Cộng đồng quốc tế thất vọng khi Tổng thống Mỹ Đ.Trăm đình chỉ hơn 200 triệu USD trong các khoản tài trợ nhằm tái thiết Xy-ri. Ảnh AFP
Kể từ cuộc gặp thượng đỉnh ba bên Nga - Thổ Nhĩ Kỳ - Iran về Syria lần thứ nhất vào tháng 11-2017 đến nay, tình hình quốc gia Trung Đông này có nhiều thay đổi. Chính quyền của Tổng thống Syria Ba-sa An Át-xát, với sự hỗ trợ của quân đội Nga tiếp tục giành nhiều lợi thế trên chiến trường. Lần đầu sau 7 năm, quân đội Syria giải tỏa được con đường cao tốc chính ở thủ đô Damascus vốn nằm dưới sự kiểm soát của lực lượng phiến quân. Đáng chú ý, quân đội Syria vừa giành thắng lợi quan trọng, giải phóng hoàn toàn tỉnh Đông Gu-ta, ngoại ô thủ đô Damascus, khu vực bị các nhóm khủng bố và phiến quân chiếm đóng từ năm 2012 và sử dụng làm “bàn đạp” cho các cuộc tấn công vào Damascus.
Hội nghị thượng đỉnh “bộ ba” Nga, Iran, Thổ Nhĩ Kỳ lần này tập trung thảo luận và đánh giá một số nội dung quan trọng, từ việc tuân thủ lệnh ngừng bắn, bảo đảm hoạt động của các vùng giảm căng thẳng, thúc đẩy triển khai thỏa thuận của Đại hội đối thoại dân tộc Syria cho đến việc nâng cao lòng tin của các bên xung đột. Sau hơn một tháng triển khai thực hiện Nghị quyết 2041 được HĐBA LHQ thông qua ngày 24-2, yêu cầu các bên chấm dứt ngay các hoạt động thù địch trên toàn Syria và tuân thủ ngừng bắn nhân đạo trong một tháng, về cơ bản, xung đột được kiểm soát tốt hơn. Một nội dung quan trọng khác của nghị quyết liên quan tình hình nhân đạo đạt được một số tiến bộ, với vai trò trung gian tích cực của Nga. Chính phủ Syria đạt được một số thoả thuận về kế hoạch rút lui của các phiến quân hoặc sơ tán người dân khỏi Đông Ghouta. Đến ngày 30-3, phía Nga cho biết hơn 136.000 người rời Đông Gu-ta qua các hành lang nhân đạo kể từ khi lệnh ngừng bắn kéo dài 30 ngày được ban hành ngày 27-2 vừa qua. Một số quốc gia và tổ chức quốc tế cũng chủ động tham gia các hoạt động cứu trợ nhân đạo tại Syria.
Vấn đề hết sức cấp bách trong chương trình nghị sự của hội nghị lần này là kế hoạch tái thiết Syria. Quốc gia Trung Đông sau hơn 7 năm chiến sự bị tàn phá nặng nề và hiện rất trông chờ vào sự hỗ trợ của cộng đồng quốc tế. Tổng thống Assad tuyên bố Syria sớm bắt đầu công cuộc tái thiết đất nước do tình hình ngày càng ổn định, trong đó Nga đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 30-3 đình chỉ hơn 200 triệu USD trong các khoản tài trợ cho những nỗ lực tái thiết tại Syria, trong bối cảnh chính quyền Mỹ đang đánh giá lại vai trò của Washington trong cuộc xung đột kéo dài ở quốc gia Trung Đông này.
Kết quả hội nghị thượng đỉnh ba bên Nga - Thổ Nhĩ Kỳ - Iran cuối tháng 11 năm ngoái, trong đó xác định những lĩnh vực ưu tiên hợp tác về Syria, cho thấy đây là cơ chế tiếp xúc quan trọng giúp ba nước đồng bảo trợ cho tiến trình hòa bình Syria xây dựng lòng tin, vượt qua những khác biệt về quan điểm và lợi ích. Trên thực tế, dù cùng tham gia “liên minh” bảo trợ cho các cuộc đàm phán hòa bình Syria, song những lợi ích về chính trị, kinh tế hay ngoại giao của Nga, Iran và Thổ Nhĩ Kỳ tại Syria chưa hẳn đồng nhất, toan tính của mỗi bên cũng có nhiều khác biệt, thậm chí vẫn bị chia rẽ chung quanh những câu hỏi chủ chốt như số phận của Tổng thống Assad. Song, về cơ bản, ba nước cho tới nay vẫn thể hiện ủng hộ độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Syria, đồng thời cam kết giải quyết hòa bình cuộc xung đột Syria bằng các biện pháp chính trị, trong đó nhân dân Syria giữ vai trò quyết định. Đó là lý do Nga, Iran và Thổ Nhĩ Kỳ có thể nỗ lực tìm tiếng nói chung để cùng tạo động lực thúc đẩy tiến trình hòa bình Syria, mà hội nghị thượng đỉnh lần thứ hai này là cơ hội.
HỒNG QUÂN
