(HPĐT)- Năm 2003, Bảo tàng Khảo cổ và Nhân chủng học (trực thuộc Đại học Cambridge, vương quốc Anh) tổ chức Lễ hội ý tưởng: Tôn vinh nghệ thuật, nhân văn và khoa học xã hội. Bức sơn mài “Gióng” của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm mượn từ Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, được trưng bày trọng thị tại Lễ hội thu hút sự quan tâm của công chúng sở tại…
“Gióng” – Tác phẩm được công bố là Bảo vật quốc gia của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm.
Ở cùng cuộc đời lâu nhất so với ba đồng nghiệp trong bộ tứ huyền thoại của Mỹ thuật Việt Nam Nghiêm - Liên - Sáng - Phái, họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm (1922 - 2016 - có tài liệu cho rằng ông sinh năm Mậu Ngọ 1918) cũng dường như có số lượng tác phẩm để lại nhiều hơn cả. Sức ảnh hưởng của ông không hề nhỏ nếu đem so với các tên tuổi lẫy lừng khác. Có thể dễ dàng gặp tư duy tạo hình Nguyễn Tư Nghiêm đâu đó trong nhiều số họa sĩ đương thời, nhất là chủ đề 12 con giáp. Là con một gia đình nho giáo ở Nghệ An, sớm ra Hà Nội học Trường Mỹ thuật Đông Dương, sớm tạo được dấu ấn với những giải thưởng ngay từ tuổi ngoài đôi mươi, suốt hành trình hội họa chừng 70 năm, Nguyễn Tư Nghiêm miệt mài tìm tòi khám phá vẻ đẹp bí ẩn, nguyên sơ và đầy kiêu hãnh, phấn chấn của văn hóa dân tộc, như cách mà ông luôn tâm niệm: “Tôi không gắn bó với một nghệ thuật nước ngoài nào cả, tôi chỉ tìm trong dân tộc và thấy trong dân tộc có nhân loại và hiện đại”... Có lẽ chính những giải mã sự độc đáo bản sắc Việt trong cả loạt sơn mài 12 con giáp, Điệu múa cổ, Gióng… khiến tranh của ông luôn được tìm kiếm săn đón vào bậc nhất, cũng như được thị trường đẩy giá cao lên bất thường… dù số lượng không hẳn hiếm…
Năm 1990, họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm hoàn thành thêm bức sơn mài chủ đề “Gióng” nữa. Bức tranh đặc biệt ngay từ kích thước 90x120,3 cm với tỷ lệ đối xứng rất cổ điển. “Gióng” 1990 lập tức được giới mỹ thuật quan tâm, trở thành câu chuyện trong nhiều bàn luận và xưng tụng suốt những năm sau này. Tư duy “đi đến tận cùng truyền thống sẽ thấy hiện đại” được biểu hiện rõ nét ở “Gióng”, với tạo hình mang màu sắc lập thể trên tinh thần khai phóng mạnh mẽ, khoáng đạt, một ẩn dụ của sức mạnh nội tại người Việt, dân tộc Việt qua hình tượng một trong tứ bất tử “Thánh Gióng”. Năm 2017 “Gióng” của Nguyễn Tư Nghiêm được lựa chọn trở thành Bảo vật quốc gia cùng những kiệt tác khác của hội họa như: Em Thúy, Hai thiếu nữ và em bé, Bác Hồ ở chiến khu Việt Bắc, Vườn xuân Bắc Trung Nam, Kết nạp Đảng ở Điện Biên phủ, Thanh niên thành đồng… của các họa sĩ Trần Văn Cẩn, Tô Ngọc Vân, Dương Bích Liên, Nguyễn Gia Trí, Nguyễn Sáng… Tròn 30 năm sau ngày ra đời, “Gióng” (hiện đang được lưu giữ tại Bảo tàng mỹ thuật Việt Nam) vẫn là cảm hứng của các nhà nghiên cứu nước ngoài khi tìm hiểu nghệ thuật Việt Nam, nhất là thể loại sơn mài độc đáo… ./.
Ngô Hương Sen
