(HPĐT)- Nhạc sĩ Văn Cao (1923-1995) đi vào lịch sử âm nhạc Việt Nam với bài hát "Tiến quân ca", được ông sáng tác năm 1944, rồi được Bác Hồ giới thiệu để Quốc dân Đại hội quyết định lấy làm Quốc ca Việt Nam từ mùa thu cách mạng năm 1945. Ngoài gia tài âm nhạc đồ sộ, Văn Cao còn là nhà thơ, họa sĩ nổi tiếng. Trong số các tác phẩm hội họa của ông, phải kể đến bức tranh sơn dầu chân dung nhà cách mạng Nguyễn Hữu Tiến (1901-1941), quê làng Lũng Xuyên, phường Yên Bắc, thị xã Duy Tiên, tỉnh Hà Nam. Câu chuyện về bức tranh gắn liền với hành trình của nhà văn Sơn Tùng đi tìm kiếm người đầu tiên phác họa lá cờ đỏ sao vàng.
Chân dung nhà cách mạng Nguyễn Hữu Tiến do nhạc sĩ Văn Cao vẽ.
Dày công tìm hiểu, nghiên cứu, đến năm 1977, nhà văn Sơn Tùng xác định được người phác họa Quốc kỳ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nay là Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, dưới sự chỉ đạo của Xứ ủy Nam Kỳ chính là nhà cách mạng Nguyễn Hữu Tiến”, việc xác minh này cũng được nhà văn Sơn Tùng viết thành sách “cuốn Nguyễn Hữu Tiến”, NXB Thanh niên ấn hành năm 1981. Câu chuyện đi tìm người vẽ cờ Tổ quốc được nhà văn Sơn Tùng kể lại tường tận với nhạc sĩ, họa sĩ Văn Cao và mời họa sĩ vẽ chân dung Nguyễn Hữu Tiến. Đó là cơ duyên để tác giả Quốc ca được vẽ tác giả Quốc kỳ.
Để chuẩn bị vẽ bức tranh này, nhạc sĩ Văn Cao cùng nhà văn Sơn Tùng về huyện Duy Tiên dự hội thảo "Thân thế, sự nghiệp của nhà cách mạng Nguyễn Hữu Tiến", gặp và nghe thêm nhiều câu chuyện về nhà cách mạng. Trở về Hà Nội, sau hai ngày trăn trở, qua trí tưởng tượng, Văn Cao hoàn thành bức tranh sơn mài "chân dung Nguyễn Hữu Tiến" với nét mặt đăm chiêu nhìn về phía xa khi nhà cách mạng đang hình thành ý tưởng phác thảo lá cờ đỏ sao vàng 5 cánh.
Về bức tranh, họa sĩ Văn Thao, con trai nhạc sĩ Văn Cao kể lại, mấy ngày sau, buổi lễ truy điệu trọng thể được tổ chức long trọng tại gia đình liệt sĩ Nguyễn Hữu Tiến. Bức chân dung do Văn Cao vẽ được treo trang trọng trên ban thờ. Nhìn bức tranh Văn Cao vẽ, vợ của liệt sĩ nói trong nước mắt "Cảm ơn ông. Nhờ có ông mà tôi được gặp lại ông nhà tôi sau hơn 40 năm trời".
Năm 1994, khi tỉnh Hà Nam xây Nhà tưởng niệm Nguyễn Hữu Tiến, bức tranh này được đưa vào trưng bày tại đây. Bên cạnh bức chân dung là bài thơ đầy khí phách của Nguyễn Hữu Tiến viết trước khi ra pháp trường với sự khẳng định sáng ngời chân lý "Cờ đỏ sao vàng sáng tương lai": "Vĩnh biệt hôm nay có mấy lời/ Nhắn cùng đồng chí khắp nơi nơi/ Tinh thần để lại cho non nước/Thù hận ghi sâu giữa đất trời/ Án chém Hà Nam đà rũ sạch/ Khổ sai Côn Đảo đã qua rồi/ Anh em đi trọn con đường nhé/ Cờ đỏ sao vàng sáng tương lai".
Năm 1986, nhạc sĩ Văn Cao có dịp về làng Lũng Xuyên dự lễ công nhận đình Lũng Xuyên là Di tích lịch sử cách mạng cấp quốc gia, ông bày tỏ: Tôi chưa từng được gặp ông Tiến nhưng tôi với ông Tiến lại gặp nhau ở lý tưởng cách mạng. Trong bài "Tiến quân ca" của nhạc sĩ Văn Cao có đoạn: "Đoàn quân Việt Nam đi/ Chung lòng cứu nước/ Bước chân dồn vang trên đường gập ghềnh xa/ Cờ in máu chiến thắng mang hồn nước…". Đó cũng là lời lý giải về cảm hứng để Văn Cao vẽ nên bức chân dung Nguyễn Hữu Tiến./.
HÀ LINH
