Tin tức

Tăng tốc vận hành hệ sinh thái giám sát số

PV • 31/07/2026 08:42

Giám sát hiện nay đôi khi dàn trải, đại biểu Quốc hội Hải Phòng đề nghị tăng tốc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) nhấn mạnh 5 giải pháp trọng tâm để sớm vận hành hệ sinh thái giám sát số.

Số hoá nhưng chưa chuyển đổi số trong giám sát

Ngày 30/7, tại Hà Nội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát với chủ đề: “Nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội: Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI”.

Diễn ra trong bối cảnh đòi hỏi phải đổi mới mạnh mẽ về cả tư duy và phương thức trong hoạt động giám sát hiện nay, chủ đề Diễn đàn bám sát chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong việc tăng cường kiểm tra, giám sát, “đánh giá bằng dữ liệu, sản phẩm và kết quả thực tế”.

Bên lề diễn đàn, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Sơn, Ủy viên hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng chia sẻ với phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Hải Phòng về chủ đề này.

Nhìn lại nhiệm kỳ qua, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đánh giá mô hình “Quốc hội không giấy tờ”, hệ thống biểu quyết điện tử, nền tảng họp trực tuyến, hệ thống quản lý văn bản và điều hành điện tử V-office đã vận hành ổn định, Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND cùng hàng loạt đạo luật nền tảng như Luật Chuyển đổi số, Luật Trí tuệ nhân tạo được thông qua là hành lang pháp lý "sắc bén", chưa từng có để đưa khoa học, công nghệ vào lõi của quy trình giám sát.

"Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, chúng ra mới đang dừng ở mức số hóa là chủ yếu, chưa chuyển đổi số thực chất, tức là chưa tái thiết kế cách chúng ta ra quyết định dựa trên dữ liệu. Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là sự phân mảnh dữ liệu; tính liên thông, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan của Quốc hội cũng như giữa Quốc hội với Chính phủ vẫn còn nhiều bất cập", đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn chỉ rõ.

Hiện nay, quá trình giám sát đang phụ thuộc vào số liệu do chính đối tượng chịu sự giám sát cung cấp, trong khi thiếu các nguồn dữ liệu khách quan, độc lập để kiểm chứng chéo.

Cùng với đó, sự trùng lặp về nội dung trong các nghị quyết khiến các cơ quan phải xây dựng đồng thời nhiều báo cáo có nội dung gần giống nhau, làm gia tăng áp lực hành chính. Hậu quả là hoạt động giám sát đôi khi bị dàn trải, nặng về hình thức, không thực chất. Khâu tổ chức thực hiện ở một số nơi vẫn chưa có chuyển biến rõ nét sau mỗi đợt giám sát.

Vận hành hệ sinh thái giám sát số

Trong bối cảnh ứng dụng công nghệ không còn là một lựa chọn tham khảo mà là con đường tất yếu để nâng cao hiệu lực kiểm soát quyền lực, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho biết Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm để tạo đột phá trong hoạt động giám sát.

Trước tiên, chuyển mạnh từ giám sát “hậu kiểm” sang giám sát theo thời gian thực dựa trên dữ liệu độc lập, gắn với nguyên tắc “khai báo một lần”. Quán triệt yêu cầu của Trung ương về việc “dữ liệu phải thống nhất, liên thông”, cần thiết lập cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa Quốc hội với Trung tâm dữ liệu quốc gia, cho phép các đoàn giám sát tiếp cận trực tiếp dữ liệu thô của các bộ ngành, kết quả thanh tra, kiểm toán.

Với lĩnh vực tài nguyên, môi trường, nông nghiệp, có thể dùng ngay ảnh vệ tinh, viễn thám và cảm biến IoT để theo dõi rừng, khoáng sản, nguồn nước; với an toàn thực phẩm, có thể liên thông dữ liệu kiểm nghiệm, hậu kiểm, truy xuất nguồn gốc điện tử và dữ liệu ca ngộ độc để cảnh báo sớm điểm nóng theo thời gian thực, phát hiện bất thường ngay thay vì chờ báo cáo định kỳ.

Cùng với đó, sớm ban hành quy chế chia sẻ dữ liệu giám sát theo nguyên tắc “khai báo một lần”, tức là các bộ, ngành cập nhật dữ liệu gốc định kỳ lên nền tảng dùng chung; các cơ quan của Quốc hội chủ động truy cập, khai thác để phục vụ giám sát, thay vì liên tục phát hành công văn yêu cầu báo cáo giấy.

Giải pháp thứ hai là khẩn trương hiện thực hóa Trung tâm Trí tuệ nhân tạo của Quốc hội. Đây là “bộ não” phân tích dữ liệu của toàn hệ thống vận hành theo mô hình “kiềng ba chân” mà Chủ tịch Quốc hội đã định hướng. Trí tuệ nhân tạo cần được ứng dụng vào bốn nhóm chức năng cốt lõi của hoạt động giám sát là hỗ trợ lựa chọn chuyên đề giám sát. AI phân tích dữ liệu kinh tế - xã hội, ý kiến, kiến nghị của cử tri, phản ánh của báo chí, đơn thư khiếu nại, tố cáo cùng các “điểm nóng” dữ liệu để đề xuất, xếp hạng những vấn đề bức thiết nhất; giúp việc lựa chọn chuyên đề giám sát có căn cứ định lượng, đúng và trúng, thay vì dựa nhiều vào cảm tính. Xây dựng các mô hình dự báo rủi ro chạy trên dữ liệu thời gian thực để cảnh báo sớm các điểm nghẽn, bất cập chính sách ngay khi có dấu hiệu, thay vì chờ hậu quả xảy ra mới phát hiện.

Trong phát hiện chồng chéo, mâu thuẫn pháp lý, AI đọc, phân tích, tổng rà soát hệ thống pháp luật để tự động chỉ ra các quy định mâu thuẫn, chồng chéo. Khi các cơ quan của Quốc hội đưa lên hệ thống các dự thảo nghị quyết, kế hoạch giám sát, AI sẽ tự động đối chiếu và cảnh báo ngay lập tức nếu trùng lặp về đối tượng, địa bàn hoặc nội dung, để Ủy ban Thường vụ Quốc hội điều phối, lồng ghép thành các cuộc giám sát liên ngành, giảm tối đa xáo trộn cho cơ sở.

Giải pháp thứ ba là theo dõi việc thực hiện kiến nghị sau giám sát. Số hóa toàn bộ kết luận, kiến nghị giám sát thành cơ sở dữ liệu theo dõi trạng thái đã thực hiện, đang thực hiện, chưa thực hiện; AI tự động nhắc thời hạn, đo tiến độ và cảnh báo các kiến nghị chậm, tồn đọng.

"Đây chính là công cụ khắc phục căn bản tình trạng giám sát xong để đấy, bảo đảm hoạt động giám sát đi đến cùng trách nhiệm và kết quả", đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nhấn mạnh.

Giải pháp thứ tư là nâng cao năng lực số cho đại biểu dân cử và xây dựng đội ngũ chuyên gia phân tích dữ liệu chuyên trách. Hệ thống AI hay dữ liệu lớn dù thông minh đến đâu cũng phải đặt dưới sự kiểm soát của con người, phục vụ các quyết sách chính trị của Quốc hội. Do đó, cần triển khai ngay từ đầu nhiệm kỳ chương trình bồi dưỡng kỹ năng đọc, hiểu dữ liệu cho đại biểu dân cử, tăng cường đội ngũ chuyên gia về lĩnh vực này.

Nhóm giải pháp cuối cùng là xây dựng “Bản đồ số hoạt động giám sát”. Đây chính là lớp giao diện trực quan kết nối trực tiếp với “bộ não” AI nêu tại nhóm giải pháp thứ hai.

Bảng điều khiển trung tâm hiển thị trực quan toàn bộ lịch trình, đối tượng và tiến độ của tất cả các đoàn giám sát đang diễn ra trên cả nước, hiển thị ngay các cảnh báo trùng lặp do hệ thống AI phát hiện, đồng thời theo dõi trực quan trạng thái thực hiện các kết luận, kiến nghị sau giám sát.

Với 5 nhóm giải pháp trên, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đánh giá việc đưa hệ sinh thái giám sát số vào vận hành thực chất chính là con đường đi từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động giám sát để Quốc hội khóa XVI thực hiện xuất sắc trọng trách hiến định, đi đến cùng trách nhiệm và kết quả, xứng đáng với niềm tin của cử tri và nhân dân trong kỷ nguyên mới.

Bài liên quan

Giám sát để kiến tạo phát triển, giám sát để phục vụ nhân dân

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn yêu cầu đổi mới mạnh mẽ hoạt động giám sát của Quốc hội, bảo đảm thực chất, dựa trên dữ liệu và gắn với hoàn thiện thể chế.

Đọc tiếp

Tăng tốc vận hành hệ sinh thái giám sát số

Số hoá nhưng chưa chuyển đổi số trong giám sát

Vận hành hệ sinh thái giám sát số

giám sát

đại biểu quốc hội

nguyễn ngọc sơn

khoa học công nghệ

Giám sát số

Trí tuệ nhân tạo

Quốc hội

Hoạt động giám sát

Giám sát để kiến tạo phát triển, giám sát để phục vụ nhân dân

Giám sát, xử lý dịch bệnh theo hướng chủ động, kịp thời

Ghi nhận nhiều vướng mắc qua giám sát thực hiện giải quyết thủ tục hành chính

Đổi mới hoạt động giám sát tại Hải Phòng

Giám sát, xử lý dịch bệnh theo hướng chủ động, kịp thời

Ghi nhận nhiều vướng mắc qua giám sát thực hiện giải quyết thủ tục hành chính

Đổi mới hoạt động giám sát tại Hải Phòng

HĐND thành phố Hải Phòng triệu tập kỳ họp, xem xét công tác nhân sự

90 người có công được tặng 5,5 triệu đồng dịp 2/9 theo Nghị quyết của HĐND thành phố Hải Phòng

Hải Phòng sẽ còn 14 hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ sau sắp xếp

Thành phố Hải Phòng đề xuất 3 phường, đặc khu đạt chuẩn 'đơn vị hành chính đặc biệt'

Khoảng 5.000 người nghỉ việc sau sắp xếp thôn, tổ dân phố

Hải Phòng trước bài toán điều chỉnh tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng

Hải Phòng ban hành thay thế, thống nhất nhiều nghị quyết, quyết định của 2 địa phương cũ

Quốc hội tiếp tục thảo luận về 2 'siêu dự án' giao thông đồng bằng sông Hồng