Tạo sân chơi nghệ thuật của người khuyết tật

“Thắp sáng” tinh thần người khuyết tật

Bị khiếm thị bẩm sinh, âm nhạc giúp anh Đặng Văn Điều, sinh năm 1991, ở thôn Phủ Niệm, xã An Khánh tìm thấy “ánh sáng” cuộc đời.

Anh Điều bắt đầu học xẩm từ năm 2012, được thầy Đào Bạch Linh truyền dạy. Những làn điệu mộc mạc, giàu tự sự của nghệ thuật xẩm dần trở thành niềm đam mê và cũng là cách để anh thể hiện suy nghĩ, tình cảm của mình với mọi người.

Anh cũng là gương mặt thân quen khi 4 lần tham gia hội thi “Tiếng hát từ trái tim” do Hội Người mù thành phố Hải Phòng tổ chức, trong đó năm 2020, anh đoạt huy chương vàng tại hội diễn toàn quốc.

Anh Điều còn thường xuyên biểu diễn hát xẩm tại các hội chợ, phố đi bộ, liên hoan văn nghệ và xuất hiện trên một số kênh mạng xã hội. Với anh, mỗi lần được đứng trên sân khấu, mang tiếng hát đến những người sáng mắt là một lần anh cảm nhận rõ hơn giá trị của bản thân.

Anh Điều bày tỏ, được gặp gỡ, giao lưu, học hỏi và mang lời ca, tiếng hát đến với khán giả là niềm vui lớn với người khuyết tật. Anh mong có thêm nhiều hoạt động biểu diễn nghệ thuật ở nơi công cộng để người khuyết tật thể hiện khả năng, góp phần đưa hát xẩm đến gần hơn người trẻ, lan tỏa nét đẹp nghệ thuật truyền thống.

Với anh Phạm Tiến Đoàn, sinh năm 1993, ở xã Vĩnh Bảo, âm nhạc lại là điểm tựa giúp anh đứng dậy sau biến cố lớn. Sinh ra ở vùng quê giàu truyền thống văn hóa, từ nhỏ, anh Đoàn đã bộc lộ niềm say mê chèo, chầu văn, quan họ, hát xẩm. Anh nhiều lần giành huy chương vàng và danh hiệu Sơn ca đầu đàn tại cuộc thi “Tiếng hát Sơn ca” do Cung Văn hóa thiếu nhi thành phố tổ chức.

Mang theo niềm đam mê ấy, anh thi đỗ Trường Đại học Sân khấu điện ảnh Hà Nội, chuyên ngành diễn viên chèo. Trong thời gian học tập, anh đoạt 2 huy chương vàng tại Liên hoan Nghệ thuật quần chúng lực lượng vũ trang và thanh niên, sinh viên lần thứ VIII và Liên hoan Nghệ thuật quần chúng đàn, hát dân ca khu vực Bắc Trung Bộ và châu thổ sông Hồng năm 2015.

Tốt nghiệp đại học loại giỏi, anh công tác tại Nhà hát Chèo Hà Nội và Nhà hát Múa rối Quảng Ninh. Khi con đường nghệ thuật đang rộng mở, năm 2019, bệnh tật bất ngờ khiến anh dần mất đi thị lực.

Song, biến cố không khiến anh từ bỏ đam mê nghệ thuật. Bằng sự năng động, anh xây dựng kênh YouTube “Nghệ sĩ Tiến Đoàn”, thu hút hơn 33,3 nghìn người theo dõi với hơn 150 video hát xẩm, hát văn, chèo…, có những video đạt hàng triệu lượt xem.

Không sân khấu cầu kỳ, chỉ có cây đàn nguyệt hay đàn nhị, thậm chí chỉ đơn giản đứng hát nhưng bằng giọng hát giàu cảm xúc cùng tình yêu nghệ thuật dân gian giúp anh tìm được khán giả của mình. Anh cho biết, sẽ tiếp tục cố gắng để vừa có thêm nguồn thu nhập, vừa đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với mọi người.

Thêm những sân chơi để tự tin hòa nhập

Bên cạnh chăm lo vật chất, đời sống văn hóa, tinh thần cũng là nhu cầu thiết thực của người khuyết tật. Một sân chơi phù hợp không đơn thuần mang đến niềm vui mà còn giúp họ vượt qua mặc cảm, khám phá khả năng, tự tin hòa nhập cộng đồng.

Xuất phát từ mong muốn đó, Hội Người mù thành phố Hải Phòng duy trì Hội diễn nghệ thuật quần chúng “Tiếng hát từ trái tim”. Năm 2026, hội diễn được tổ chức lần thứ bảy, trở thành dịp để cán bộ, hội viên giao lưu, học hỏi, thể hiện tài năng, thúc đẩy phong trào văn hóa, văn nghệ trong đời sống người khuyết tật.

39 tiết mục thuộc nhiều thể loại như chèo, hát văn, hát xẩm, dân ca quan họ, nhạc trữ tình, nhạc cách mạng, độc tấu saxophone… được trình diễn. Qua từng phần trình diễn, các thí sinh không chỉ thể hiện tình yêu nghệ thuật mà còn cho thấy khát vọng khẳng định bản thân.

Là một trong những thí sinh nhỏ tuổi nhất hội diễn, em Cao Hà My, học sinh lớp 7, Trường THCS Võ Thị Sáu, phường Lê Thanh Nghị gây ấn tượng với ca khúc “Quê tôi”. Giọng hát trong trẻo, cao vút của cô học trò khiếm thị mang đến nhiều cảm xúc cho người nghe.

Cô giáo Phạm Vân Hương, giáo viên Trung tâm Phục hồi chức năng, giáo dục dạy nghề, tạo việc làm (Hội Người mù thành phố) cho biết, với học sinh khiếm thị, âm nhạc như một người bạn, giúp các em xoa dịu khó khăn, thêm yêu đời và tin vào bản thân.

Trung tâm hiện có một ban nhạc, nơi học sinh khiếm thị có thể chơi piano, organ, sáo, guitar… Từ niềm đam mê của các em, trung tâm kết nối, mời giáo viên thanh nhạc hỗ trợ giảng dạy. Năm 2025, các em tham gia biểu diễn tại phố đi bộ khu vực phía tây thành phố.

Theo cô Hương, việc đánh giá học sinh khuyết tật theo năng lực và sự tiến bộ của từng em góp phần khuyến khích các em phát triển thế mạnh riêng. Cô Hương mong muốn thành phố, các ngành chức năng quan tâm hơn tới việc mở các lớp năng khiếu, tạo điều kiện để những em có năng khiếu nghệ thuật được học tập bài bản.

Ông Hoàng Văn Sơn, Chủ tịch Hội Người mù thành phố cho biết, người khuyết tật ít có cơ hội tham gia các hoạt động cộng đồng. Vì vậy, hội mong muốn có điều kiện tổ chức hội diễn định kỳ 2 năm/lần thay vì 5 năm/lần như hiện nay, tạo cơ hội cho người khiếm thị tham gia hoạt động văn hóa, phát hiện những nhân tố mới và duy trì phong trào văn nghệ tại cơ sở.