(HPĐT)- “Dải mây trắng đỏ dần trên đỉnh núi/Sương hồng lam ôm ấp nóc nhà tranh/Trên con đường viền trắng mép đồi xanh/Người các ấp tưng bừng ra chợ tết”. Bài thơ “Chợ tết” của cố thi sĩ Đoàn Văn Cừ đi vào trái tim của những người yêu văn học Việt. Ít ai biết rằng, tác giả bài thơ nổi tiếng ấy còn có người con trai thành danh trên lĩnh vực hội họa: Họa sĩ Đoàn Văn Nguyên.
Dưới trăng – Tranh sơn mài của họa sĩ Đoàn Văn Nguyên.
Tác phẩm của Đoàn Văn Nguyên được vinh danh Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật. Ông chuyên dòng sơn mài truyền thống và là một trong những họa sĩ sở hữu gia tài tranh sơn mài truyền thống giàu có bậc nhất hiện nay. Ông chọn sơn mài truyền thống thay vì sơn dầu, bởi trong mắt ông: “Chỉ có những bức tranh sơn mài mới tồn tại vĩnh viễn, thách thức thời gian, tranh càng xưa càng lóng lánh”. Cách đây 2 năm Đoàn Văn Nguyên mở triển lãm sơn mài với tên gọi “Nước thời gian”, lấy cảm hứng từ câu thơ trong bài “Chợ tết” của cha: “Bà cụ lão bán hàng bên miếu cổ/Nước thời gian gội tóc trắng phau phau”, ngầm ý tôn vinh vẻ đẹp vĩnh cửu, thách thức thời gian của sơn mài truyền thống.
Và Đoàn Văn Nguyên chứng minh, sơn mài truyền thống không kìm kẹp năng lực sáng tạo của người nghệ sĩ. Tranh của ông phong phú về đề tài từ “Người thợ săn”, “Chợ quê”, “Buôn làng Alêbê”, “Chọi trâu” … thậm chí cả nude. (Đoàn Văn Nguyên vẽ khá nhiều nude trên chất liệu sơn mài. Phụ nữ nude trong tranh sơn mài Đoàn Văn Nguyên đẹp lộng lẫy như thơ Nguyễn Du: “Dày dày sẵn đúc một tòa thiên nhiên”).
Vì đi theo dòng truyền thống nên Đoàn Văn Nguyên tốn nhiều công sức và chi phí khi “sinh nở” mỗi “đứa con”. Như bức “Chọi trâu” Đoàn Văn Nguyên phải sáng tác trong hai năm, có sự hỗ trợ từ 5 học trò tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật Yết Kiêu. (Họa sĩ được phong tặng danh hiệu Nhà giáo Ưu tú, bởi những cống hiến trong công tác giảng dạy mỹ thuật). Để mua vàng, bạc “nuôi” sơn mài, Đoàn Văn Nguyên phải bán tranh lụa từ những năm 80. Sơn mài của Đoàn Văn Nguyên thường khổ lớn. Ông ví von, giống như nhà văn lựa chọn thể loại tiểu thuyết, là họa sĩ ông nghiêng theo hướng đồ sộ. Bức “Chọi trâu” hiện đang treo ở Trung tâm Hội nghị quốc gia có chiều cao 2,4 m, dài 7 m.
Cá tính mạnh nên tranh sơn mài Đoàn Văn Nguyên cũng vậy, chẳng giống ai. Một họa sĩ đã chỉ ra điểm khác biệt trong sơn mài truyền thống Đoàn Văn Nguyên so với lớp đàn anh và thế hệ sau này: Tranh khỏe khoắn với tạo hình hiện đại, phẳng nhưng không bóng, có độ mờ. Giá tranh sơn mài trên thị trường của Đoàn Văn Nguyên “không phải dạng vừa”. Nhưng ông không quá chú trọng việc bán tranh. Họa sĩ nói: “Tôi không nghĩ nhiều đến tiền, tiền bao nhiêu cũng tiêu hết. Văn hóa mới là vô giá”. Đoàn Văn Nguyên vẽ cha mình, tác phẩm “Nhà thơ thôn ca Đoàn Văn Cừ”. Đây là một trong những bức chân dung đẹp được giới chuyên môn đánh giá cao nhưng trả giá nào Đoàn Văn Nguyên cũng không bán. Với ông, chân dung cha mình là tài sản vô giá, ông muốn để lại cho con cháu./.
Nông Hồng Diệu
