Tết về sớm ở làng bánh chưng Thủy Đường

Khói bếp từ nhiều gia đình tỏa mùi thơm ấm nồng của bánh chưng xanh.

Giữ nghề từ đời này sang đời khác

Dù chưa được công nhận chính thức là làng nghề, nhưng với những ai từng thưởng thức bánh chưng Thủy Đường, nơi đây từ lâu đã trở thành địa chỉ quen thuộc. Về đây vào những ngày này, như chạm tay vào mùa Xuân đang đến rất gần. Từ sân, từ hiên nhà ấm nồng mùi bánh mới.

Nghề gói bánh chưng ở Thủy Đường có từ rất lâu, nhưng không ai nhớ có từ bao giờ. Các cụ cao niên ở đây kể rằng, từ thuở ấu thơ đã thấy mẹ, thấy bà cặm cụi bên thúng gạo, âu đỗ, nồi nước sôi, còn giếng làng trong vắt từ bao đời vẫn là nơi múc nước nấu bánh, làm giá, làm đậu. Từng lớp người sinh ra, lớn lên, rồi tiếp nối nghề tổ tiên như mạch nguồn không dứt.

Ngày trước, cả làng Thủy Đường có rất nhiều hộ gói bánh chưng. Theo thời gian, đến nay chỉ còn gần 20 hộ bền bỉ giữ nghề. Ngày thường, các hộ làm bánh cung cấp cho các chợ trong phường và nhiều nơi khác. Mỗi dịp Tết đến, không khí lại rộn ràng. Những cái tên như ông Nguyễn Tất Na, ông Nguyễn Tất Thế, bà Nguyễn Thị Dâng… từ lâu đã trở thành “thương hiệu” của bánh chưng Thủy Đường.

Trong ngôi nhà gỗ 3 gian của gia đình ông Nguyễn Tất Na, 80 tuổi, mọi người đang tất bật lau lá, đãi gạo, vo đỗ để chuẩn bị mỗi mẻ bánh chưng thường ngày. Ông Na bảo, ngày thường ông làm vài trăm cái bánh cung cấp cho thị trường quen thuộc, nhưng vào dịp Tết, nhà ông phải huy động tới 15 người cùng làm, với khoảng 1.000 chiếc mỗi ngày. “Tôi học gói bánh từ khi còn bé. Rồi cứ thế lại truyền cho đời sau, nay đã là đời thứ 4. Giờ đây, các con gái cùng vợ chồng người con trai đều theo nghề và sống được bằng nghề gói bánh chưng – nghề mộc mạc nhưng thấm đẫm tình thân” - ông Na tâm sự.

Ông Nguyễn Tất Thế, 62 tuổi chuyên gói bánh chưng ở Thủy Đường tự hào kể: Bánh chưng Thủy Đường có cái hồn rất riêng. Gạo phải là nếp cái hoa vàng thơm dẻo, thịt phải vừa nạc vừa mỡ để tạo độ béo ngậy, đỗ xanh chọn loại ngon, đủ độ dẻo và muối vừa tay. Bánh ở đây được gói bằng tay, không dùng khuôn mà vẫn vuông vắn, dày dặn, chắc nịch.

Người thợ thoăn thoắt đưa từng lớp gạo, đỗ, thịt, gạo vào lá, chưa đến một phút đã thành chiếc bánh gọn gàng. Mỗi mẻ bánh phải ninh suốt 12 giờ liền để bánh dẻo thơm, để được lâu ngày. Khi bánh chín, nhẹ nhàng nắn lại từng chiếc, như gửi gắm vào đó cả sự chăm chút và uy tín bao đời gìn giữ.

Mang hương vị Tết đến với mọi nhà

Mỗi sáng ở làng bánh chưng Thủy Đường, khói bếp quyện trong mùi sương sớm, mùi lá dong, mùi gạo nếp, đỗ xanh và thịt lợn lan ra khắp các ngõ nhỏ. Từ nơi đây, những chiếc bánh chưng xanh lại được gói ghém cẩn thận, gửi đi khắp nơi, mang theo tình thân và hơi ấm sum vầy đến mọi gia đình.

Theo ông Nguyễn Tất Na, làm bánh chưng không phải nghề “một bước thành giàu”, nhưng bù lại, có thu nhập ổn định. "Quan trọng hơn, người dân nơi đây vui vì giữ được nghề truyền thống, góp phần đưa hương vị Tết cổ truyền đến với mọi nhà, nhất là ngày nay không phải gia đình nào cũng còn lưu giữ phong tục tự tay gói bánh chưng Tết" - ông Na nói.

Tiếng thơm bánh chưng Thủy Đường ngày càng bay xa. Cứ sau Rằm tháng Chạp, các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp rồi bà con xa quê lại tìm về đây để đặt bánh. Có người mang về làm quà, có người gửi vào miền Nam, có người gửi ra nước ngoài, để Tết quê hương theo những chuyến đi xa.

Dù mới là Tết Dương lịch 2026, song nhiều cơ quan, đơn vị, địa phương và cá nhân đã đặt bánh chưng Thủy Đường để tổ chức liên hoan tất niên và hội đình làng, xã vào cuối năm âm lịch.

Những ngày cao điểm, từ ngày 10 tháng Chạp âm lịch đến đêm Giao thừa, các cơ sở gói bánh ở Thủy Đường làm việc không ngơi nghỉ. Có gia đình từ 25 tháng Chạp đã phải ngừng nhận thêm đơn hàng vì không thể kịp tay. Anh Nguyễn Tất Dương, con trai ông Nguyễn Tất Na cho biết, từ 23 tháng Chạp âm lịch, mỗi ngày gia đình anh gói từ 800 đến 1.000 chiếc bánh. Cả vụ bánh chưng Tết tập trung 20 ngày cuối năm âm lịch, gia đình cần đến 3 tấn gạo, 1 tấn đỗ, 1 tấn thịt. Vì thế, ngoài các thành viên trong nhà, anh còn thuê thêm khoảng 10 thợ chính, phụ.

Bếp đỏ lửa suốt ngày đêm, lúc nào cũng có từ 5 đến 7 nồi bánh sôi lục bục. Bánh được bán ra với mức giá từ 80 đến 120 nghìn đồng/chiếc tùy kích cỡ và yêu cầu về nhân. Còn hộ gói ít hơn cũng khoảng 200 chiếc/ngày. Như thế, mỗi ngày, làng bánh chưng Thủy Đường cho ra lò hàng chục nghìn chiếc bánh chưng. Không khí tấp nập khắp nơi về đây đặt bánh, lấy bánh.

Mỗi vụ bánh Tết đi qua, các gia đình gói bánh chưng Thủy Đường lại có đời sống sung túc hơn, nhưng trên hết vẫn là niềm tự hào về nghề của cha ông.

Phó chánh Văn phòng UBND phường Thủy Nguyên Nguyễn Văn Công cho biết, hằng năm, vào dịp Tết, địa phương đều tổ chức trình diễn, phục dựng cách gói bánh chưng tại đình làng. Đây không chỉ là hoạt động văn hóa, mà còn là cách trao truyền nghề cho lớp trẻ, để những giá trị truyền thống tiếp tục lan tỏa.

Cứ thế, mỗi dịp Tết về, từ Thủy Đường, những chiếc bánh chưng xanh lại lên đường tỏa đi khắp nơi. Bánh không chỉ mang theo vị nếp dẻo, đỗ bùi, thịt béo ngậy mà còn mang theo tình người mộc mạc, mang hơi thở của mùa Xuân, mà còn mang theo cả niềm tự hào của những người thợ nơi đây.