- Đô thị Hải Phòng được hình thành từ sớm với những điểm nhấn kiến trúc từ thời Pháp thuộc thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20. Ở góc nhìn của một nhà quy hoạch và Chủ tịch Hội Kiến trúc sư thành phố, ông thấy trong bức tranh đô thị của thành phố hiện nay, những điểm nhấn ấy có còn hay được thay thế bằng những điểm nhấn khác?
Phố Tam Bạc
- Cần phải khẳng định, nền tảng kiến trúc đô thị đã hình thành sẽ không mất đi mà mãi mãi bền vững. Cũng như việc tạo điểm nhấn kiến trúc đô thị không thể một năm hay vài năm mà được tạo nên từ các yếu tố lịch sử, văn hóa, không gian và tập quán của địa phương, vùng, miền trong nhiều giai đoạn. Đối chiếu những yếu tố ấy vào đô thị Hải Phòng, chúng ta tự hào khi đô thị của chúng ta có bề dày phát triển. Thời Nữ tướng Lê Chân khai lập, vùng đất Hải Phòng được hình thành từ làng Vẻn, thuộc trấn Hải Dương, tức là khu vực quận Lê Chân ngày nay. Đến thế kỷ 19-20 trong thời Pháp thuộc, từ sự hình thành làng Vẻn, rồi bến Ninh Hải, cửa khẩu thông thương với thế giới, ra đời cảng biển và gắn với xây dựng lõi đô thị trung tâm của Hải Phòng cách đây gần 150 năm. Lõi đô thị trung tâm ấy được mở rộng, phát triển với những điểm nhấn từ khu hành chính cùng phố người Pháp, khu thương mại cùng phố người Hoa và khu vực dành cho người bản địa. Ứng với mỗi giai đoạn lại có những điểm nhấn lịch sử trong kiến trúc nói chung.
- Ý của ông là, các điểm nhấn đô thịkhông mất đi cũng không được thaythế mà bổ sung thêm qua từng giaiđoạn?
- Đúng là như vậy. Chúng ta cứ hình dung như thế này, một bức tranh đô thị có phần lõi (tức là phần trung tâm). Có thể ví phần lõi này như một đài hoa. Từ đài hoa ấy tỏa đi các cánh hoa là những trục đô thị mở rộng. Mỗi cánh hoa lại có những điểm nhấn về kiến trúc hay đặc điểm kiến trúc để tạo nên sự đa dạng trong tổng thể. Đô thị nào có nhiều trục mở rộng sẽ là bông hoa có nhiều cánh hoa. Như từng có bài hát về Hải Phòng với năm cửa ô được ví như những cánh hoa, kết cấu đô thị cũng tương tự như vậy.
- Nói ví von thì như vậy, cụ thể vớikết cấu đô thị Hải Phòng hiện naycó những điểm nhấn gì, thưa ông?
- Điều đặc biệt ở kết cấu đô thị Hải Phòng chính là sự dung hòa cũ – mới của các yếu tố kiến trúc lịch sử, văn hóa và không gian. Như tôi trao đổi ở trên, đô thị của chúng ta được hình thành từ xa xưa, trải qua các thời kỳ lịch sử. Mỗi một giai đoạn đều để lại điểm nhấn trong kết cấu của đô thị tổng thể. Hiện nay, các công trình kiến trúc của đô thị thời Pháp còn gần như nguyên vẹn. Trong đó có những công trình đặc trưng của giai đoạn này như Nhà hát thành phố, Bảo tàng, Ga Hải Phòng… Hầu hết các khu hành chính với những kiến trúc kiểu Pháp vẫn được sử dụng cho hoạt động của nhiều cơ quan, sở ngành, đơn vị. Cũng như vậy, khu phố người Hoa với những trung tâm thương mại và đặc trưng kiến trúc nhà liền kề vẫn được giữ nguyên qua thời gian. Có chăng được chỉnh trang, chống xuống cấp. Còn với khu vực dành cho người bản địa vẫn tiếp tục được hình thành và phát triển, các trục đô thị mới với những khu nhà ở cao tầng được mở rộng thể hiện sự phát triển, chuyển mình của kinh tế Hải Phòng.
- Sự mở rộng của đô thị được thểhiện như thế nào?
- Vào những năm đầu sau giải phóng, sự phát triển của đô thị Hải Phòng còn mang tính tự phát đáp ứng nhu cầu ở thiết yếu của người dân. Tức là "phát triển theo vết dầu loang”. Các trục giao thông đi đến đâu thì các khu dân cư hình thành đến đó. Sau thời kỳ chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ ở miền Bắc, Nhà nước và chính quyền thành phố có chủ trương dùng vốn ngân sách nhà nước đầu tư các khu nhà ở tập thể tạm thấp tầng như Cát Bi, Trại Chuối… Và cũng với chủ trương này, vào những thập kỷ 60, 70 và 80 của thế kỷ trước, các khu tập thể 3 - 5 tầng lần lượt được đầu tư xây dựng hình thành nên các khu nhà ở An Dương, Cầu Tre, Vạn Mỹ... Riêng khu vực Đồng Quốc Bình quy hoạch và thực hiện theo mô hình tiểu khu nhà ở hoàn chỉnh. Đến nay các khu nhà ở này đã xuống cấp và đang được sửa chữa, xây dựng mới với các khu nhà cao tầng hiện đại, khang trang đánh dấu bước chuyển mình mới của kiến trúc đô thị Hải Phòng.
- Người ta nói, kiến trúc đô thị thểhiện chuyển động của bức tranh kinhtế. Với Hải Phòng, bức tranh kinh tế ấy có đặc điểm như thế nào?
- Không nói tới lõi đô thị ở khu vực trung tâm và những kiến trúc của các giai đoạn trước, muốn đề cập đến bức tranh kinh tế cần nhìn ra các trục đô thị mở rộng. Ở Hải Phòng chính là đô thị dọc theo tuyến đường Lê Hồng Phong và nay là hướng Bắc sông Cấm được xác định là khu vực trung tâm hành chính mới của thành phố. Có thể thấy, tốc độ phát triển đô thị ở các khu vực này nhanh với nhiều công trình kiến trúc biệt thự, nhà cao tầng hiện đại có giá trị xây dựng và yếu tố thẩm mỹ cao cho thấy mức sống của người dân thành phố được cải thiện. Điều đó thể hiện kinh tế thành phố có bước phát triển vượt bậc. Cùng với đó, những khu đô thị mới ven sông Cấm, sông Lạch Tray được hình thành thu hút người dân có mức sống cao, với những công trình bệnh viện, khách sạn, nhà hàng, ngân hàng… khang trang, hiện đại càng khẳng định kinh tế Hải Phòng đang có những bước đi vững chắc và lên tầm cao mới. Tất cả được thể hiện trong sự phát triển của kiến trúc đô thị. Tuy rằng, xét tổng thể còn khập khiễng cục bộ. Song nhìn chung, cũng là điều đáng mừng.
Khu đô thị mới Vinhome
- Có ý kiến cho rằng, điểm nhấn đôthị được tạo nên từ những tòa nhà caotầng. Ý của ông thì sao?
- Điều này tôi nói rồi, điểm nhấn đô thị được tạo nên từ nền tảng văn hoá, lịch sử và không gian chứ không cụ thể một hay vài công trình. Một số người cho rằng, cứ cao tầng là điểm nhấn nhưng không phải. Trên địa bàn Hải Phòng hiện có một số công trình cao tầng nổi bật, đó cũng có thể là điểm nhấn của một khu vực đô thị mới cụ thể. Điểm nhấn đô thị nói chung mang sắc thái của Hải Phòng cần hài hòa giữa văn hóa, lịch sử và không gian của một đô thị cảng biển. Trong vùng đô thị cũ, dải cây xanh trung tâm đang được thành phố khôi phục sau khi kiên quyết di dời những công trình không phù hợp. Dải cây xanh này chính là điểm nhấn nổi bật, vừa mang tính lịch sử, văn hóa, vừa tạo sự hài hòa của cảnh quan đô thị. Ngoài ra những vùng đô thị mới như trục Lê Hồng Phong, cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện.... sẽ từng bước tạo nên điểm nhấn của một đô thị cảng trong đó là cảng biển và cảng hàng không.
- Để đưa ra một ý kiến chung nhấtvề việc tạo điểm nhấn trong bứctranh đô thị Hải Phòng, đặc biệt tronggiai đoạn thành phố đang phát triểnđột phá như hiện nay, ông sẽ nói gì?
- Điểm nhấn của đô thị Hải Phòng được tạo nên từ nền tảng lịch sử, văn hoá và không gian Hải Phòng. Nhìn vào đó, người ta hình dung được quá trình hình thành, phát triển của đô thị cảng qua các giai đoạn lịch sử. Đô thị đang ngày càng được mở rộng và phát triển, song phần lõi đô thị, tức là phần hồn cốt từ các điểm nhấn kiến trúc mang tính văn hóa, lịch sử cần được gìn giữ, bảo tồn. Nguyên tắc phát triển đô thị là mở rộng chứ không phá bỏ. Vì thế, điều chúng ta cần làm là mở rộng không gian trên cơ sở giữ lại những nét đẹp của đô thị cũ, tạo nên sự hài hòa cũ – mới trong bức tranh đô thị nói chung của thành phố Cảng.
- Trân trọng cảm ơn ông!
