(HPĐT)- Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) sửa đổi vừa được Quốc hội thông qua, sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1-7-2025, trong đó đáng chú ý là quy định giảm số năm đóng BHXH tối thiểu từ 20 năm xuống còn 15 năm. Ghi nhận từ thực tế, người lao động đón nhận quy định mới trong tâm thế vui mừng, phấn khởi. Về phía doanh nghiệp cũng yên tâm và kỳ vọng thị trường lao động khởi sắc, sôi động hơn, khắc phục tình trạng thiếu hụt lao động trong giai đoạn hiện nay. Quan trọng hơn, đây là một trong những giải pháp hữu hiệu để ngăn “làn sóng” rút BHXH một lần đang có chiều hướng gia tăng.
Theo tính toán, từ ngày 1-7-2025, khi Luật BHXH sửa đổi có hiệu lực thi hành, cả nước sẽ có ngay 100.000 người đủ điều kiện hưởng lương hưu. Đây là niềm vui lớn đối với nhiều người khi về già có nguồn kinh phí tự trang trải cuộc sống, tự lo cho bản thân, được chăm sóc sức khỏe ban đầu nhờ có tấm thẻ BHYT miễn phí, không tạo gánh nặng lên gia đình và hệ thống an sinh xã hội. Đáng mừng nữa, hạn chế được nguy cơ số người này rút BHXH một lần. Phân tích cho thấy, nguyên nhân khiến nhiều người quyết định rút BHXH một lần là do số năm tích lũy hưởng lương hưu (20 năm) quá dài với họ, giảm động lực tham gia và gắn bó lâu dài. Trong 7 năm thực hiện Luật BHXH năm 2014 (2016-2023), cả nước có hơn 500.000 người hưởng BHXH một lần đã có thời gian tham gia BHXH 10 năm với độ tuổi từ 40 trở lên; hơn 70.000 người hết tuổi lao động nhận BHXH một lần do không đủ năm đóng BHXH bắt buộc; hơn 20.000 người khi đến tuổi nghỉ nhưng chưa đủ thời gian tham gia BHXH, phải đóng một lần cho thời gian còn thiếu để hưởng lương hưu. Những bất cập trong chính sách là “rào cản” người lao động tiếp cận lương hưu, dẫn đến quyết định rút BHXH một lần. 6 tháng năm 2024, theo thống kê cả nước có gần 600.000 người rút BHXH một lần, tăng 3,7% so với cùng kỳ 2023. Tại Hải Phòng, có gần 10.600 người rút BHXH một lần, tăng hơn 1.000 người so với cùng kỳ năm 2023.
Trên thực tế, khi rút BHXH một lần thì cơ hội quay lại hệ thống an sinh rất “mong manh”, bởi tuổi đời của người lao động đã khá cao, không đủ thời gian tham gia BHXH để hưởng lương hưu, nên thay vì quay lại thị trường lao động “chính ngạch”, họ chấp nhận làm công việc tự do. Đối với những người tham gia BHXH muộn, vì thời gian tham gia quá dài khiến họ không có động lực để theo đến cùng và phương án được lựa chọn là rút BHXH một lần. Việc giảm thời gian đóng BHXH xuống 15 năm để hưởng lương hưu là chính sách mang tính ưu việt, nhân văn, mở ra nhiều cơ hội để người lao động “trụ” lại trong “lưới an sinh”. Bên cạnh đó, Luật BHXH sửa đổi cũng điều chỉnh một số quy định nhằm ngăn “làn sóng” rút BHXH một lần.
Dù Luật BHXH sửa đổi chưa có hiệu lực triển khai, có nhiều ý kiến cho rằng cơ quan BHXH cần tính toán sao cho hợp lý, bảo đảm cân đối mức hưởng lương hưu của người nghỉ hưu trước và sau năm 2025 để tránh thiệt thòi cho những người nghỉ hưu trước đó. Về vấn đề này, người lao động có thể yên tâm bởi cơ quan BHXH giải quyết chế độ theo nguyên tắc đóng - hưởng, được quy định rõ ràng trong Luật. Ngoài quy định giảm thời gian đóng BHXH, vẫn cần có chính sách động viên người lao động ở lại hệ thống an sinh. Vấn đề trọng tâm ở đây là Quốc hội cần xem xét, sửa đổi Luật Việc làm, hướng tới chính sách về việc làm và chính sách quản trị thị trường lao động để duy trì việc làm bền vững cho người lao động. Đồng thời, các cấp, ngành có giải pháp để người lao động gặp khó khăn được tiếp cận các chính sách tín dụng của Nhà nước, không phải rút BHXH một lần.
BÀI: HOÀNG XUÂN
