Tất bật thu hoạch “lộc trời”

Khách hàng thu mua rươi ngay tại các đầm.

Từ sáng sớm ngày 15-11 (19-10 âm lịch), gia đình ông Lê Văn Nghi có mặt ở đầm nuôi tại thôn Tân Thắng, xã Chiến Thắng (huyện An Lão) chuẩn bị các công việc để thu hoạch rươi. Mọi người tíu tít quây cống, chăng “săm” tại các cửa cống, chuẩn bị “tướt” (một loại lưới mắt nhỏ, mềm được chia thành từng mảnh nhỏ) và nước để rửa rươi, thùng chứa...Khoảng 10 giờ, rươi bắt đầu nổi, ông Nghi từ từ mở các cửa cống để rươi bơi vào “săm”. Lúc bắt đầu thu hoạch cũng là lúc các thương lái đến đầm. Do đầm rộng (khoảng 4 mẫu), ông Nghi xây 3 cửa cống nên việc thu hoạch cũng mất công hơn. Ngoài người trong gia đình, ông cũng nhờ thêm một số lao động khác trong xóm.

Từng mẻ rươi được đổ nhẹ từ “săm” vào thùng và chuyển vào trong sân. Từ thùng, rươi lần lượt đổ ra các “tướt” để rửa. Nước rửa rươi lấy từ sông vào và phải thêm đá lạnh để rươi không bị vỡ. Sau 2-3 lần rửa, từng “tướt” đựng rươi được treo lên, sau khi ráo nước, gia đình ông Nghi cân bán cho thương lái. Các thương lái cho rươi vào hộp xốp chuyên dụng và chuyển đi bán. Trong vòng khoảng 45 phút, gia đình ông Nghi thu được khoảng 65 kg rươi.  Ông Nghi cho biết, tốc độ thu hoạch rươi như vậy là khá chậm vì rươi nổi không đều. Bình thường, trong khoảng thời gian này, gia đình ông thu được hơn 1 tạ. Với tốc độ thế này, đến khoảng 3 giờ chiều mới thu xong toàn bộ 4 mẫu đầm. Ông Nghi cho biết thêm, rươi năm nay được mùa, giá cũng ổn định như năm trước. Trong tháng 9 âm lịch vừa qua, gia đình ông thu được 5 tạ rươi.

Cũng như gia đình ông Nghi, nhiều hộ trong thôn Tân Thắng và tại nhiều xã ở các huyện: Kiến Thụy, Tiên Lãng, Vĩnh Bảo cũng tất bật các công việc thu hoạch rươi. Với giá bán rươi tại đầm dao động từ 350.000 – 400.000 đồng/kg tùy ngày, tùy chất lượng rươi, nhiều gia đình có của ăn, của để nhờ rươi.

Trăn trở giữ nguồn lợi bền vững

Do mang lại hiệu quả kinh tế cao, người dân trăn trở nghĩ cách tăng sản lượng rươi và giá trị kinh tế từ rươi. Khoảng 5 năm trở lại đây, thay vì đi “vớt” rươi, người dân chuyển đổi sang nuôi rươi. Như gia đình ông Lê Văn Nghi, đầm nuôi rươi hiện nay cách đây 5 năm là đầm nuôi cá kết hợp nuôi thả vịt. Thấy hiệu quả kinh tế từ rươi, ông cải tạo lại đầm để nuôi rươi. Trước vụ rươi sinh sản (tháng 3 và tháng 9 âm lịch), ông tháo cạn đầm, bắt diệt hết địch hại của rươi (tôm, cua, cáy...) rồi cày lật đất, bón phân chuồng ủ hoai mục..., bảo đảm đất càng tơi xốp, rươi càng phát triển tốt. Gia đình ông Nghi không cấy lúa mà chỉ chuyên nuôi rươi nên trong năm ông thu được cả vụ rươi chiêm vào tháng 3 âm lịch.

Hiện nay, tại các vùng nước lợ thuộc các huyện Vĩnh Bảo, Tiên Lãng, Kiến Thụy, An Lão, có thể thấy bà con nuôi rươi nở rộ. Có gia đình chuyển từ đất cấy lúa, có gia đình chuyển từ nuôi cá...Nhà ít chuyển vài sao, nhà nhiều lên tới hàng chục ha. Song, hiện nay, với các hộ nuôi rươi, trăn trở lớn nhất là làm sao duy giữ được “lộc trời”. Bởi, gọi là nuôi, nhưng thực chất các hộ chỉ cải tạo đất để tạo điều kiện tốt nhất cho rươi sinh trưởng, phát triển (rươi căng mập, nhiều bột hơn). Người dân không chủ động được giống rươi để nuôi mà hoàn toàn phụ thuộc vào tự nhiên. “Đã phụ thuộc vào tự nhiên khó tránh khỏi nguồn rươi cạn kiệt. Cũng bởi thế, tuy gọi là được mùa nhưng có gia đình thu ít, có gia đình thu được nhiều, thậm chí không được thu. Có đầm mùa năm trước, rươi lên đặc mặt nước, nhưng đến năm sau không thu được kg rươi nào” – ông Bùi Đặng Đãi, chủ đầm nuôi rươi tại thôn Thanh Trì, xã Kiến Thiết (huyện Tiên Lãng) cho biết.

Cũng theo phản ánh của các chủ đầm, môi trường sinh trưởng, phát triển của rươi phải bảo đảm luôn sạch. Do đó, việc nuôi rươi không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cao còn góp phần bảo vệ, cải tạo môi trường sinh thái ven sông. Đây có thể coi là một hướng phát triển trong xu hướng sản xuất sạch hiện nay. Do đó, rất cần các cơ quan chức năng, các nhà nghiên cứu vào cuộc giúp nông dân giữ và phát triển giống rươi, để nuôi rươi trở thành nghề sản xuất chính.

Bên cạnh đó, từ thực tế phát triển nuôi rươi trên địa bàn thành phố cho thấy, các hộ chuyển đổi tự phát, mạnh ai lấy làm, sẽ dẫn đến tình trạng cạn kiệt nguồn rươi tự nhiên và không bảo đảm mục đích sử dụng đất. Vì vậy, các địa phương cũng cần khảo sát hiện trạng nuôi rươi và quy hoạch, phát triển vùng nuôi rươi; nghiên cứu, xây dựng mô hình kinh tế kết hợp với nuôi rươi để mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn và bền vững hơn./.