(HPĐT)- Theo thống kê của Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng (Bộ Công Thương), năm 2020, đơn vị tiếp nhận hơn 1.400 phản ánh, khiếu nại, yêu cầu tư vấn từ người tiêu dùng (NTD) trên nhiều lĩnh vực (tăng gấp 3 lần so với những năm trước), nhưng vẫn có đến 44% số người từng bị xâm phạm quyền lợi chọn phương án im lặng hoặc bỏ qua vụ việc. Bộ Công Thương cũng cho rằng, số vụ việc khiếu nại của NTD hằng năm được giải quyết chỉ từ 1000-1500 vụ việc là quá nhỏ so với thực tế.
Như vậy, số NTD đành phải “ngậm đắng nuốt cay” sử dụng sản phẩm không như ý hoặc phải chịu thiệt thòi khi mua hàng hóa, sản phẩm, hoặc sử dụng dịch vụ là khá lớn. Thực tế đó cho thấy cần phải có những quy định pháp lý rõ ràng, minh bạch hơn để bảo vệ NTD. Vấn đề này đã được nhiều lần đề cập tới các cơ quan quản lý và Bộ Công Thương hiện đang chủ trì để sửa đổi Luật Bảo vệ người tiêu dùng nhằm mục tiêu NTD được bảo đảm các quyền lợi chính đáng, được thể hiện rõ nhất “quyền” của mình mà không phải e ngại bất cứ điều gì.
Sau 10 năm thực thi Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, người dân và doanh nghiệp phần nào được bảo vệ các quyền lợi cơ bản. Tuy nhiên, tình trạng vi phạm quyền lợi NTD diễn ra ngày càng phức tạp do luật đã lạc hậu với thực tế đời sống. Cục trưởng Cục Cạnh tranh và Bảo vệ NTD Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, toàn bộ các quy định bảo vệ quyền lợi NTD hiện chỉ phù hợp với các giao dịch, kinh doanh “truyền thống” mà chưa tính đến một số phương thức mới, hiện đại, đặc biệt là sự phát triển của thương mại điện tử và các mô hình kinh doanh dựa trên nền tảng chia sẻ và công nghệ 4.0. Nhiều hành vi xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng mới xuất hiện nhưng chưa được bổ sung vào phần các hành vi cấm hoặc nghĩa vụ của các chủ thể có liên quan.
Các phương thức giải quyết tranh chấp giữa người tiêu dùng và các tổ chức, cá nhân kinh doanh chưa được quy định phù hợp và đầy đủ (ví dụ: không thương lượng với vụ việc khiếu nại nhiều người; áp dụng thủ tục của trọng tài thương mại để giải quyết tranh chấp tiêu dùng hay có sự chưa phù hợp giữa Luật Bảo vệ người tiêu dùng và Luật Tố tụng dân sự trong việc áp dụng thủ tục đơn giản/rút gọn…), khiến nhiều khiếu nại không được giải quyết… Cùng với đó, cơ chế tiếp nhận và giải quyết yêu cầu tại cơ quan nhà nước hiện tại được thiết kế “lửng lơ” (chỉ quy định rõ về UBND cấp huyện) khiến thực tế không thể xác định được sự tham gia của các cơ quan nhà nước khác trong hoạt động này. Ngoài ra, còn có những bất cập khác về tổ chức bộ máy, nhân lực, kinh phí… Hầu hết cán bộ thực hiện nhiệm vụ bảo vệ quyền lợi NTD đều là kiêm nhiệm nên kết quả thực hiện còn hạn chế do bị chi phối bởi nhiều nhiệm vụ khác.
Do vậy, việc xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được cho là sẽ giúp bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của NTD cũng như quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân kinh doanh. Đồng thời bảo đảm tính ổn định, thống nhất, đồng bộ, minh bạch, khả thi, dễ tiếp cận, hiệu lực và hiệu quả của hệ thống pháp luật phục vụ đắc lực cho việc thúc đẩy xây dựng môi trường kinh doanh, tiêu dùng lành mạnh và bền vững tại Việt Nam, góp phần vào sự nghiệp phát triển đất nước trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng.
Theo Bộ Công Thương, dự án Luật này đang được xây dựng, trình xin ý kiến các cơ quan, đơn vị và người dân và trình Quốc hội thông qua vào năm 2022. Một số điểm đáng chú ý khi sửa Luật như Bộ Công Thương đề xuất xử lý hình sự đối với một số nhóm hành vi vi phạm quyền lợi NTD; tạo cổng thông tin quốc gia về bảo vệ quyền lợi NTD để mọi người có thể chia sẻ, khai thác thông tin. Cùng với đó, từng bước xây dựng nền tảng, tạo cơ sở để hình thành Cơ sở dữ liệu quốc gia và Cổng Thông tin quốc gia về bảo vệ quyền lợi NTD cùng nhiều quy định mới khác phù hợp với nhiều hình thức kinh doanh, tiêu dùng mới, đặc biệt là các giao dịch trên môi trường điện tử, các giao dịch xuyên biên giới, các dịch vụ chia sẻ trên nền tảng công nghệ số…
Ngày 10-7-2015, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1035 về Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam và quyết định lấy ngày 15 - 3 hằng năm là Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam. Năm nay, tháng 3 được lấy làm tháng cao điểm thực hiện và các hoạt động vì quyền của NTD Việt Nam được kéo dài trong cả năm. Như thế, Chính phủ, các bộ, ngành đã dành sự quan tâm đặc biệt để bảo vệ NTD. Cùng với sự sửa đổi, bổ sung luật, NTD Việt Nam sẽ được thực hiện đầy đủ nhất quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của mình, cũng là một trong những biện pháp để phát triển thị trường hàng hóa theo hướng minh bạch, hiệu quả./.
Trọng Nhân - Ảnh: Vũ Dũng
