Nhìn cận cảnh để thấy toàn cảnh
“Dunkirk” – bộ phim phác họa chiến dịch Dynamo trong Thế chiến 2, ra mắt thành công rực rỡ ở các phòng vé. Khác hẳn với quy mô hoành tráng của nhiều bộ phim về chiến tranh và thảm họa trước đây như “Saving Private Ryan”, “Pearl Harbor”, “American Sniper”,… hai nhà đạo diễn đại tài Christopher Nolan và Clint Eastwood quyết tâm đi theo hướng đi mới: thu gọn ống kính, chắt lọc chi tiết và sử dụng diễn biến nội tâm nhân vật để chạm đến cảm xúc người xem.
 |
“Atonement” là một trong số những bộ phim chiến tranh hay mà không cần nhiều bối cảnh trên chiến trường. (Ảnh: Amazon) |
Thay vì tập trung mô tả chân thực cảnh chiến trận đầy máu và bom đạn như trong “Saving Private Ryan”, “Dunkirk” xoáy sâu vào cảm giác sợ hãi, xung đột nội tâm của quân lính Đồng minh để lột tả sự căng thẳng của cuộc di tản Dunkirk. Christopher Nolan từ bỏ những chi tiết hoành tráng quen thuộc thường xuất hiện trong phim về đề tài chiến tranh để kể câu chuyện sinh tồn và sự phức tạp của chiến tranh dồn nén trong bối cảnh hẹp. Nolan chú ý hơn vào mô tả hành động và các xung đột nội tâm nhân vật, tái hiện sự kiện qua góc nhìn nhân vật, rồi khéo léo xoay chuyển linh hoạt giữa các góc quay, khiến người xem cảm giác như đang hòa mình vào phim. Tương tự, Clint Eastwood cũng là bậc thầy đi đầu cho cách làm này. Với “Sully”, vị đạo diễn tài hoa dành phần lớn thời lượng để khắc họa nội tâm nhân vật song hành với diễn biến sự kiện, từ đó, để người xem tự nhận ra bản chất và mức độ kinh hoàng của sự kiện.
Tuy một bộ phận người xem tỏ ra thất vọng về nội dung, hình ảnh không hoành tráng theo kiểu truyền thống, song tiếng vang gần đây của dòng phim lịch sử cho thấy cách làm phim mới của Hollywood đang đạt hiệu quả cao. “Sully” là bom tấn của năm 2016 và được đề cử tại nhiều giải thưởng nghệ thuật lớn; sau 2 tuần công chiếu, “Dunkirk” thu về 316,9 triệu USD toàn cầu, đứng đầu các bảng xếp hạng doanh thu, lấy đi nước mắt của hàng triệu người xem đại chúng và thậm chí, chinh phục không ít người lính từng tham gia trực tiếp sự kiện Dunkirk năm 1940.
Bước xoay chuyển của phim lịch sử
Thành công của phong cách làm phim mới này không chỉ dừng lại ở khía cạnh cảm xúc, mà còn vạch ra định hướng mới cho điện ảnh. Sau nhiều ý kiến trái chiều, người hâm mộ “môn nghệ thuật thứ bảy” nay phải công nhận: đến lúc phim lịch sử thay đổi. Sự thay đổi đó tập trung vào việc vận dụng kỹ thuật làm phim tinh túy nhất để truyền tải thông điệp, cảm xúc của tác phẩm nhân văn hơn qua bối cảnh, nhân vật có tính chắt lọc, thay vì cố nhấn mạnh vào quy mô hay mức độ tàn khốc của các sự kiện.
Ngược lại thời gian, “Schindlers List” – siêu phẩm do Steven Spielberg đạo diễn vào năm 1993 là ví dụ tiêu biểu cho cách làm phim cũ. Với bối cảnh phim liên quan đến nạn diệt chủng Holocaust kinh hoàng trong Thế chiến 2, phim là sự lột tả trần trụi về sự hỗn loạn của xã hội. Đạo diễn Spielberg không ngần ngại đưa vào phim các cảnh tra tấn, bắn giết bạo lực chân thật đến sởn gai ốc. Phim giành tới 7 cúp vàng Oscar danh giá, từ đó, trở thành hình mẫu cho nhiều bộ phim lịch sử khác sau đó.
Nhưng rồi những cảnh quay máy bay bốc cháy, nhà cửa đổ sập, binh lính bắn giết nhau,… cũng dần trở nên bão hòa. Giới phê bình và người yêu điện ảnh mong nhìn nhận dưới nhiều góc độ khác nhau phim về đề tài chiến tranh, bạo lực và thảm họa. Họ tìm kiếm nhiều hơn sự ám ảnh từ những giây phút im lặng đến nghẹt thở, từ những cái nhìn băn khoăn, cầu cứu mà mọi người xem đều có thể cảm nhận được. “Atonement” là một trong những bộ phim đầu tiên của thế kỷ 21 có khả năng truyền tải sự khốc liệt của chiến tranh thông qua mối quan hệ bi kịch giữa đôi trai gái yêu nhau. Phần lớn bối cảnh phim chỉ diễn ra tại ngôi biệt thự, nhưng dần gỡ nút thắt và khiến người xem bàng hoàng trước sự đau đớn của chiến tranh. Bẵng đi thời gian, nay “Dunkirk” chứng minh rõ ràng hơn nữa hiệu quả cao của biện pháp làm phim mới này. Như các nhà phê bình phim hàng đầu của Mỹ nhận xét, sản phẩm mới của Christopher Nolan “mê hoặc và hoành tráng mà không cần quy mô lớn”.
Khi con người ta luôn đòi hỏi điện ảnh phải tái hiện lại lịch sử một cách chân thực và hoành tráng nhất, phải luôn giữ những yếu tố gây sốc và giật gân nhất, nỗ lực mới đây của Hollywood trong việc làm mới dòng phim lịch sử cho thấy điện ảnh hoàn toàn có thể chạm vào tâm thức người xem chỉ qua những khung hình nhỏ.
Thu Thảo
