Tình yêu với môn vật dân tộc như dòng chảy xuyên suốt bao đời nay với người dân xã Chí Minh (Hải Phòng).
Sáng chủ nhật hằng tuần, tại sân Trường Mầm non An Thanh (xã Chí Minh) lại rộn ràng tiếng cười nói của các thành viên Câu lạc bộ Vật dân tộc An Thanh đến luyện tập. Sau phần khởi động, các học viên miệt mài tập luyện theo giáo án do huấn luyện viên chuẩn bị. Không khí tập luyện rộn ràng, đầy hứng khởi cho thấy sức hút của môn thể thao truyền thống đối với lớp trẻ.
Em Nguyễn Bảo Minh (16 tuổi, ở xã Chí Minh) sinh ra trong gia đình có nhiều thế hệ gắn bó với vật dân tộc. Từ nhỏ, em đã say mê theo dõi những trận đấu của bố và các bậc tiền bối trong làng.
Khi Câu lạc bộ Vật dân tộc An Thanh được thành lập, Minh là một trong những học viên đầu tiên đăng ký tham gia. Nhờ chăm chỉ tập luyện, em ngày càng tiến bộ và được huấn luyện viên đánh giá là gương mặt đầy tiềm năng.
Còn với Phạm Văn Hoàng Long (14 tuổi, ở xã Chí Minh), cơ duyên đến với vật dân tộc lại rất tình cờ. Biết tin địa phương thành lập câu lạc bộ, em Long cùng một người bạn xin phép gia đình tham gia tập luyện. “Em rất thích vật dân tộc vì đây là môn thể thao vừa cần sức mạnh, vừa đòi hỏi sự khéo léo. Hơn nữa, em biết đây là môn thể thao truyền thống của cha ông và là niềm tự hào của quê hương”, Long chia sẻ.
Hai em Minh và Long cũng là những thành viên nhỏ tuổi nhất của câu lạc bộ. Thành lập vào tháng 9/2023, đến nay Câu lạc bộ Vật dân tộc An Thanh thu hút 35 thành viên sinh hoạt thường xuyên. Không chỉ người dân xã Chí Minh, nhiều người yêu thích môn vật ở các xã Đại Sơn, Ninh Giang cũng tìm đến tham gia tập luyện.
Theo những người cao tuổi trong làng, môn vật dân tộc không biết xuất hiện từ bao giờ, chỉ biết rằng từ thuở nhỏ đã theo ông bà, cha mẹ đi xem vào các dịp lễ hội đầu Xuân trong làng. Ngày ấy, mỗi làng đều tuyển chọn những trai tráng khỏe mạnh, có kỹ thuật tốt nhất để tranh tài. Qua nhiều thế hệ, môn vật dân tộc vẫn được người dân gìn giữ như một phần không thể thiếu của lễ hội truyền thống.
Theo anh Nguyễn Ngọc Tùng, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Vật dân tộc An Thanh, việc thành lập câu lạc bộ và thu hút đông đảo thanh thiếu niên tham gia là tín hiệu rất đáng mừng. Điều đó góp phần bảo tồn và phát huy môn vật dân tộc - một nét văn hóa đặc sắc của địa phương. Tuy nhiên, hiện nay câu lạc bộ gặp rất nhiều khó khăn về cơ sở vật chất, địa điểm luyện tập, kinh phí hỗ trợ các vận động viên tham gia thi đấu.
"Tôi mong các cấp ủy, chính quyền tiếp tục quan tâm, tạo điều kiện duy trì và phát triển các câu lạc bộ vật dân tộc. Đây không chỉ là nơi rèn luyện sức khỏe mà còn góp phần bảo tồn giá trị văn hóa, giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ và làm giàu đời sống văn hóa của người dân”, anh Tùng cho biết.
Từ lâu, vật dân tộc được mệnh danh là "môn thể thao của lễ hội". Vào dịp lễ hội đầu xuân hằng năm, UBND xã Chí Minh đều tổ chức Giải vật dân tộc và trở thành điểm hẹn thu hút đông đảo người dân và du khách đến xem.
Để bước vào sới vật, các đô vật đều phải trải qua quá trình rèn luyện nghiêm túc về thể lực, kỹ thuật và sức bền. Trên sới vật, mỗi miếng đánh đều không chỉ thể hiện sức mạnh thể chất, sự khéo léo về kỹ thuật mà còn phản ánh bản lĩnh, trí tuệ, lòng quả cảm và tinh thần thượng võ của người Việt.
Sự độc đáo của bộ môn này bắt đầu ngay từ những âm thanh báo hiệu diễn ra một sới vật. Khi hồi trống vật nổi lên mọi người đều dồn về để xem các đô vật tranh tài. Âm thanh rộn rã này sẽ xuyên suốt mỗi trận đấu bởi trên sàn đấu luôn có một vị trọng tài trống giữ nhịp trong suốt cuộc phân tranh. Âm thanh từ chiếc trống lẫn trong tiếng reo hò, tiếng vỗ tay cổ vũ của khán giả tạo nên không khí rất sôi động, rộn ràng.
Theo tục lệ, keo vật đầu tiên trong một giải đấu vật truyền thống bao giờ cũng là keo vật thờ. Thường hai danh đô có tên tuổi, kinh nghiệm nhất sẽ thực hiện nghi lễ. Khi lên đài, họ sẽ se đài rồi chậm rãi thực hiện, trình diễn các miếng đánh độc đáo, tinh hoa nhất của vật.
Những động tác của các danh đô rất chậm, tỉ mỉ như muốn người xem hiểu sâu thêm về vật rồi để thấm, để say. Đây không phải là một cuộc đấu phân định cao thấp mà là nghi lễ bắt buộc nhằm cẩn cáo Thành hoàng, tổ tiên việc con cháu tổ chức giải vật và cầu mong mọi việc thuận lợi. Sau khi keo vật thờ kết thúc, những đô vật cởi trần, đóng khố, thắt đai trên hông sẽ ra tranh tài.
Ông Phạm Anh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Chí Minh cho biết: "Bên cạnh giải vật dân tộc truyền thống dịp đầu năm, những năm gần đây, địa phương còn tổ chức giải vật dân tộc mở rộng, nhằm tạo sân chơi cho các đô vật luyện tập, cọ xát thi đấu, chinh phục tại các giải vật dân tộc có quy mô lớn ở trong và ngoài thành phố".
Với sự chung tay của những người tâm huyết cùng niềm đam mê của lớp trẻ, môn vật dân tộc ở xã Chí Minh đang từng bước được gìn giữ và phát huy. Những buổi tập đều đặn, những mùa hội vật rộn ràng và sự tiếp nối giữa các thế hệ chính là minh chứng rõ nét cho sức sống bền bỉ của một môn thể thao truyền thống đã gắn bó với mảnh đất Chí Minh qua bao đời nay.
NGUYỄN THẢO
