Sức sống lễ hội truyền thống đầu Xuân

Rộn ràng lễ hội hát Đúm đầu Xuân của vùng Tổng Phục, huyện Thủy Nguyên. Ảnh: TRUNG KIÊN

Hấp dẫn hội làng truyền thống

Từ ngày mồng 1 Tết Nguyên đán đến hết ngày mồng 10 tháng Giêng Giáp Thìn, khắp nơi trong làng, ngoài xã thuộc Tổng Phục của huyện Thủy Nguyên (các xã Phục Lễ, Phả Lễ, Lập Lễ), không khí rộn ràng những câu hát Đúm giao duyên, huê tình, đố bạn. Trai gái đối đáp nhau: “Vì nàng anh phải đi đêm/ Ngã năm ba cái, đất mềm không đau/ Vì nàng anh phải đi thăm/ Ngã sứt đầu gối, ngã thâm bánh chè” - “Yêu nhau quá đỗi quá chừng/ Trèo non quên mệt, ngậm gừng quên cay”. Với giá trị nghệ thuật độc đáo riêng, vào năm 2018 Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận nghệ thuật hát Đúm vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Người dân Thủy Nguyên càng tự hào về nghệ thuật độc đáo của quê hương nên vào mỗi độ Tết đến, Xuân về lại trình diễn để phát huy, quảng bá nghệ thuật hát Đúm nhằm lưu truyền văn hóa truyền thống của cha ông. Ông Đinh Khắc Nhụ, ở xã Lập Lễ cho biết, ông tự hào được sinh ra ở vùng đất có nghệ thuật hát Đúm đặc sắc. Tuổi thơ của ông gắn với hát Đúm. Ngày còn nhỏ, ông theo mẹ đi nghe hát Đúm. Lớn lên, ông tham gia câu lạc bộ hát Đúm của xã và năm nào cũng hăng say luyện tập để tham gia hội thi hát Đúm của vùng Tổng Phục vào mồng 4 và 5 tháng Giêng. Hát Đúm ngấm vào tâm hồn, văn hóa của người dân ở đây tự khi nào. “Có năm, vì dịch bệnh, không thể tổ chức lễ hội hát Đúm, người dân quê tôi cảm thấy thiếu vắng hẳn”. Năm nay, Lễ hội hát Đúm Xuân Giáp Thìn ngày càng lan tỏa, thu hút 10 câu lạc bộ của 10 xã trên địa bàn huyện, không chỉ vùng Tổng Phục mà cả các xã mới phát triển hát Đúm như Thủy Đường, Trung Hà…

Về vùng Tổng Phục những ngày đầu xuân, người dân và du khách cảm nhận rõ nhất Tết cổ truyền quê hương khi được xem các trò chơi dân gian. Diễn ra cùng lúc với lễ hội hát Đúm là các sới vật đầu Xuân ở các xã Lập Lễ, Phả Lễ. Không chỉ ở huyện Thủy Nguyên, vào mồng 7 tháng Giêng âm lịch, tiếng trống giục giã mở màn sới vật truyền thống nổi tiếng độc đáo gần 700 năm nay của làng Vĩnh Khê, xã An Đồng (huyện An Dương) - di sản văn hóa vi vật thể quốc gia thu hút hàng trăm đô vật ở trong làng, ngoài thành phố về thi đấu. Huyện An Dương là vùng đất đậm đặc văn hóa. Vào mồng 5 tháng Giêng, lễ hội bơi chải đền, chùa Ngọ Dương, xã An Hòa tưng bừng diễn ra. Những nét riêng có của lễ hội bơi chải - di sản văn hóa phi vật thể văn hóa được công nhận năm 2020, đang làm nên bản sắc văn hóa riêng của vùng đất An Hòa. Có thể thấy, ở các hội thi, sới vật, nét đẹp văn hóa, tinh thần thượng võ dân tộc đang tiếp tục được gìn giữ và lưu truyền, tạo thành dòng chảy bất tận trong cộng đồng. “Gia đình tôi định cư ở nước Anh, nhưng mỗi khi về quê ăn Tết cổ truyền với người thân, chúng tôi vô cùng thích thú khi tham quan các lễ hội, hưởng trọn các nét đẹp văn hóa của quê hương mình”, bà Lê Thị Ty, kiều bào ở Vương quốc Anh cho biết.

Gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc

Từ nay đến hết 3 tháng mùa Xuân, trên khắp các quận, huyện của thành phố có hàng trăm lễ hội làng truyền thống khác diễn ra. Sắp tới, vào mồng 10 đến 17 tháng Giêng âm lịch là Lễ hội Núi Voi (huyện An Lão) với nhiều trò chơi dân gian như kéo co, cờ tướng… thu hút đông đảo nhân dân địa phương và du khách trong và ngoài thành phố tham gia. Người dân huyện Kiến Thụy đang mong chờ tham gia lễ hội “có một không hai” trên cả nước - Lễ hội Minh thề vào 14 tháng Giêng tại xã Hòa Liễu. Nhiều hội đình ở làng quê đưa người dân và du khách trở về với những trò chơi dân gian như thế. Những người lớn đi hội như được tìm về kỷ niệm của tuổi thơ, còn giới trẻ sẽ có nhiều cơ hội trải nghiệm và cảm nhận những giá trị văn hóa, trò chơi dân gian đậm chất dân tộc của cha ông, từ đó nâng cao ý thức trách nhiệm, giữ gìn, phát huy nét đẹp văn hóa truyền thống của quê hương.

Phó giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Trịnh Văn Tú nhận định, trong thời đại công nghệ thông tin bùng nổ, nhiều loại hình giải trí hiện đại xuất hiện, nhưng các di sản văn hóa dân tộc, trò chơi dân gian vẫn luôn có sức hấp dẫn riêng, là nét đẹp văn hóa không thể thiếu trong các lễ hội truyền thống. Những năm qua, Sở Văn hóa và Thể thao hướng dẫn các địa phương lập hồ sơ, đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận nhiều di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, đồng thời hỗ trợ các nghệ nhân lưu truyền, quảng bá các di sản văn hóa, nhất là trong dịp các lễ hội đầu Xuân. Các địa phương cần quan tâm hơn để hỗ trợ, tổ chức các lễ hội gắn với tiếp tục kế thừa, bảo tồn, phát huy các di sản văn hóa, trò chơi dân gian để góp phần nâng cao thể chất, giáo dục ý thức gìn giữ bản sắc, truyền thống văn hóa dân tộc tới muôn đời sau./.