Để phát huy sự trong sáng và chuẩn mực của tiếng Việt, việc sửa lỗi phát âm L và N là cần thiết. Việc này không khó, chỉ cần chúng ta không coi đó là chuyện nhỏ.
Thông tin về việc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Hưng Yên tổ chức phát động phong trào khắc phục tình trạng phát âm nhầm lẫn hai phụ âm đầu L và N cho cán bộ, giáo viên; tình trạng phát âm và viết sai chính tả giữa hai phụ âm này đối với học sinh trong các cơ sở giáo dục trong năm học 2025 - 2026 đang được dư luận khá quan tâm.
Không riêng gì tỉnh Hưng Yên mà ở nhiều tỉnh, thành phố khác khu vực đồng bằng Bắc Bộ, trong đó có thành phố Hải Phòng, việc phát âm nhầm lẫn giữa 2 phụ âm trên, thậm chí là cả viết sai chính tả khá phổ biến. Mới đây, khi gửi xe máy tại một tòa chung cư ở phường Ngô Quyền, có câu chuyện người gửi xe đọc biển số xe máy có phụ âm N, người ghi biển số xe lại hỏi lại "Nờ cao hay nờ thấp?". Người gửi xe khá sững sờ, vì họ không phát âm nhầm lẫn và đọc rất rõ ràng, chuẩn chính tả. Vậy nên người gửi xe không biết phải trả lời người ghi vé xe như thế nào, đành lấy bút viết vào giấy cho người ghi vé xe.
Thiết nghĩ, đây cũng chỉ là một câu chuyện trong số vô vàn câu chuyện về “nờ thấp và nờ cao” đang diễn ra trong cuộc sống mà thôi. Câu chuyện này tưởng như đơn giản chỉ là sự hiểu nhầm cá nhân, nhưng thực chất lại là biểu hiện của sự rối loạn chuẩn mực ngôn ngữ, không phân biệt được đúng sai theo đúng chính tả của tiếng Việt. Để nhận biết, buộc lòng người ta phải chế thêm những khái niệm như “nờ cao - nờ thấp” để phân biệt giữa 2 phụ âm hoàn toàn khác nhau là N và L.
Có thể lý giải tình trạng này bắt nguồn từ đặc điểm phương ngữ của vùng đồng bằng Bắc Bộ, nơi việc phát âm L thành N (hoặc ngược lại) diễn ra tương đối phổ biến. Đây là đặc điểm mang tính địa phương, không phải lỗi khi dùng trong giao tiếp dân dã. Tuy nhiên, điều đáng nói là khi những lỗi này bị mặc nhiên chấp nhận trong giáo dục, thậm chí cả trên phương tiện truyền thông, thì không còn là chuyện “phương ngữ” nữa. Một điều khá nguy hiểm là đôi khi việc viết sai giữa 2 phụ âm trên có thể dẫn đến sai nghĩa của câu từ diễn đạt. Ví dụ với câu tục ngữ "Đói ngày giỗ cha, no ba ngày Tết" mà viết "no" thành "lo" thì câu ấy khác nghĩa đi hoàn toàn.
Ở nhiều trường học, giáo viên phát âm sai nhưng không được nhắc nhở hoặc không tự sửa. Học sinh tiếp nhận ngôn ngữ qua tai, chứ không chỉ qua sách vở. Nếu người dạy không phát âm đúng, thì việc học sinh nói sai, viết sai là điều tất yếu. Lâu dần, chính những lỗi sai ấy lại trở thành bình thường và mặc nhiên được chấp nhận trong đời sống.
Việc tỉnh Hưng Yên phát động phong trào khắc phục tình trạng nhầm lẫn L và N là một tín hiệu tích cực, thể hiện sự chủ động của ngành giáo dục địa phương trong việc chấn chỉnh chuẩn ngôn ngữ từ cấp học nhỏ nhất. Các địa phương ở vùng đồng bằng Bắc Bộ, nơi phổ biến tình trạng này có thể quan tâm, tham khảo. Bởi trên thực tế, khả năng nói và viết đúng phụ thuộc rất lớn vào môi trường ngôn ngữ ban đầu. Tiểu học lại chính là nơi đặt nền móng cho tư duy và hành vi ngôn ngữ của trẻ. Vì thế, để giải quyết tận gốc tình trạng này, cần có một hệ thống giải pháp đồng bộ và quyết liệt.
Tiếng Việt là tài sản văn hóa quý báu, là linh hồn của dân tộc. Giữ gìn sự trong sáng và chuẩn mực của tiếng Việt không phải là việc của riêng ngành giáo dục, mà là trách nhiệm chung của cả xã hội. Việc sửa lỗi phát âm L và N không khó, chỉ cần chúng ta không coi đó là chuyện nhỏ.
Nếu từng người thầy sửa cho từng học trò, từng phụ huynh sửa cho từng đứa con, từng người lớn sửa chính mình thì cái sai sẽ được tiết chế, giảm dần. Và khi ấy, tiếng Việt không chỉ đẹp vì giàu hình ảnh, ý nghĩa, mà còn đẹp vì được phát âm và viết ra một cách chuẩn mực, đúng đắn.
NGỌC THANH
