Sớm di chuyển linh vật không thuần Việt đến nơi phù hợp

Linh vật ngoại lai không phù hợp với không gian văn hóa Việt ở các đình, chùa.

Phá vỡ cấu trúc cảnh quan truyền thống

Theo phản ánh của người dân tại một chùa ở xã Bắc Sơn (huyện An Dương), ngay ngoài cổng chính đặt 6 sư tử đá của một nước châu Á; đi qua cổng chính là đôi sư tử kiểu phương Tây được làm bằng đá trắng. Trước phần tam cấp của chùa là những tượng đá được cho là phỏng theo kiểu kiến trúc Ấn Độ. Hay như một chùa ở phường Đông Hải 1 (quận Hải An), là di tích lịch sử quốc gia, có 2 pho tượng sư tử đá trắng phau, vẻ mặt hung dữ, dàn hàng ngang ngay cổng, gây ra nhiều tranh cãi khi các nhà văn hóa cho rằng, đây là biểu tượng linh vật ngoại lai, không phù hợp với cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo Việt Nam.

Theo các nhà chuyên môn, sư tử đá, nghê đá và các linh vật ngoại lai có nguồn gốc từ nước ngoài được sử dụng với mục đích biểu thị quyền uy của chủ sở hữu. Ví dụ, sư tử đá thường được người Trung Quốc sử dụng để canh mộ người thân. Chúng được tạo hình dữ dằn, thường ở các trạng thái nhe nanh, múa vuốt, đe dọa người đối diện. Những con nghê, sư tử đá thuần Việt được tạo hình gần gũi, mềm mại, tượng trưng cho sự hiền hậu, thân thiện.

Theo Tiến sĩ Trần Hậu Yên Thế: Với mong muốn để không gian văn hóa đẹp hơn, hiện nay, nhiều di tích văn hóa tâm linh luôn mở rộng cửa để đón đồ cung tiến của bà con nhân dân, du khách xa gần. Tuy nhiên, việc bày biện trong không gian như thế nào là bài toán không hề đơn giản, bởi không ít lần ban quản lý nhiều di tích lịch sử phải kêu cứu bởi sự xâm hại vô thức của một số người dân. Sự xâm nhập này làm thay đổi, phá vỡ cấu trúc cảnh quan truyền thống của các di tích văn hóa Việt.

Theo Hòa thượng Thích Quảng Tùng, Phó chủ tịch Hội đồng Trị sự, Trưởng Ban từ thiện xã hội Giáo hội Phật giáo Việt Nam (GHPGVN), Trưởng Ban trị sự GHPGVN thành phố Hải Phòng, tại các cơ sở thờ tự, tín ngưỡng Phật giáo, việc bày biện những biểu tượng, linh vật như nghê, sư tử, voi… cần mang tính thẩm mỹ và giáo dục, thể hiện sự hiền hòa, từ bi, thân thiện với con người, với thế giới thiên nhiên.

Giữ gìn không gian văn hóa Việt

Từ tháng 8-2014, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch ban hành Công văn số 2662/BVHTTDL - MTNATL về việc không sử dụng biểu tượng, sản phẩm, linh vật không phù hợp với thuần phong mỹ tục Việt Nam. Tháng 8-2020, UBND thành phố ban hành Quyết định số 21 về quản lý, bảo vệ và phát huy di tích, trong đó có quy định: Tổ chức, cá  nhân không tự ý di dời, tu bổ làm thay đổi màu sắc, kiểu dáng di vật, cổ vật, hiện vật là yếu tố gốc cấu thành di tích hoặc tiếp nhận, đưa thêm hiện vật vào di tích và khuôn viên di tích khi chưa được sự đồng ý của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền về văn hóa.

Phó giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Trịnh Văn Tú cho biết, tại thời điểm trước khi có văn bản chỉ đạo của Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch, thì những linh vật này được người dân cung tiến vào một số cơ sở thờ tự, tôn giáo, tín ngưỡng. Vì vậy, việc di dời những linh vật, biểu tượng này đang gặp khó khăn. Sở quán triệt cán bộ quản lý di tích, văn hóa cấp xã, phường quy định trên. Tuy nhiên, đâu đó còn tình trạng tiếp nhận linh vật không đúng quy định.

Bên cạnh đó, một số cán bộ làm công tác quản lý nhà nước về văn hoá chưa phân biệt được biểu tượng, sản phẩm, linh vật có nguồn gốc xuất xứ nước ngoài với các sản phẩm truyền thống của Việt Nam. Mặt khác, nhiều người không biết việc cung tiến hoặc tiếp nhận linh vật vào di tích mà không được sự chấp thuận của các cơ quan quản lý nhà nước là vi phạm pháp luật. Ngoài ra, việc di dời các biểu tượng, linh vật ra khỏi di tích văn hóa tâm linh còn vướng mắc bởi không có kinh phí và chưa biết nơi nào tiếp nhận, bảo quản phù hợp.

Để góp phần giữ gìn không gian văn hóa Việt trong các cơ sở thờ tự, tôn giáo, tín ngưỡng, các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương đẩy mạnh tuyên truyền để giúp người dân phân biệt đâu là linh vật thuần Việt, những linh vật không phù hợp với không gian của đình, chùa Việt Nam. Để từ đó, các nhà chùa, di tích, văn hóa tâm linh tiếp nhận linh vật phù hợp với thuần phong mỹ tục, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống, phát huy tinh thần yêu nước của dân tộc…/.