Tân Thủ tướng Yoshihide Suga
Ngày 16-9, Quốc hội Nhật Bản chính thức bầu ông Yoshihide Suga làm thủ tướng thứ 99 ở nước này. Mặc dù vậy, tân Thủ tướng Suga không có nhiều thời gian để nếm trải hương vị chiến thắng bởi “núi” thách thức đang chờ chính trị gia này ở phía trước.
Thách thức đầu mà tân Thủ tướng Suga phải đối mặt là giúp Nhật Bản khống chế dịch COVID-19. Sau khi lắng dịu vào cuối tháng 5, dịch bệnh tái bùng phát ở nước này từ cuối tháng 6. Không giống như làn sóng trước, vốn bắt nguồn từ những du khách Trung Quốc và người Nhật gốc Trung Quốc, đợt dịch lần này dữ dội hơn khởi phát trong nội địa Nhật Bản, với điểm xuất phát là thủ đô Tokyo và sau đó lan rộng ra nhiều tỉnh, thành phố lớn khác như Osaka và Fukuoka. Sau khi tới đỉnh điểm vào giữa tháng 8, với số ca nhiễm mới có thời điểm lên tới hơn 1.600 người/ngày, dịch COVID-19 đang có dấu hiệu tạm lắng ở Nhật Bản. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia lo ngại dịch bệnh này có thể sẽ bùng phát mạnh mẽ trở lại vào mùa đông. Do vậy, làm thế nào kiểm soát dịch bệnh ở đất nước "mặt trời mọc” vẫn là thách thức không hề nhỏ đối với chính quyền của tân Thủ tướng Suga.
Do tác động của dịch COVID-19, việc tăng thuế tiêu dùng và cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung, nền kinh tế Nhật Bản rơi vào suy thoái từ cuối năm ngoái. Trong quý 2-2020, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) thực tế của nước này giảm 28,1% so với cùng kỳ năm ngoái. Đây là quý có mức sụt giảm mạnh nhất trong vòng 40 năm qua. Đáng chú ý, hai trụ cột tăng trưởng quan trọng nhất của kinh tế Nhật Bản, gồm tiêu dùng cá nhân và xuất khẩu, đều giảm mạnh, tương ứng là 7,9% và 18,5%. Do vậy, việc vực dậy nền kinh tế trong bối cảnh dịch bệnh vẫn hoành hành là thách thức lớn khác đối với tân Thủ tướng Suga.
Cùng với việc khống chế dịch COVID-19 và vực dậy nền kinh tế, ông Suga cần giải quyết một loạt vấn đề hóc búa khác như già hóa dân số, củng cố hệ thống an sinh xã hội, thúc đẩy tăng trưởng trong trung và dài hạn, và cải thiện cán cân thu-chi ngân sách để giảm tỷ lệ nợ công/GDP, vốn đang ở mức cao nhất trong các nền kinh tế phát triển. Đây là những vấn đề mà cựu Thủ tướng Shinzo Abe chưa thể giải quyết trong gần 8 năm tại nhiệm.
Liên quan vấn đề an ninh, ông Suga phải xử lý hai vấn đề mà Thủ tướng Abe rất tâm huyết nhưng chưa thể hoàn thành, là sửa đổi Hiến pháp và khả năng Nhật Bản sở hữu năng lực tấn công các căn cứ tên lửa của kẻ thù ở nước ngoài. Đây là những vấn đề đang gây tranh cãi trong dư luận Nhật Bản và có thể làm rạn nứt liên minh cầm quyền giữa LDP và đảng Công minh.
Một thách thức khác cũng liên quan tới dịch COVID-19 là công tác tổ chức các đại hội thể thao Olympic và Paralympic Tokyo. Theo kế hoạch ban đầu, các sự kiện này sẽ diễn ra trong năm nay. Tuy nhiên, do dịch COVID-19, cuối tháng 3 vừa qua, Chính phủ Nhật Bản phải quyết định lùi thời gian tổ chức sang năm sau. Đến thời điểm này, cả chính phủ và chính quyền thủ đô Tokyo đều quyết tâm tổ chức Olympic và Paralympic theo đúng kế hoạch “bằng mọi giá”. Mặc dù vậy, tương lai của các sự kiện thể thao quốc tế này vẫn rất mờ mịt trong bối cảnh chưa có dấu hiệu nào cho thấy dịch COVID-19 sẽ sớm lắng dịu trên toàn cầu. Với tư cách người đứng đầu chính phủ, ông Suga chắc chắn sẽ là người ra quyết định cuối cùng về số phận của các sự kiện này.
Trên mặt trận ngoại giao, trong chiến dịch tranh cử vừa qua, ông Suga tuyên bố sẽ “xây dựng các chính sách đối ngoại và an ninh dựa trên cơ sở mối quan hệ đồng minh Nhật-Mỹ” và xây dựng “quan hệ ổn định với Trung Quốc và các nước láng giềng”. Tuy nhiên, việc duy trì quan hệ đồng minh ổn định với Mỹ là nhiệm vụ không hề dễ dàng, nhất là dưới thời chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Vấn đề hóc búa nhất là tân Thủ tướng Suga sắp phải đối mặt là đàm phán với Washington về chi phí đồn trú của các binh sỹ Mỹ ở Nhật Bản.
Mặt khác, ông Suga sẽ phải vượt qua không ít thách thức trong việc duy trì quan hệ ổn định với Trung Quốc, nhất là nội bộ LDP vẫn phản đối việc tổ chức chuyến thăm cấp nhà nước của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tới Nhật Bản và quan hệ Trung-Mỹ đang rất căng thẳng.
Có thể thấy, Thủ tướng Suga nhậm chức trong bối cảnh Nhật Bản đang phải đối mặt với vô vàn khó khăn chưa từng có từ sau Chiến tranh Thế giới thứ hai, cả đối nội lẫn đối ngoại, và ông được giao sứ mệnh vượt qua "núi" thách thức đó để nâng tầm Nhật Bản trên trường quốc tế. Hơn nữa, nhiệm kỳ chủ tịch LDP của ông Suga sẽ chỉ kéo dài tới tháng 9/2021, vì vậy việc giải quyết các thách thức trên như thế nào sẽ quyết định tương lai của chính trị gia này. Đây chính là phép thử cho khả năng lãnh đạo và tài thao lược của chính trị gia lão luyện này, nhất là khi ông Suga là một chính trị gia tự thân và không thuộc bất cứ phái nào trong LDP. Tuy nhiên, ông nhận được sự hậu thuẫn từ phía 5 trong số 7 phái lớn nhất trong LDP trong cuộc bầu cử vừa qua. Điều quan trọng là ông Suga phải tiếp tục duy trì sự ủng hộ đó để giúp chính phủ có thể dễ dàng triển khai các chính sách trong thời gian tới.
Ngày 16-9, nhân dịp ngài Suga Yoshihide được Quốc hội Nhật Bản bầu làm Thủ tướng, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc gửi Điện chúc mừng. Cùng ngày, Phó thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Phạm Bình Minh gửi điện chúc mừng ngài Motegi Toshimitsu được bổ nhiệm lại làm Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản.
