Tạo 'lá chắn' bảo vệ an ninh dữ liệu

Những điểm mới

Cùng với tiến trình đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng chính quyền số và kinh tế số, vấn đề bảo đảm an ninh, an toàn thông tin trở thành yêu cầu cấp thiết của thành phố Cảng.

Dự thảo Luật An ninh dữ liệu do Bộ Công an chủ trì soạn thảo, sau khi kết thúc thời gian lấy ý kiến rộng rãi vào tháng 8/2026, đang được hoàn thiện để trình Quốc hội xem xét thông qua tại kỳ họp tháng 10/2026.

Dự thảo Luật An ninh dữ liệu được thiết kế nhằm thiết lập một hệ thống bảo đảm an ninh dữ liệu quốc gia toàn diện, xuyên suốt vòng đời dữ liệu từ khâu thu thập, tạo lập, lưu trữ, sử dụng, chia sẻ, truyền đưa cho đến khi xóa bỏ, tiêu hủy vĩnh viễn. Thay vì cách tiếp cận bị động là chỉ xử lý khi xảy ra sự cố, dự thảo luật chuyển dịch trọng tâm sang chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và ngăn chặn các nguy cơ xâm phạm từ cơ sở.

Điểm cốt lõi của nội dung dự thảo luật là việc phân loại dữ liệu theo 4 cấp độ rủi ro tác động cụ thể. Theo đó, cấp độ 1 là dữ liệu thông thường gồm dữ liệu mở hoặc hoạt động thương mại thông thường. Cấp độ 2 là dữ liệu nội bộ phục vụ quản lý vận hành hoặc bí mật kinh doanh. Cấp độ 3 là dữ liệu quan trọng thuộc các ngành, lĩnh vực trọng điểm mà nếu bị xâm phạm sẽ gây nguy hại nghiêm trọng đến an ninh kinh tế vĩ mô.

Cấp độ 4 là dữ liệu cốt lõi liên quan trực tiếp đến quốc phòng, an ninh quốc gia, chủ quyền số chiến lược tối cao. Sự phân định này làm căn cứ quan trọng để áp dụng các tiêu chuẩn quản lý, kỹ thuật và biện pháp bảo vệ tương ứng với mức độ nhạy cảm của thông tin.

Bên cạnh đó, việc kiểm soát chặt chẽ hoạt động chuyển giao dữ liệu xuyên biên giới, bảo vệ hạ tầng dữ liệu quốc gia trọng yếu, xây dựng Trung tâm Quản trị an ninh dữ liệu quốc gia trực thuộc Bộ Công an, cũng như đặt ra các quy định bảo đảm an ninh đối với hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) và tập dữ liệu huấn luyện được kỳ vọng tạo ra ''lá chắn'' vững chắc trước các thách thức an ninh phi truyền thống.

Đặc biệt, dự thảo đề xuất cơ chế xử phạt nghiêm khắc dựa trên doanh thu, với mức phạt tối đa có thể lên tới 5% tổng doanh thu của năm tài chính liền kề trước đó đối với các vi phạm nghiêm trọng liên quan đến dữ liệu quan trọng và dữ liệu cốt lõi, tạo sức răn đe mạnh mẽ đối với các tập đoàn, doanh nghiệp lớn.

Tác động thực tiễn và kỳ vọng

Là trung tâm logistics, công nghiệp và thương mại lớn của cả nước với hệ thống hạ tầng cảng biển thông minh và hàng nghìn doanh nghiệp đang vận hành hệ thống dữ liệu số quy mô, Hải Phòng sẽ chịu những tác động trực tiếp khi luật được thông qua và đi vào thực tiễn.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, hệ thống quy định phân loại dữ liệu và bảo vệ xuyên suốt vòng đời đòi hỏi các đơn vị phải chủ động rà soát hạ tầng công nghệ. Ông Nguyễn Huy Kế, Phó Giám đốc Công ty CP Vận tải container ven biển Macstar (phường Hải An) đánh giá rằng hoạt động logistics hiện đại phụ thuộc chủ yếu vào hệ thống dữ liệu chuỗi cung ứng và kho vận thông minh.

Dự thảo luật với các quy định rõ ràng về dữ liệu nội bộ và dữ liệu quan trọng giúp doanh nghiệp có căn cứ chuẩn hóa hệ thống thông tin, nâng cao năng lực phòng thủ trước các nguy cơ tấn công mạng hay thất thoát dữ liệu kinh doanh. Sự chủ động này không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật mà còn nâng cao uy tín và năng lực cạnh tranh trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nếu được Quốc hội thông qua, Luật An ninh dữ liệu sẽ đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp đang thu thập, lưu trữ, xử lý số lượng lớn dữ liệu.

Doanh nghiệp sẽ cần chủ động xác định loại và cấp độ dữ liệu mình đang quản lý; rà soát hệ thống lưu trữ, xử lý; nâng cấp giải pháp bảo mật; xây dựng phương án ứng phó sự cố; kiểm soát hoạt động chia sẻ, chuyển dữ liệu ra nước ngoài và chuẩn bị nguồn lực đáp ứng các yêu cầu mới.

Đặc biệt, các doanh nghiệp hoạt động trong những lĩnh vực trọng yếu hoặc sở hữu khối lượng dữ liệu lớn cần coi bảo đảm an ninh dữ liệu là một phần trong quản trị rủi ro và chiến lược phát triển, thay vì chỉ là yêu cầu kỹ thuật của bộ phận công nghệ thông tin.

Theo luật Gia Nguyễn Văn Loan, Phó Giám đốc Công ty Luật TNHH một thành viên Nhân Ái, việc phân định rõ ranh giới giữa quyền quản lý Nhà nước và quyền sở hữu dữ liệu hợp pháp sẽ tạo tâm lý yên tâm, thúc đẩy người dân và doanh nghiệp mạnh dạn giao dịch trên nền tảng số.

Đối với người dân, việc hoàn thiện pháp luật về an ninh dữ liệu góp phần tăng cường khả năng bảo vệ thông tin trước nguy cơ bị đánh cắp, chiếm đoạt, mua bán hoặc khai thác trái phép. Khi trách nhiệm của các chủ thể thu thập, quản lý và xử lý dữ liệu được xác định rõ hơn, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân trên môi trường số cũng được bảo đảm tốt hơn.

Đối với mỗi cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp, đây cũng là thời điểm cần chủ động rà soát dữ liệu đang quản lý, đánh giá nguy cơ, hoàn thiện quy trình và tăng cường các biện pháp kỹ thuật bảo vệ hệ thống ngay từ hôm nay.

Đối với người dân, cần nâng cao ý thức bảo vệ thông tin cá nhân, thận trọng khi cung cấp, chia sẻ dữ liệu và chủ động phòng ngừa nguy cơ lộ, lọt, chiếm đoạt thông tin trên không gian mạng.

Hoàn thiện hành lang pháp lý về an ninh dữ liệu sẽ góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp; bảo đảm an ninh quốc gia, chủ quyền số. Đồng thời tạo nền tảng an toàn, tin cậy để thúc đẩy Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới.