Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi đề xuất tinh gọn quy định, linh hoạt cơ chế thuê đất, đổi mới tài chính và số hóa quản lý đất đai.
Sau hai năm thực thi Luật Đất đai năm 2024, những vướng mắc phát sinh tại địa phương đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, khơi thông nguồn lực đất đai và đáp ứng mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.
Theo Tờ trình dự án Luật Đất đai sửa đổi của Chính phủ gửi Quốc hội, dự thảo luật gồm 13 chương, 112 điều, giảm 3 chương và 148 điều so với Luật Đất đai năm 2024. Các nội dung sửa đổi trọng tâm tập trung vào giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, tài chính đất đai và chuyển đổi số trong quản lý nhà nước.
Đối với quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất, dự thảo tập trung quy định nội dung sử dụng đất trong quy hoạch tỉnh. Ở cấp xã, kế hoạch sử dụng đất được xây dựng theo hướng đơn giản, ứng dụng công nghệ số, tích hợp quy hoạch tỉnh, quy hoạch đô thị và nông thôn, quy hoạch chi tiết ngành, làm cơ sở cho công tác quản lý nhà nước.
Với chính sách giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất, dự thảo kế thừa quy định hiện hành, đồng thời bổ sung căn cứ đánh giá tiến độ sử dụng đất và tiến độ đầu tư của các dự án trước đó. Các trường hợp giao đất, cho thuê đất không thông qua đấu giá quyền sử dụng đất hoặc không đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư tiếp tục được quy định phù hợp với thực tiễn.
Một điểm đáng chú ý là cơ chế nộp tiền thuê đất được điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn. Người được Nhà nước cho thuê đất có thể lựa chọn trả tiền một lần cho cả thời gian thuê hoặc trả tiền hằng năm, thay vì áp dụng cách quy định liệt kê cứng nhắc như trước.
Dự thảo đồng thời phân định rõ trường hợp chuyển mục đích sử dụng đất phải được cơ quan có thẩm quyền cho phép và trường hợp không phải xin phép; xử lý yêu cầu không tiếp tục thực hiện đối với những trường hợp đã chuyển mục đích nhưng chưa hoàn thành nghĩa vụ tài chính.
Các quy định liên quan đến sử dụng mặt bằng trong quá trình thi công cũng được bổ sung. Theo đó, nhà đầu tư, nhà thầu chỉ sử dụng mặt bằng phục vụ thi công có thể được bàn giao mặt bằng mà không phải thực hiện thủ tục giao đất, cho thuê đất.
Đối với đất sau cổ phần hóa, dự thảo hoàn thiện cơ chế quản lý, sử dụng theo hướng doanh nghiệp tiếp tục sử dụng đất và thực hiện các quyền tương ứng mà không phải xem xét lại nguồn gốc đất.
Trong lĩnh vực tài chính đất đai và giá đất, dự thảo đề xuất lược bỏ quy định về giá đất cụ thể và tổ chức tư vấn xác định giá đất; đồng thời kế thừa các nguyên tắc, căn cứ định giá của Nhà nước, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất theo tinh thần Nghị quyết số 254/2025/QH15 và Nghị quyết số 21-NQ/TW.
Dự thảo bổ sung quy định về tỷ lệ thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, tỷ lệ bồi thường để tính nghĩa vụ tài chính và tiền bồi thường khi thu hồi đất, cũng như cách xác định chi phí xây dựng hạ tầng.
Việc xác định giá đất phải bảo đảm trung thực, khách quan, công khai, minh bạch, phù hợp với mục tiêu phát triển trong từng thời kỳ. Quá trình này được định hướng dựa trên dữ liệu đất đai, đồng thời hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư.
Chuyển đổi số là một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo luật nhằm hiện đại hóa quản lý đất đai và thể chế hóa Nghị quyết số 21-NQ/TW.
Theo đề xuất, mỗi thửa đất được gắn một mã định danh duy nhất trên phạm vi toàn quốc. Việc đăng ký đất đai và cấp giấy chứng nhận có thể thực hiện bằng bản giấy hoặc phương thức điện tử, với giá trị pháp lý như nhau.
Dự thảo cũng xem xét cấp giấy chứng nhận đối với một số trường hợp vi phạm thủ tục trước ngày 1/8/2024, nếu đáp ứng các điều kiện như sử dụng đất ổn định, không có tranh chấp, phù hợp quy hoạch và không ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, môi trường, an toàn công trình.
Những đề xuất này hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia hiện đại, minh bạch, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và thúc đẩy chuyển đổi số trong hành chính công.
Cùng với số hóa, dự thảo bổ sung quy định về thẩm quyền quản lý nhà nước về đất đai theo hướng cấp xã trực tiếp thực hiện các nhiệm vụ đối với hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng dân cư.
Tùy tình hình thực tế, quy định về tổ chức chính quyền địa phương và năng lực của cấp xã, UBND cấp tỉnh có thể phân cấp, ủy quyền cho UBND cấp xã thực hiện một số nhiệm vụ thuộc thẩm quyền của mình, trong đó có các trường hợp liên quan đến dự án thu hồi đất.
Việc kết hợp phân cấp, phân quyền với chuyển đổi số được kỳ vọng nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý đất đai từ cơ sở, tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình thực thi và tạo thêm động lực cho phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.
QM (theo TTXVN)
