn bản học… vừa giảng dạy, vừa viết phê bình, nghiên cứu, lý luận văn học đăng trên các báo, tạp chí trung ương và địa phương. Đó là PGS.TS Nguyễn Đức Thuận (với các tiểu luận in trong sách “Văn học và ký ức thời gian”, “Nghiên cứu và giảng dạy ngữ văn”, “Văn phê bình nghiên cứu lý luận ngữ văn trên Nam Phong tạp chí”…), TS Trần Văn Trọng (“Yếu tố kỳ ảo trong Liêu trai chí dị”, “Thi pháp thơ Đường”), TS Nguyễn Thị Ninh, TS Bùi Hải Yến, Nguyễn Cảnh Ân, Nguyễn Thị Tuyết, Nguyễn Thị Kim Lan… Nhiều tác phẩm thơ, văn xuôi của các nhà thơ, nhà văn Hải Phòng được các nhà phê bình, nghiên cứu văn học giới thiệu trên các báo, tạp chí trung ương và địa phương, tạo không khí học thuật và giúp bạn đọc thẩm định tác phẩm, thúc đẩy quá trình sáng tác văn học.
Như vậy, có đội ngũ khá đông đảo các nhà giáo của Hải Phòng trở thành nhà thơ, nhà văn, nhà phê bình, nghiên cứu, lý luận văn học là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, Hội Nhà văn Hải Phòng, góp phần tạo nên sự phong phú, đa dạng của văn học thành phố Cảng. Năng lực sáng tác dồi dào và khả năng cảm thụ, phê bình, nghiên cứu văn học tinh tế trên cơ sở tri thức cơ bản là hai mặt thống nhất, bổ sung cho nhau của các nhà giáo - nhà văn. Điều đó khơi dậy, tạo nên phong trào sáng tác và phê bình văn học trong đội ngũ các nhà giáo - nhà văn của thành phố Cảng Hải Phòng./.
PGS.TS NGUYỄN ĐỨC THUẬN (Trường đại học Hải Phòng)
